Bài 29. Trao đổi vật chất và chuyển hoá năng lượng trong hệ sinh thái

Mục tiêu bài học

Giải thích và vận dụng nội dung trao đổi vật chất và chuyển hoá năng lượng trong hệ sinh thái.
Phân tích bằng chứng, nêu điều kiện và kiểm tra kết luận.

Bài giảng

Bản chất và cơ chế

Chuỗi thức ăn: dãy sinh vật liên hệ dinh dưỡng theo chiều truyền vật chất/năng lượng.

Bậc dinh dưỡng: vị trí theo nguồn thức ăn trong chuỗi/lưới.

Hiệu suất sinh thái: tỉ lệ năng lượng tích lũy ở bậc sau so bậc trước theo khoảng xét.

Năng lượng đi qua bậc và tỏa nhiệt, không tuần hoàn kín như nguyên tố. Chỉ một phần sản xuất bậc trước chuyển thành sinh khối bậc sau;10%là quy tắc minh họa không hằng số mọi hệ. Chuỗi phân giải cũng góp phần dòng năng lượng; tháp năng lượng theo cùng diện tích/thời gian có dạng giảm dần.

Vận dụng và giới hạn kết luận

Phân biệt năng lượng, khối lượng sinh khối và số cá thể; tháp sinh khối có thể đảo ở hệ có sinh vật sản xuất quay vòng nhanh. Khi tính hiệu suất cần cùng đơn vị, khoảng thời gian và đại lượng, không lấy năng lượng ăn vào thay tích lũy nếu đề hỏi bậc.

Sơ đồ giảng giải có chú thích và dữ liệu mô hình

Khái niệm chính

Chuỗi thức ăn: dãy sinh vật liên hệ dinh dưỡng theo chiều truyền vật chất/năng lượng
Bậc dinh dưỡng: vị trí theo nguồn thức ăn trong chuỗi/lưới
Hiệu suất sinh thái: tỉ lệ năng lượng tích lũy ở bậc sau so bậc trước theo khoảng xét

Ví dụ

Ví dụ 1
Bậc sản xuất 10000 kJ, bậc 1 tiêu thụ 1000, bậc 2 là 80, cùng diện tích/thời gian. Hai hiệu suất?
Xem lời giảiẨn lời giải
1000/10000 × 100=10%;80/1000 × 100=8%. Không gán mọi bậc luôn 10%; đến bậc 2 so đầu chỉ 0,8%.

Ghi nhớ