Bài 27. Thực hành: Tìm hiểu một số đặc trưng cơ bản của quần xã trong tự nhiên

Mục tiêu bài học

Giải thích và vận dụng nội dung thực hành: tìm hiểu một số đặc trưng cơ bản của quần xã trong tự nhiên.
Phân tích bằng chứng, nêu điều kiện và kiểm tra kết luận.

Bài giảng

Bản chất và cơ chế

Danh sách loài: ghi tên hoặc mã định danh chưa chắc chắn.

Cấu trúc dinh dưỡng: xếp vai trò sản xuất, tiêu thụ, phân giải bằng bằng chứng.

Chuẩn hóa khảo sát: cùng diện tích, thời gian và cách ghi để so sánh.

Đi theo tuyến được phép, có giáo viên, không bắt loài lạ/độc hoặc phá tổ. Ghi tầng phân bố, số cá thể/mã mẫu và bằng chứng thức ăn từ quan sát hoặc nguồn xác thực; không nhìn thấy ăn thì không tự vẽ mũi tên dinh dưỡng như sự thật. Có thể dùng bảng mô hình để học phân tích.

Vận dụng và giới hạn kết luận

Mô hình vườn: cỏA, câyB, sâuC, chimD, nấm E; dữ liệu cho C ăn A, D ăn C, E phân giải xác. Có 5 loài, chuỗiA→C→D; B chưa có quan hệ thức ăn được cho. Mũi tên từ thức ăn đến sinh vật nhận, không đảo chiều vì thấy chim đuổi sâu.

Bảng dinh dưỡng hoàn chỉnh và phần chưa quan sát

Mẫu phiếu gồm mã loài, tầng, số cá thể, vai trò, bằng chứng và nguồn. Ví dụ hoàn toàn giả định trong tuyến 20 m của vườn mẫu: cỏ A/tầng mặt đất/12 cá thể/sản xuất; cây B/tầng cao/3/sản xuất; sâu C/trên lá A/8/tiêu thụ bậc 1 vì dữ liệu ghi ăn A; chim D/tán cây/2/tiêu thụ bậc 2 vì dữ liệu ghi ăn C; nấm E/trên lá mục/không quy số mũ nấm thành cá thể/nhóm phân giải theo nhận dạng đã được kiểm chứng. Sơ đồ được phép A→C→D; xác của các nhóm có thể đi vào quá trình phân giải, nhưng không tự thêm một quan hệ ăn cụ thể chưa có bằng chứng. Vi khuẩn phân giải thường không nhận ra bằng mắt; mũ nấm nhìn thấy không đại diện toàn hệ phân giải và không chứng minh có thể ăn. Khi làm thật dùng ống nhòm/ảnh từ khoảng cách an toàn, ghi loài chưa rõ bằng mã, không tự nuôi cấy vi sinh vật hoặc bắt/chạm sinh vật lạ.

Khái niệm chính

Danh sách loài: ghi tên hoặc mã định danh chưa chắc chắn
Cấu trúc dinh dưỡng: xếp vai trò sản xuất, tiêu thụ, phân giải bằng bằng chứng
Chuẩn hóa khảo sát: cùng diện tích, thời gian và cách ghi để so sánh

Ví dụ

Ví dụ 1
Từ mô hình 5 loài và các quan hệ đã cho, vẽ bằng lời chuỗi và phân vai.
Xem lời giảiẨn lời giải
A là sản xuất, C tiêu thụ bậc 1, D tiêu thụ bậc 2; A→C→D. E phân giải xác; B là cây sản xuất nhưng chưa xác định ai ăn từ dữ liệu. Không thêm quan hệ tùy ý.

Ghi nhớ