Hồ sơ học tập nguyên bản — đọc trước các nhiệm vụ. Các diễn giải, ví dụ và dữ liệu minh hoạ dưới đây được viết mới; không phải bản chép nguồn lịch sử hoặc lời thơ.
Bảo vệ biên giới Tây Nam và phía Bắc
Sau 1975, Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh, thống nhất nhà nước và xây dựng đất nước trong bối cảnh khó khăn. Chính quyền Pôn Pốt ở Cam-pu-chia tiến hành các cuộc tiến công biên giới, sát hại dân thường; Việt Nam chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Cuối 1978–đầu 1979, quân đội Việt Nam phản công, phối hợp lực lượng cách mạng Cam-pu-chia, góp phần lật đổ chế độ diệt chủng; Phnôm Pênh được giải phóng 7–1–1979. Sau đó còn thời kì giúp đỡ, chiến đấu và rút quân; không nói mọi khó khăn khu vực chấm dứt trong một ngày.
Ngày 17–2–1979, quân Trung Quốc tiến công biên giới phía Bắc Việt Nam. Quân dân các địa phương chiến đấu bảo vệ lãnh thổ; Trung Quốc tuyên bố rút quân tháng 3 nhưng xung đột biên giới còn kéo dài trong thập niên 1980, ác liệt ở Vị Xuyên. Trong mô tả lịch sử, Vị Xuyên từng thuộc tỉnh Hà Tuyên; theo cập nhật hành chính hiện nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Cần phân biệt chính quyền, lực lượng tham chiến trong hoàn cảnh lịch sử với nhân dân các nước, không biến bài học thành kích động thù hằn.
Đặt cuộc chiến đấu Tây Nam trong chuỗi sự kiện: từ tháng 5–1975 có các cuộc xâm phạm Phú Quốc, Thổ Chu và biên giới đất liền; ngày 30–4–1977 diễn ra tiến công lớn dọc biên giới. Những vụ thảm sát dân thường như ở Ba Chúc năm 1978 cho thấy hậu quả nhân đạo nghiêm trọng. Việt Nam vừa chiến đấu bảo vệ dân cư, lãnh thổ vừa tìm giải pháp ngoại giao; cuối năm 1978 phản công và phối hợp lực lượng cách mạng Cam-pu-chia. Không đồng nhất chính quyền Pôn Pốt với nhân dân Cam-pu-chia hoặc coi ngày 7–1–1979 là ngày mọi vấn đề khu vực đều đã được giải quyết.
Bảo vệ biển, đảo và những bài học
Việt Nam khẳng định và bảo vệ chủ quyền ở Hoàng Sa, Trường Sa cùng các quyền hợp pháp trên biển. Cần phân biệt căn cứ chủ quyền, tổ chức hành chính và kiểm soát thực địa: việc Việt Nam lập đơn vị hành chính không có nghĩa đang kiểm soát mọi đảo trên thực tế. Tranh chấp chủ quyền đảo cũng không đồng nhất với phân định vùng biển. Ngày 12–5–1977, Việt Nam ra tuyên bố về các vùng biển; năm 1982 lập huyện Hoàng Sa và huyện Trường Sa. Đây là mốc tổ chức hành chính trong bối cảnh lịch sử, không thay cho lập luận pháp lí về chủ quyền. Năm 1994, Việt Nam phê chuẩn UNCLOS 1982; Luật Biển Việt Nam năm 2012 tiếp tục xác định khuôn khổ quản lí, bảo vệ quyền và lợi ích trên biển.
Tháng 3–1988, lực lượng Việt Nam chịu tổn thất trong các cuộc đụng độ tại Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao. Việt Nam phản đối việc dùng vũ lực, bảo vệ lập trường bằng biện pháp hoà bình và luật quốc tế. Năm 2007 thành lập thị trấn Trường Sa, các xã Song Tử Tây và Sinh Tồn trong tổ chức hành chính lúc đó. Theo cập nhật nhà xuất bản, từ tháng 7–2025 dùng đặc khu Hoàng Sa thuộc thành phố Đà Nẵng, đặc khu Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà; không dùng tên mới để sửa ngược tên cơ quan trong tư liệu xưa. DOC là cam kết về ứng xử của các bên, không phải văn kiện tự phân xử chủ quyền đảo hoặc thay UNCLOS.
Các cuộc đấu tranh từ 1945 để lại bài học phát huy yêu nước, đoàn kết toàn dân, củng cố lòng dân, kết hợp xây dựng với bảo vệ, quốc phòng với an ninh và đối ngoại, nội lực với sự ủng hộ quốc tế. Độc lập tự chủ không đồng nghĩa khép kín; hợp tác hoà bình không có nghĩa bỏ quyền hợp pháp. Học sinh đóng góp bằng học tập, kiểm chứng thông tin, tri ân đúng mực và tôn trọng pháp luật; không tự tiếp cận khu vực nguy hiểm, phát tán thông tin nhạy cảm hoặc dùng bạo lực nhân danh lòng yêu nước.
Ví dụ đã giải
Tình huống: Hai chú thích “Vị Xuyên, Hà Tuyên” và “Vị Xuyên, Tuyên Quang” có thể cùng đúng không?
Lời giải: Có nếu chú thích thứ nhất nói địa giới thời chiến và thứ hai nói hiện nay. Phải ghi năm hoặc từ “nay”, không lấy sắp xếp hiện hành để sửa ngược tên trong tư liệu gốc.
Ghi nhớ: Sau 1975 Việt Nam tiếp tục bảo vệ biên giới Tây Nam, phía Bắc, biển đảo; bài học đoàn kết, xây dựng, bảo vệ, đối ngoại gắn với hoà bình và pháp luật.
