Bài 3. Tuổi ngựa · Tiếng Việt 5

Mục tiêu bài học

Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp bài Tuổi ngựa.
Thực hiện luyện từ và câu: đại từ.
Thực hiện lập dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo.

Bài giảng

Đọc: Tuổi ngựa

Em bé hỏi mẹ về tuổi của mình và tưởng tượng bản thân là một chú ngựa nhỏ ham đi. Trong trí tưởng tượng ấy, em vượt qua nhiều vùng đất, gặp gió, hoa và những cảnh sắc mới. Em muốn mang những điều đẹp đẽ về cho mẹ. Dù đường đi xa và có nhiều cách trở, em vẫn hướng về mẹ bằng tình yêu bền chặt. Bài thơ của Xuân Quỳnh đặt ước mơ khám phá bên cạnh sự gắn bó gia đình: lớn lên, đi xa không có nghĩa là quên nơi mình được yêu thương.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Tuổi ngựa (Xuân Quỳnh) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.

Cách đọc và hiểu văn bản

Đọc rõ các tên riêng; dừng khi kết thúc một ý. Lần đầu tìm đối tượng hoặc nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp: Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ.

Chi tiết cần chú ý: Em bé muốn mang những điều đẹp về cho ai? — mẹ. Khi nêu ý nghĩa, nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong tóm tắt; không chỉ viết “bài rất hay”. Từ cần hiểu: trung du nghĩa là vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Luyện từ và câu: Đại từ

Đại từ là từ dùng để xưng hô (tôi, chúng tôi, nó…), để hỏi (ai, gì, bao nhiêu…) hoặc để thay thế từ ngữ đã xuất hiện (thế, vậy…). Ví dụ “Nam đang đọc sách. Nó đọc rất chăm”: nó thay cho Nam. Muốn biết đại từ chỉ ai hoặc điều gì, phải đọc ngữ cảnh. Khi giao tiếp, chọn cách xưng hô lịch sự, phù hợp người nói và người nghe.

Ví dụ phân tích: “Ai đang gõ cửa?” dùng ai để hỏi về người. “Em thích đọc sách. Chị cũng vậy”: vậy thay cho thích đọc sách. Các từ thân tộc như mẹ, con có thể dùng để xưng hô; không vì thế mà coi mọi danh từ chỉ người là đại từ.

Viết: Lập dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo

Chia ý thành mở bài, thân bài, kết bài. Dưới mỗi ý lớn ghi 2–3 chi tiết theo thứ tự sẽ viết. Đọc lại để bỏ ý trùng và bổ sung chỗ thiếu. Dàn ý dùng từ khóa, chưa cần câu hoàn chỉnh.

Kể sáng tạo vẫn giữ nhân vật, sự kiện chính và ý nghĩa của truyện đã chọn. Có thể thêm lời thoại, tả cảm xúc, đổi người kể hoặc tưởng tượng chi tiết hợp lí. Mở bài giới thiệu; thân bài kể theo diễn biến; kết bài nêu kết quả hoặc suy nghĩ. Phân biệt chi tiết gốc với phần mình thêm, không làm trái tính cách cốt lõi.

Bài mẫu nguyên bản:

Một hôm, kiến thấy giọt nước làm ướt lối về. Nó lo lắng nhìn đám mây còn nặng trên đầu. “Mình phải báo các bạn”, kiến nghĩ. Nó chạy về tổ, gặp bạn nào cũng nhờ cùng chuyển hạt lên chỗ cao. Lúc đầu, một bạn còn muốn chơi. Kiến chỉ vào vệt nước đang lớn dần và giải thích. Cả nhóm hiểu ra, chia nhau từng việc. Khi mưa tới, số hạt đã được cất khô. Kiến nhìn các bạn mỉm cười: một ý kiến nhỏ được lắng nghe đã giúp cả tổ. Câu chuyện này do người viết tự tạo, dùng để luyện cách thêm lời nói và cảm xúc.

Thực hành: Viết câu chuyện sáng tạo về một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn, nêu rõ phần em tưởng tượng thêm.

Ví dụ

Ví dụ 1
Chọn một chi tiết cụ thể và giải thích thông điệp bằng lời riêng.
Xem lời giảiẨn lời giải
Chi tiết tiêu biểu: Trong trí tưởng tượng ấy, em vượt qua nhiều vùng đất, gặp gió, hoa và những cảnh sắc mới. Chi tiết này giúp người đọc nhận ra: Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ. Nhận xét dựa vào nội dung đoạn, không thêm một sự việc chưa được kể.

Từ vựng

trung du
vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi

Ghi nhớ

Khát vọng khám phá luôn có thể đi cùng tình yêu dành cho mẹ.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

Đọc ngữ liệu
Em bé hỏi mẹ về tuổi của mình và tưởng tượng bản thân là một chú ngựa nhỏ ham đi. Trong trí tưởng tượng ấy, em vượt qua nhiều vùng đất, gặp gió, hoa và những cảnh sắc mới. Em muốn mang những điều đẹp đẽ về cho mẹ. Dù đường đi xa và có nhiều cách trở, em vẫn hướng về mẹ bằng tình yêu bền chặt. Bài thơ của Xuân Quỳnh đặt ước mơ khám phá bên cạnh sự gắn bó gia đình: lớn lên, đi xa không có nghĩa là quên nơi mình được yêu thương.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Tuổi ngựa (Xuân Quỳnh) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.
Câu 1Mức 1Ghép nối
Nối từ ngữ trong chủ điểm với nghĩa đúng.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Câu 2Mức 1Trả lời ngắn
Theo bản tóm tắt: Em bé muốn mang những điều đẹp về cho ai?
Câu 3Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc?
Câu 4Mức 3Tự luận
Chọn một chi tiết trong đoạn tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp. Không chép nguyên cả đoạn.
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay
Câu 5Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
“Minh trồng cây. Bạn ấy tưới cây mỗi ngày.” Cụm nào thay Minh?
Câu 6Mức 2Điền vào chỗ trống
Điền đại từ hỏi người: đang gõ cửa?
Câu 7Mức 3Tự luận
Lập dàn ý cho bài văn kể chuyện sáng tạo. Viết câu chuyện sáng tạo về một nhóm bạn nhỏ giải quyết khó khăn, nêu rõ phần em tưởng tượng thêm. Chỉ viết dàn ý có phân cấp và ít nhất 6 chi tiết.
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay
Câu 8Mức 2Tự luận
Đọc rõ bản tóm tắt cho một người nghe. Người nghe hỏi: “Em bé muốn mang những điều đẹp về cho ai?”. Trả lời bằng câu đủ ý rồi nhắc lại thông điệp.
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay