Công nghệ 12 — Công nghệ Điện–Điện tử / Lâm nghiệp–Thuỷ sản (hai nhánh lựa chọn)
Công nghệLớp 12Phần 17. Nhánh Lâm nghiệp–Thuỷ sản (lựa chọn) · Chương VIII. Công nghệ nuôi thuỷ sản

Bài 22. Bảo quản và chế biến sản phẩm thuỷ sản

Mục tiêu bài học

  • Phân biệt được chuỗi lạnh, làm khô, surimi trong đúng điều kiện của bài.
  • Hoàn thành nhiệm vụ: Viết hai kế hoạch trên giấy: A có dữ liệu 1000 g nguyên liệu → 600 g sản phẩm sau làm khô; B có 500 g thịt cá + 50 g thành phần phụ đã kiểm soát → 495 g sản phẩm sau xử lí nhiệt. Mỗi kế hoạch có dòng quy trình, nhãn, kiểm soát và kết quả khối lượng; không chế biến thật.

Bài giảng

Nguyên lí, phân biệt và điều kiện áp dụng

Sản phẩm thủy sản dễ biến đổi sau thu hoạch do enzyme và các quá trình sinh học. Bảo quản lạnh/đông, làm khô và các phương pháp phù hợp khác giảm tốc độ biến đổi theo những cơ chế khác nhau; không phương pháp nào làm nguyên liệu hư trở nên an toàn. Mùi, màu bình thường không đủ chứng minh an toàn. Chế biến gồm sản phẩm như phi lê, đồ hộp, surimi, chả cá; cần quy trình và kiểm soát chuyên môn.

Thực hành: Làm khô và chả cá — hai kế hoạch không chế biến thực phẩm

Panel thực hành có làm khô và chả cá. Trong học liệu này, học sinh lập kế hoạch cùng phân tích dữ liệu sản lượng/chuỗi lạnh; mọi xử lí nguyên liệu sống, dao, máy xay, thiết bị nhiệt và thử chất lượng thực phẩm thuộc giáo viên/người có điều kiện an toàn thực phẩm. Không phơi thử để nuôi hỏng, không ngửi sát, nếm hoặc mang sản phẩm lớp học cho người/động vật ăn. Báo cáo phải có nhãn nguyên liệu, dòng quy trình, tiêu chí và dữ liệu đề cho; chưa làm thì không bịa “màu vàng, mùi thơm”.

Phân biệt bảo quản, phi lê, đồ hộp và surimi

Làm lạnh giảm tốc độ biến đổi, cấp đông làm phần nước chuyển trạng thái và hạn chế nhiều quá trình nhưng không đảo ngược nguyên liệu đã hỏng; làm khô giảm nước/khả năng sử dụng nước nhưng tỉ lệ thu hồi khối lượng chưa đo được độ an toàn. Cá phi lê là phần thịt tách theo thân, còn cần kiểm soát sơ chế, phân cỡ, cấp đông, bao gói và chuỗi lạnh. Đồ hộp cần ghép kín và chế độ nhiệt công nghiệp đã thẩm định; không suy nấu sôi tuỳ ý hoặc nhìn hộp kín là đã an toàn. Không thực hành tự đóng hộp thực phẩm trong bài.

Surimi khác cá chỉ xay nhỏ: cơ thịt được xử lí/rửa lọc để loại bớt thành phần không mong muốn và tập trung khả năng tạo gel. Sách minh hoạ surimi từ mực đại dương, với các khâu nguyên lí sơ chế → xử lí/rửa → tách nước → tạo gel → cấp đông; enzyme trong quy trình kiểm soát có thể hỗ trợ hình thành liên kết protein và cấu trúc gel. Không đồng nhất mọi nguyên liệu surimi chỉ là cá, không suy enzyme làm mọi sản phẩm an toàn. Các thông số hoá chất, nhiệt và thời gian phải do cơ sở đủ điều kiện xác nhận, không là công thức lớp học.

Khái niệm chính

Chuỗi lạnh
Duy trì điều kiện nhiệt độ kiểm soát qua các khâu liên quan
Làm khô
Giảm nước trong sản phẩm bằng quy trình phù hợp
Surimi
Khối cơ thịt thuỷ sản được nghiền, rửa/lọc để làm giàu protein tạo gel, dùng chế biến tiếp

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Dữ liệu mô hình dùng 1000 g cá, thu 600 g phần sản phẩm theo quy trình đề. Tỉ lệ thu hồi khối lượng là bao nhiêu phần trăm?

    Xem lời giải

    600/1000×100=60%; không suy 40% còn lại đều là chất thải không thể sử dụng.

  2. Ví dụ 2

    Viết hai kế hoạch trên giấy: A có dữ liệu 1000 g nguyên liệu → 600 g sản phẩm sau làm khô; B có 500 g thịt cá + 50 g thành phần phụ đã kiểm soát → 495 g sản phẩm sau xử lí nhiệt. Mỗi kế hoạch có dòng quy trình, nhãn, kiểm soát và kết quả khối lượng; không chế biến thật.

    Xem lời giải

    Phiếu A-KHO (ngày giả định D1): nguồn nguyên liệu có hồ sơ → sơ chế bởi người có năng lực → xếp trên dụng cụ làm khô sạch, quy trình làm khô đã thẩm định → bao gói/nhãn và bảo quản phù hợp. Dụng cụ cần nhận diện gồm cân, khay/thiết bị làm khô, dao và hộp bao gói; học sinh chỉ vẽ sơ đồ. Dữ liệu 1000→600 g cho tỉ lệ thu hồi 60%; không suy đã đạt độ khô, hoạt độ nước hay an toàn, cũng không mặc định 400 g còn lại đều là nước.

    Phiếu B-CHA (D1): hồ sơ thịt cá và thành phần phụ → sơ chế/lọc thịt → giữ điều kiện lạnh và xay phối hợp trong cơ sở phù hợp → tạo dạng → xử lí nhiệt, bao gói/bảo quản theo quy trình đã đánh giá. Dao, máy xay, lạnh và nhiệt thuộc người có năng lực, không học sinh làm. Khối lượng vào mô hình 500+50=550 g; ra 495 g nên thu hồi 495/550×100=90%, chênh 55 g. Nhãn cả hai phiếu ghi mã, ngày giả định, nguồn dữ liệu, khối lượng và “mô hình — chưa sản xuất — không ăn/cho ăn”. Chưa có quan sát màu/mùi, nhiệt độ tâm hay kiểm nghiệm; không tuyên bố ăn được hoặc tự đặt hạn dùng.

Ghi nhớ

Chuỗi lạnh: Duy trì điều kiện nhiệt độ kiểm soát qua các khâu liên quan; Làm khô: Giảm nước trong sản phẩm bằng quy trình phù hợp; Surimi: Khối cơ thịt thuỷ sản được nghiền, rửa/lọc để làm giàu protein tạo gel, dùng chế biến tiếp.

Ứng dụng

  • Sản phẩm học tập của bài: Viết hai kế hoạch trên giấy: A có dữ liệu 1000 g nguyên liệu → 600 g sản phẩm sau làm khô; B có 500 g thịt cá + 50 g thành phần phụ đã kiểm soát → 495 g sản phẩm sau xử lí nhiệt. Mỗi kế hoạch có dòng quy trình, nhãn, kiểm soát và kết quả khối lượng; không chế biến thật. Dùng dữ liệu hoặc mô hình trong phạm vi được giao, không coi kết quả giả định là quan sát thật.

Dễ nhầm

  • Đông lạnh có thể làm mọi sản phẩm đã hư trở lại an toàn. Lạnh làm chậm biến đổi nhưng không đảo ngược mọi hư hỏng hoặc loại hết nguy cơ.

Bài tập

Đã đúng 0/7 câu

  1. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Trong chủ đề bảo quản và chế biến sản phẩm thuỷ sản, Chuỗi lạnh được hiểu đúng là gì?

  2. Câu 2Mức 2Ghép nối

    Ghép các khái niệm với ý nghĩa phân biệt đúng.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 3Mức 2Đúng / Sai

    Đánh giá nhận định: Đông lạnh có thể làm mọi sản phẩm đã hư trở lại an toàn.

  4. Câu 4Mức 2Điền vào chỗ trống

    Chọn thuật ngữ đúng với mô tả“Giảm nước trong sản phẩm bằng quy trình phù hợp”: .

  5. Câu 5Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Sắp xếp các bước của quy trình học tập/phân tích này theo trình tự hợp lí.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Kiểm tra hồ sơ nguồn nguyên liệu
    2. 2Ghi báo cáo dự kiến, không đánh giá cảm quan bịa đặt
    3. 3Tính cân bằng khối lượng bằng dữ liệu cho
    4. 4Lập quy trình và điểm kiểm soát an toàn
  6. Câu 6Mức 3Trả lời ngắn

    Dữ liệu mô hình dùng 1000 g cá, thu 600 g phần sản phẩm theo quy trình đề. Tỉ lệ thu hồi khối lượng là bao nhiêu phần trăm?

  7. Đọc ngữ liệu

    Dữ kiện mô hình dùng cho hai câu vận dụng tiếp theo (không phải kết quả đã thực hiện):

    Dữ liệu mô hình dùng 1000 g cá, thu 600 g phần sản phẩm theo quy trình đề.

    Dữ liệu riêng cho hai kế hoạch: A 1000 g → 600 g; B 500 g thịt cá + 50 g thành phần phụ → 495 g sau xử lí nhiệt. Toàn bộ là giả định, chưa có sản phẩm thật.

  8. Câu 7Mức 3Nhiều đáp án

    Với nhiệm vụ: Viết hai kế hoạch trên giấy: A có dữ liệu 1000 g nguyên liệu → 600 g sản phẩm sau làm khô; B có 500 g thịt cá + 50 g thành phần phụ đã kiểm soát → 495 g sản phẩm sau xử lí nhiệt. Mỗi kế hoạch có dòng quy trình, nhãn, kiểm soát và kết quả khối lượng; không chế biến thật. Chọn các yêu cầu phù hợp với lập luận/sản phẩm cần nộp.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết hai kế hoạch trên giấy: A có dữ liệu 1000 g nguyên liệu → 600 g sản phẩm sau làm khô; B có 500 g thịt cá + 50 g thành phần phụ đã kiểm soát → 495 g sản phẩm sau xử lí nhiệt. Mỗi kế hoạch có dòng quy trình, nhãn, kiểm soát và kết quả khối lượng; không chế biến thật.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay