Bài 8. Phong trào Tây Sơn – Lịch sử và Địa lí 8 Kết nối tri thức

Mục tiêu bài học

Hiểu và giải thích được nội dung trọng tâm của “Phong trào Tây Sơn”.
Đọc dữ kiện, phân biệt kết quả với suy luận và trình bày giải pháp hoặc nhận xét có điều kiện, đúng nguồn.

Bài giảng

Kiến thức và mối liên hệ

Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền chúa Nguyễn suy yếu, quan lại tham nhũng, ruộng đất bị chiếm và gánh nặng tô thuế, lao dịch gây bất bình. Năm 1771, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ khởi nghĩa ở Tây Sơn, tập hợp nhiều tầng lớp. Nghĩa quân mở rộng địa bàn và năm 1777 lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong; Nguyễn Ánh thoát và tiếp tục chống Tây Sơn. Nguyễn Ánh cầu viện Xiêm, quân Xiêm xâm lược. Tháng 1/1785, Nguyễn Huệ chọn đoạn sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút, bố trí mai phục thủy–bộ, nhử đối phương vào thế trận và giành thắng lợi lớn. Địa hình sông, cù lao, bờ cây và kênh rạch được khai thác bằng tổ chức quân sự, không tự tạo ra chiến thắng.

Giải thích, phương pháp và giới hạn

Năm 1786, Nguyễn Huệ tiến ra Bắc lật đổ chính quyền chúa Trịnh; năm 1788 chính quyền Lê sụp đổ. Cuối 1788, trước cuộc xâm lược của quân Thanh, Nguyễn Huệ lên ngôi lấy hiệu Quang Trung, chỉ huy lực lượng tiến ra Bắc. Dịp Tết Kỉ Dậu 1789, thắng lợi Ngọc Hồi–Đống Đa đánh bại quân Thanh, bảo vệ độc lập. Phong trào góp phần xóa chia cắt, bước đầu thống nhất đất nước; không nói mọi xung đột nội bộ đã vĩnh viễn chấm dứt. Thắng lợi dựa lòng yêu nước, sự hưởng ứng của nhân dân, lực lượng chiến đấu và nghệ thuật chỉ huy. Vai trò Nguyễn Huệ–Quang Trung nổi bật cả chống ngoại xâm, thống nhất và bước đầu xây dựng đất nước: khôi phục sản xuất, khuyến khích học tập, đề cao chữ Nôm. Ông mất 1792, nhiều dự định chưa thể hoàn thành.

Khái niệm chính

1771: Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ
1785: Đánh bại quân Xiêm tại Rạch Gầm–Xoài Mút
1786: Lật đổ chính quyền chúa Trịnh
1789: Đánh bại quân Thanh, thắng lợi Ngọc Hồi–Đống Đa

Ví dụ

Ví dụ 1
Sơ đồ giả định phục vụ giải thích: đoạn sông có nhánh rạch, cù lao và bờ cây; quân phòng thủ bố trí lực lượng kín, phối hợp thủy–bộ và chủ động nhử quân địch vào khu vực đã chọn. Sơ đồ không dùng để đo khoảng cách hay thay bản đồ trận đánh.

Giải thích mối quan hệ giữa địa thế và nghệ thuật chỉ huy trong thắng lợi Rạch Gầm–Xoài Mút.
Xem lời giảiẨn lời giải
Địa thế có sông, rạch, cù lao và bờ cây tạo khả năng che giấu lực lượng, bố trí mai phục và phối hợp hai bờ. Chỉ huy phải chọn nơi, chuẩn bị lực lượng, nhử quân vào và phối hợp tiến công; địa thế tự nó không đánh bại đối phương. Tháng 1/1785 là thắng lợi chống Xiêm, không nhầm với Ngọc Hồi–Đống Đa 1789 chống Thanh.

Ghi nhớ

1771: Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ; 1785: Đánh bại quân Xiêm tại Rạch Gầm–Xoài Mút; 1786: Lật đổ chính quyền chúa Trịnh; 1789: Đánh bại quân Thanh, thắng lợi Ngọc Hồi–Đống Đa.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

Câu 1Mức 1Ghép nối
Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Mô tả nào phù hợp với “1771”?
Câu 3Mức 2Nhiều đáp án
Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp.
Chọn tất cả đáp án đúng
Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý
Kiểm tra từng liên hệ; không hiểu mũi tên là quan hệ nguyên nhân.
ÝĐúngSai
a)1771: Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ.
b)1785: Lật đổ chính quyền chúa Trịnh.
c)1786: Đánh bại quân Xiêm tại Rạch Gầm–Xoài Mút.
d)1789: Đánh bại quân Thanh, thắng lợi Ngọc Hồi–Đống Đa.
Đọc ngữ liệu
Sơ đồ giả định phục vụ giải thích: đoạn sông có nhánh rạch, cù lao và bờ cây; quân phòng thủ bố trí lực lượng kín, phối hợp thủy–bộ và chủ động nhử quân địch vào khu vực đã chọn. Sơ đồ không dùng để đo khoảng cách hay thay bản đồ trận đánh.
Câu 5Mức 3Tự luận
Giải thích mối quan hệ giữa địa thế và nghệ thuật chỉ huy trong thắng lợi Rạch Gầm–Xoài Mút.
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay
Câu 6Mức 4Tự luận
Đánh giá vai trò Quang Trung có nên chỉ kể hai chiến thắng quân sự không?
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay
Câu 7Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Cặp đối tượng–thắng lợi nào đúng?
Câu 8Mức 3Tự luận
Viết thuyết minh ba đoạn ngắn cho triển lãm đóng góp Tây Sơn, tránh gọi mọi kết quả là hoàn tất thống nhất vĩnh viễn.
0 từ
0/10 ảnh
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Vẽ bài làm
Ảnh bài làm
Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay