Lịch sử và Địa lí 8
Lịch sử và Địa líLớp 8Phần 7. Lịch sử · Chương 7: Việt Nam từ thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

Bài 16. Việt Nam dưới thời Nguyễn (nửa đầu thế kỉ XIX)

Mục tiêu bài học

  • Hiểu và giải thích được nội dung trọng tâm của “Việt Nam dưới thời Nguyễn (nửa đầu thế kỉ XIX)”.
  • Đọc dữ kiện, phân biệt kết quả với suy luận và trình bày giải pháp hoặc nhận xét có điều kiện, đúng nguồn.

Bài giảng

Kiến thức và mối liên hệ

Năm 1802, Nguyễn Ánh đánh bại lực lượng Tây Sơn, lập triều Nguyễn, lấy niên hiệu Gia Long, đặt kinh đô ở Phú Xuân (Huế). Nhà nước quân chủ trung ương tập quyền được củng cố; Hoàng Việt luật lệ ban hành 1815. Cải cách Minh Mạng 1831–1832 sắp xếp quản lí địa phương thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên. Đây là cơ cấu lịch sử, không phải số đơn vị hành chính sau sắp xếp 2025. Đối ngoại có quan hệ với nhà Thanh và những hạn chế giao thương phương Tây, chính sách cấm đạo gây hệ lụy. Cần phân tích tổ chức và lựa chọn chính sách trong bối cảnh, không kết luận mọi người ở mọi thời kì có cùng quan điểm.

Giải thích, phương pháp và giới hạn

Nhà Nguyễn tổ chức khai hoang, di dân, lập ấp; Nguyễn Công Trứ gắn khai khẩn Tiền Hải và Kim Sơn. Nông nghiệp vẫn chịu mất đất, thiên tai và gánh nặng; thủ công, khai mỏ, thương nghiệp có hoạt động nhưng chịu quy định và hạn chế. Bất bình tạo nhiều cuộc nổi dậy: Phan Bá Vành 1821–1827, Nông Văn Vân 1833–1835, Cao Bá Quát 1854–1856 là những ví dụ. Văn hóa có thành tựu chữ Nôm như Truyện Kiều của Nguyễn Du, thơ Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan; kiến trúc, nhã nhạc, tranh dân gian phát triển. Phan Huy Chú biên soạn Lịch triều hiến chương loại chí; Trịnh Hoài Đức có Gia Định thành thông chí. Thành tựu văn hóa cùng tồn tại với mâu thuẫn xã hội, không triệt tiêu nhau trong đánh giá lịch sử.

Tư liệu về thực thi chủ quyền biển đảo trong bối cảnh lịch sử

Thời Gia Long, hoạt động của các đội Hoàng Sa, Bắc Hải được khôi phục, tổ chức để đi biển và thực thi nhiệm vụ. Dưới Minh Mạng, triều đình cử người đo đạc, vẽ bản đồ, dựng dấu, xây dựng một số công trình và ghi chép hoạt động tại Hoàng Sa. Tư liệu Đại Nam thực lục ghi việc cử Phạm Hữu Nhật đo đạc và lưu dấu năm 1836; bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ khoảng 1838 thể hiện Hoàng Sa, Trường Sa. Khi đánh giá bằng chứng phải xác định niên đại, cơ quan tạo lập, nội dung và đối chiếu nhiều loại tài liệu; không tự thêm tọa độ hoặc coi một bản sao chưa rõ nguồn là nguyên bản. Phần này mô tả hoạt động thế kỉ XIX, không thay thế quy định pháp lí về các vùng biển hiện nay.

Khái niệm chính

1802
Nguyễn Ánh lập triều Nguyễn, niên hiệu Gia Long
1815
Ban hành Hoàng Việt luật lệ
1831–1832
Cải cách hành chính Minh Mạng
Nguyễn Du
Tác giả Truyện Kiều, tác phẩm chữ Nôm

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Tình huống học tập tự viết: bản đồ hành chính thời Minh Mạng ghi 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên. Một bạn dùng nó để tra địa chỉ hiện nay, bạn khác bảo có khởi nghĩa thì không thể có thành tựu văn hóa.

    Chỉ ra hai cách đọc thiếu căn cứ và viết lại kết luận cân bằng.

    Xem lời giải

    Bản đồ thể hiện cơ cấu lịch sử sau cải cách 1831–1832, không thể dùng như địa giới hiện hành sau sắp xếp 2025. Những cuộc nổi dậy cho thấy mâu thuẫn và khó khăn, nhưng không phủ nhận việc có tác phẩm văn học, công trình nghiên cứu hoặc nghệ thuật. Đánh giá cần tách tổ chức chính trị, sinh kế, mâu thuẫn xã hội và văn hóa, đặt mỗi nhận định vào nguồn và thời điểm phù hợp.

Ghi nhớ

1802: Nguyễn Ánh lập triều Nguyễn, niên hiệu Gia Long; 1815: Ban hành Hoàng Việt luật lệ; 1831–1832: Cải cách hành chính Minh Mạng; Nguyễn Du: Tác giả Truyện Kiều, tác phẩm chữ Nôm.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

  1. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  2. Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Mô tả nào phù hợp với “1802”?

  3. Câu 3Mức 2Nhiều đáp án

    Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Kiểm tra từng liên hệ; không hiểu mũi tên là quan hệ nguyên nhân.

    ÝĐúngSai
    a)1802: Nguyễn Ánh lập triều Nguyễn, niên hiệu Gia Long.
    b)1815: Cải cách hành chính Minh Mạng.
    c)1831–1832: Ban hành Hoàng Việt luật lệ.
    d)Nguyễn Du: Tác giả Truyện Kiều, tác phẩm chữ Nôm.
  5. Đọc ngữ liệu

    Tình huống học tập tự viết: bản đồ hành chính thời Minh Mạng ghi 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên. Một bạn dùng nó để tra địa chỉ hiện nay, bạn khác bảo có khởi nghĩa thì không thể có thành tựu văn hóa.

  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Chỉ ra hai cách đọc thiếu căn cứ và viết lại kết luận cân bằng.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 4Tự luận

    Vì sao chính sách khai hoang chưa đủ chứng minh mọi nông dân đều có ruộng và đời sống tốt?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Nhận định nào đặt đúng số đơn vị hành chính trong thời gian?

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Lập nhãn ba lĩnh vực văn hóa thời Nguyễn, chỉ dùng thông tin đã xác định.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay