Giáo dục kinh tế và pháp luật 11
GD Kinh tế và Pháp luậtLớp 11Chủ đề 9. Một số quyền tự do cơ bản của công dân

Bài 20. Quyền và nghĩa vụ của công dân về tự do ngôn luận, báo chí và tiếp cận thông tin

Mục tiêu bài học

  • Giải thích bày tỏ, kiểm chứng và tôn trọng quyền khác bằng dấu hiệu cụ thể.
  • Phân tích tình huống và lựa chọn hành động có căn cứ, tôn trọng người khác.

Bài giảng

Quyền báo chí theo luật hiện hành từ 01/7/2026

Luật Báo chí số 126/2025/QH15 ban hành ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/7/2026, là căn cứ hiện hành tại ngày đối chiếu của bài. Điều 4 ghi nhận quyền sáng tạo tác phẩm, cung cấp và phản hồi thông tin, yêu cầu cải chính, tiếp cận thông tin báo chí, liên kết với cơ quan báo chí thực hiện sản phẩm, in và phát hành báo chí in theo luật. Đây là các khả năng tham gia cụ thể, không chỉ là nghĩa vụ tránh đưa tin sai. Ví dụ, một người có tài liệu cho thấy báo viết sai về mình có thể yêu cầu cải chính theo quy định; không phải chỉ người có thẻ nhà báo mới được yêu cầu.

Điều 5 cho phép công dân phát biểu về tình hình đất nước, thế giới; tham gia ý kiến về đường lối, chính sách, pháp luật; góp ý, kiến nghị, phản ánh, phê bình, khiếu nại, tố cáo trên báo chí theo luật. Điều 6 đặt trách nhiệm tiếp nhận, xử lí, phản hồi ở cơ quan báo chí; không có nghĩa mọi bản thảo đều bắt buộc đăng nguyên vẹn. Tự do báo chí không đồng nghĩa mỗi tài khoản mạng xã hội tự trở thành cơ quan báo chí. Khi đọc ví dụ dùng Luật Báo chí 2016 trong sách cũ, phải đối chiếu luật 2025 đã có hiệu lực, không dùng lại số điều cũ như căn cứ hiện hành.

Hiểu bản chất và phân biệt

Điều 25 Hiến pháp ghi nhận tự do ngôn luận, báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình; việc thực hiện do pháp luật quy định. Trong bài này, ngôn luận là khả năng bày tỏ quan điểm qua hình thức phù hợp; báo chí có vai trò thông tin, phản ánh và giám sát; tiếp cận thông tin giúp người dân biết, tham gia và bảo vệ quyền. Không phải mọi bài đăng mạng cá nhân đều là sản phẩm của cơ quan báo chí, cũng không phải mọi dữ liệu đều được tự công khai.

Từ nhận biết đến cách thực hiện

Công dân cần nói, viết có trách nhiệm, kiểm tra nguồn, phân biệt dữ kiện và nhận xét, tôn trọng danh dự, bí mật và quyền hợp pháp người khác. Phản biện một phương án có căn cứ không đồng nghĩa xúc phạm người đề xuất. Tiếp cận thông tin có phạm vi, điều kiện và giới hạn luật định; không yêu cầu công khai mật khẩu, hồ sơ sức khỏe cá nhân hoặc thông tin hạn chế chỉ vì tò mò. Cần sửa, cải chính khi đưa sai, không biến quyền thành lý do đe dọa hay vu khống.

Tình huống giả định để học: Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

Phân tích: Ảnh cũ thiếu năm không chứng minh mức phí mới; phải kiểm chứng nội dung, thời điểm và bảo vệ dữ liệu riêng.

Đối chiếu pháp luật — ngày 03/11/2026

Đối chiếu ngày 03/11/2026: các căn cứ Hiến pháp trong bài lấy từ Văn bản hợp nhất 52/VBHN-VPQH năm 2025, Hiến pháp 2013 đã được sửa đổi năm 2025. Ví dụ trong sách cũ về cơ quan cấp huyện không được áp nguyên cho tổ chức chính quyền địa phương hai cấp hiện nay. Bài cung cấp kiến thức học tập, không xác định chế tài hoặc tư vấn xử lí hồ sơ cá nhân. Khi áp dụng việc thật cần tra văn bản chuyên ngành hiện hành và đầu mối có thẩm quyền. Đây là kiến thức giáo dục theo nguồn dẫn, không phải tư vấn cho hồ sơ cá nhân. Không suy ra mức phạt hoặc trách nhiệm pháp lí cụ thể nếu chưa đủ điều kiện và quy định áp dụng.

Khái niệm chính

Ngôn luận có trách nhiệm
Bày tỏ quan điểm, thông tin có căn cứ và tôn trọng quyền hợp pháp của người khác.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết bản yêu cầu thông tin ngắn thay cho lời khẳng định thiếu căn cứ.

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Xem lời giải

    Chúng em đang thấy ảnh thông báo học phí nhưng thiếu năm, chưa biết áp dụng kỳ nào. Xin nhà trường cung cấp thông báo hiện hành, căn cứ, khoản thu và đầu mối giải đáp công khai. Chúng em chưa kết luận phí tăng gấp đôi và sẽ không đăng số riêng của nhân viên.

Ghi nhớ

Có thể phê bình chính sách bằng căn cứ và đề xuất mà không xúc phạm cá nhân. Công dân cần nói, viết có trách nhiệm, kiểm tra nguồn, phân biệt dữ kiện và nhận xét, tôn trọng danh dự, bí mật và quyền hợp pháp người khác.

Dễ nhầm

  • Thông tin lan nhiều lần tự trở thành bằng chứng đúng, không cần nguồn.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

  1. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  2. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Cách làm nào thể hiện ngôn luận có trách nhiệm?

  3. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Đánh giá hai nhận định.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phê bình chính sách bằng căn cứ và đề xuất mà không xúc phạm cá nhân.
    b)Thông tin lan nhiều lần tự trở thành bằng chứng đúng, không cần nguồn.
  4. Câu 4Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Tình huống giả định sau 01/7/2026: một tờ báo đăng sai thông tin về công dân H; H có tài liệu đối chiếu hợp pháp và muốn bảo vệ quyền của mình. Theo Điều 4 Luật Báo chí 2025, H có quyền nào sau đây?

  5. Câu 5Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Câu nào là phản biện phương án thay vì công kích người?

  6. Câu 6Mức 3Tự luận

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Viết bản yêu cầu thông tin ngắn thay cho lời khẳng định thiếu căn cứ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 7Mức 3Tự luận

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Phân biệt phản biện phương án với công kích người đưa phương án.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 8Mức 4Tự luận

    Tình huống: nhóm lớp có ảnh chụp một thông báo học phí cũ, mất năm ban hành; bạn V muốn đăng “trường vừa tăng phí gấp đôi” kèm số điện thoại riêng của nhân viên. Chưa có thông báo mới, số tiền năm hiện hành hay phản hồi chính thức.

    Nếu V đã đăng tin sai, nêu cách sửa bảo đảm người đọc cũ có cơ hội biết.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay