Lịch sử và Địa lí 9
Lịch sử và Địa líLớp 9Phần 3. Lịch sử – Chương 3. Thế giới từ năm 1945 đến năm 1991

Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

Mục tiêu bài học

  • Trình bày và phân tích: Sự hình thành đối đầu; Biểu hiện và tác động.
  • Vận dụng kiến thức, đối chiếu nguồn, nêu giới hạn và giải pháp phù hợp.

Bài giảng

Sự hình thành đối đầu

Sau chiến tranh, khác biệt lợi ích và mục tiêu giữa Mỹ với Liên Xô ngày càng sâu sắc. Học thuyết Tơ-ru-man năm 1947, Kế hoạch Mác-san và việc thành lập NATO năm 1949 thể hiện chính sách của Mỹ cùng đồng minh; Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa có các tổ chức hợp tác và liên minh riêng. Chiến tranh lạnh là tình trạng đối đầu, chạy đua vũ trang và căng thẳng giữa hai phe do hai siêu cường đứng đầu; không phải chiến tranh trực tiếp toàn diện giữa Mỹ và Liên Xô.

Biểu hiện và tác động

Đối đầu diễn ra trên chính trị, quân sự, kinh tế, tuyên truyền, khoa học kĩ thuật; nhiều cuộc chiến tranh cục bộ chịu tác động cạnh tranh hai cực. Chạy đua vũ trang, đặc biệt vũ khí hạt nhân, làm thế giới đứng trước nguy cơ huỷ diệt; nguồn lực lớn bị tiêu hao. Tuy nhiên không quy mọi xung đột địa phương chỉ vào ý chí hai siêu cường: các dân tộc có mục tiêu và hành động riêng.

Kết thúc và giới hạn

Chi phí đối đầu, khó khăn kinh tế, nhu cầu hợp tác và biến đổi tương quan lực lượng thúc đẩy hoà hoãn. Tháng 12-1989, tại Man-ta, lãnh đạo Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh. Sự kiện không đồng nghĩa mọi xung đột trên thế giới kết thúc hoặc trật tự hai cực sụp đổ ngay trong ngày đó; Liên Xô tan rã năm 1991 là mốc khác.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Vì sao chấm dứt Chiến tranh lạnh không đồng nghĩa thế giới lập tức không còn xung đột?

    Xem lời giải

    Chiến tranh lạnh là cấu trúc đối đầu đặc thù Mỹ - Liên Xô, trong khi xung đột còn có nguyên nhân về lãnh thổ, tài nguyên, sắc tộc, tôn giáo và lợi ích chính trị. Tuyên bố 1989 mở điều kiện hoà hoãn, giảm nguy cơ đối đầu hai siêu cường nhưng không giải quyết tự động các mâu thuẫn ấy. Cần phân biệt kết thúc tình trạng đối đầu với tan rã Liên Xô 1991 và với việc xây dựng hoà bình bền vững. Đánh giá quan hệ quốc tế phải xét cả cấu trúc chung lẫn hoàn cảnh địa phương.

Ghi nhớ

1947: Học thuyết Tơ-ru-man; 1949: Thành lập NATO; 1989: Tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh tại Man-ta.

Dễ nhầm

  • Không suy kết luận vượt phạm vi chứng cứ; phân biệt số liệu thực, dữ liệu làm tròn và tình huống minh hoạ.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Hồ sơ học tập nguyên gốc — Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

    Sự hình thành đối đầu

    Sau chiến tranh, khác biệt lợi ích và mục tiêu giữa Mỹ với Liên Xô ngày càng sâu sắc. Học thuyết Tơ-ru-man năm 1947, Kế hoạch Mác-san và việc thành lập NATO năm 1949 thể hiện chính sách của Mỹ cùng đồng minh; Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa có các tổ chức hợp tác và liên minh riêng. Chiến tranh lạnh là tình trạng đối đầu, chạy đua vũ trang và căng thẳng giữa hai phe do hai siêu cường đứng đầu; không phải chiến tranh trực tiếp toàn diện giữa Mỹ và Liên Xô.

    Biểu hiện và tác động

    Đối đầu diễn ra trên chính trị, quân sự, kinh tế, tuyên truyền, khoa học kĩ thuật; nhiều cuộc chiến tranh cục bộ chịu tác động cạnh tranh hai cực. Chạy đua vũ trang, đặc biệt vũ khí hạt nhân, làm thế giới đứng trước nguy cơ huỷ diệt; nguồn lực lớn bị tiêu hao. Tuy nhiên không quy mọi xung đột địa phương chỉ vào ý chí hai siêu cường: các dân tộc có mục tiêu và hành động riêng.

    Kết thúc và giới hạn

    Chi phí đối đầu, khó khăn kinh tế, nhu cầu hợp tác và biến đổi tương quan lực lượng thúc đẩy hoà hoãn. Tháng 12-1989, tại Man-ta, lãnh đạo Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh. Sự kiện không đồng nghĩa mọi xung đột trên thế giới kết thúc hoặc trật tự hai cực sụp đổ ngay trong ngày đó; Liên Xô tan rã năm 1991 là mốc khác.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Đâu là đặc trưng Chiến tranh lạnh?

  3. Câu 2Mức 2Ghép nối

    Ghép mốc/khái niệm với nội dung đúng trong hồ sơ.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Dựa trên hồ sơ, đánh giá từng nhận định độc lập về sự kiện và cách suy luận.

    ÝĐúngSai
    a)Đối đầu hai phe còn diễn ra trong kinh tế, tuyên truyền, khoa học.
    b)Chiến tranh lạnh là chiến tranh trực tiếp toàn diện Mỹ-Liên Xô.
    c)Chạy đua hạt nhân đe doạ hoà bình.
    d)Tuyên bố 1989 làm mọi xung đột địa phương chấm dứt.
  5. Câu 4Mức 2Điền vào chỗ trống

    Chọn thông tin hoàn thành cặp: 1949 → .

  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Vì sao chấm dứt Chiến tranh lạnh không đồng nghĩa thế giới lập tức không còn xung đột?

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Từ hồ sơ, trình bày và giải thích nội dung “Biểu hiện và tác động” bằng một đoạn 100–180 chữ, nêu một giới hạn khi sử dụng thông tin.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 2Tự luận

    Lập bảng ba hàng theo các mục 1947, 1949, 1989; mỗi hàng ghi nội dung đúng và ý nghĩa trong bài.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Viết một kết luận có điều kiện cho vấn đề “Vì sao chấm dứt Chiến tranh lạnh không đồng nghĩa thế giới lập tức không còn xung đột?”, sau đó đề xuất nguồn hoặc cách kiểm tra tiếp. Không nhận đã khảo sát nếu chưa thực hiện.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay