Kiến thức và mối liên hệ
Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền Lê–Trịnh khủng hoảng: quan lại tham nhũng, chi tiêu xa xỉ, thuế và lao dịch nặng, ruộng đất bị lấn chiếm. Thiên tai, vỡ đê và mất mùa làm đời sống càng khó, nhưng không thể quy mọi bất bình chỉ cho thời tiết: quan hệ ruộng đất và cách cai trị là nguyên nhân xã hội quan trọng. Nông dân lưu tán, sản xuất đình đốn, nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra. Nguyễn Hữu Cầu hoạt động 1741–1751, từ vùng Đồ Sơn, Vân Đồn mở rộng ra nhiều địa bàn; Nguyễn Danh Phương khởi nghĩa 1740–1751 với căn cứ Tam Đảo; Hoàng Công Chất khởi nghĩa 1739–1769, từ Sơn Nam chuyển lên vùng Tây Bắc, xây dựng căn cứ ở Điện Biên.