Địa lí 12
Địa líLớp 12Phần 1. Địa lí tự nhiên

Bài 3. Sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên

Mục tiêu bài học

  • Giải thích được nội dung cốt lõi của sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên.
  • Sử dụng chứng cứ và kĩ năng địa lí để giải quyết nhiệm vụ cụ thể, nêu giới hạn kết luận.

Bài giảng

Kiến thức và cơ chế địa lí

Thiên nhiên Việt Nam phân hóa bắc – nam do lãnh thổ kéo dài và gió mùa, đông – tây do biển, địa hình và hướng gió, theo độ cao do biến đổi nhiệt ẩm. Phần phía Bắc có mùa đông lạnh rõ hơn, phía Nam có tính cận xích đạo gió mùa và mùa mưa – khô rõ; ranh giới tự nhiên là khái quát, không phải vách ngăn đồng nhất. Miền núi, đồng bằng, biển liên hệ vật chất và hoạt động kinh tế.

Đọc chứng cứ, vận dụng và giới hạn

Ba miền địa lí tự nhiên được phân biệt theo cấu trúc địa chất, địa hình, khí hậu và sinh vật, không trùng sáu vùng kinh tế – xã hội hiện hành. Đai nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi có giới hạn độ cao khác giữa Bắc và Nam. Khai thác cần theo điều kiện địa phương: cây cận nhiệt ở núi cao, bảo vệ đất dốc, giảm thiên tai đồng bằng và ven biển. Không gán toàn tỉnh sau hợp nhất cho một loại cảnh quan duy nhất, vì nhiều tỉnh có cả núi, cao nguyên và biển.

Ba đai cao và điều kiện phân hóa

Đai nhiệt đới gió mùa có giới hạn trên trung bình khoảng 600–700 m ở miền Bắc và 900–1000 m ở miền Nam: nhiệt cao, đất phù sa phổ biến ở đồng bằng, feralit ở đồi núi thấp, sinh vật nhiệt đới đa dạng. Đai cận nhiệt gió mùa trên núi từ các mốc đó đến khoảng 2600 m có khí hậu mát hơn, đất feralit có mùn rồi đất mùn ở cao hơn; sinh vật cận nhiệt tăng vai trò, xen loài nhiệt đới. Đai ôn đới gió mùa trên núi từ khoảng 2600 m trở lên, gặp ở Hoàng Liên Sơn, lạnh hơn với đất mùn thô và sinh vật ưa lạnh. Đây là giới hạn khái quát của đai, không phải cứ vượt một mét là mọi thành phần đổi đột ngột; hướng sườn và ẩm còn làm khác biệt.

Ba miền địa lí tự nhiên không phải sáu vùng kinh tế–xã hội

Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ gồm vùng núi Đông Bắc, Đồng bằng sông Hồng và biển đảo phía đông; đồi núi thấp, hướng vòng cung và mùa đông lạnh do tác động mạnh của gió mùa Đông Bắc là nét nổi bật. Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ kéo đến dãy Bạch Mã: núi cao và trung bình, hướng tây bắc–đông nam, nhiều sông dốc, phân hóa đai cao đầy đủ ở núi cao; gió phơn ảnh hưởng một số nơi Bắc Trung Bộ. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ từ Bạch Mã trở vào có khối núi, cao nguyên badan, đồng bằng ven biển và châu thổ rộng; nền cận xích đạo gió mùa, mùa mưa–khô và hệ sinh thái đa dạng. Các miền được phân biệt bằng tổng hợp địa chất, địa hình, khí hậu, sông, đất và sinh vật. Tên Nam Trung Bộ trong một miền tự nhiên không khiến miền này trùng phạm vi vùng kinh tế Nam Trung Bộ.

Khái niệm chính

Bắc – nam
Phân hóa theo vĩ độ và tác động gió mùa
Đông – tây
Phân hóa biển đồng bằng đồi núi
Đai cao
Phân hóa theo độ cao địa hình

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Mô hình giả định giảm 0,6°C mỗi 100 m. Điểm cao hơn 1500 m lạnh hơn bao nhiêu °C nếu chỉ xét suất giảm này?

    Xem lời giải

    1500/100 × 0,6=9°C; không phải số đo thực tại một đỉnh.

  2. Ví dụ 2

    Vì sao không được dùng tên tỉnh hiện hành để suy ra mọi nơi trong tỉnh cùng khí hậu?

    Xem lời giải

    Tỉnh là đơn vị hành chính; sau hợp nhất có thể gồm ven biển, sườn núi và cao nguyên, chịu gió và độ cao khác nhau. Cần bản đồ địa hình, trạm khí hậu và mùa; ranh giới quản lí không xóa phân hóa tự nhiên.

Ghi nhớ

Phân hóa tự nhiên có nhiều chiều đồng thời; Miền tự nhiên không đồng nhất vùng kinh tế xã hội.

Dễ nhầm

  • Tỉnh hợp nhất có mọi nơi cùng cảnh quan
  • Ranh giới tự nhiên luôn là đường ngắt tuyệt đối

Bài tập

Đã đúng 0/6 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Thiên nhiên Việt Nam phân hóa bắc – nam do lãnh thổ kéo dài và gió mùa, đông – tây do biển, địa hình và hướng gió, theo độ cao do biến đổi nhiệt ẩm. Phần phía Bắc có mùa đông lạnh rõ hơn, phía Nam có tính cận xích đạo gió mùa và mùa mưa – khô rõ; ranh giới tự nhiên là khái quát, không phải vách ngăn đồng nhất. Miền núi, đồng bằng, biển liên hệ vật chất và hoạt động kinh tế.

    Ba miền địa lí tự nhiên được phân biệt theo cấu trúc địa chất, địa hình, khí hậu và sinh vật, không trùng sáu vùng kinh tế – xã hội hiện hành. Đai nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi có giới hạn độ cao khác giữa Bắc và Nam. Khai thác cần theo điều kiện địa phương: cây cận nhiệt ở núi cao, bảo vệ đất dốc, giảm thiên tai đồng bằng và ven biển. Không gán toàn tỉnh sau hợp nhất cho một loại cảnh quan duy nhất, vì nhiều tỉnh có cả núi, cao nguyên và biển.

    Đai nhiệt đới gió mùa có giới hạn trên trung bình khoảng 600–700 m ở miền Bắc và 900–1000 m ở miền Nam: nhiệt cao, đất phù sa phổ biến ở đồng bằng, feralit ở đồi núi thấp, sinh vật nhiệt đới đa dạng. Đai cận nhiệt gió mùa trên núi từ các mốc đó đến khoảng 2600 m có khí hậu mát hơn, đất feralit có mùn rồi đất mùn ở cao hơn; sinh vật cận nhiệt tăng vai trò, xen loài nhiệt đới. Đai ôn đới gió mùa trên núi từ khoảng 2600 m trở lên, gặp ở Hoàng Liên Sơn, lạnh hơn với đất mùn thô và sinh vật ưa lạnh. Đây là giới hạn khái quát của đai, không phải cứ vượt một mét là mọi thành phần đổi đột ngột; hướng sườn và ẩm còn làm khác biệt.

    Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ gồm vùng núi Đông Bắc, Đồng bằng sông Hồng và biển đảo phía đông; đồi núi thấp, hướng vòng cung và mùa đông lạnh do tác động mạnh của gió mùa Đông Bắc là nét nổi bật. Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ kéo đến dãy Bạch Mã: núi cao và trung bình, hướng tây bắc–đông nam, nhiều sông dốc, phân hóa đai cao đầy đủ ở núi cao; gió phơn ảnh hưởng một số nơi Bắc Trung Bộ. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ từ Bạch Mã trở vào có khối núi, cao nguyên badan, đồng bằng ven biển và châu thổ rộng; nền cận xích đạo gió mùa, mùa mưa–khô và hệ sinh thái đa dạng. Các miền được phân biệt bằng tổng hợp địa chất, địa hình, khí hậu, sông, đất và sinh vật. Tên Nam Trung Bộ trong một miền tự nhiên không khiến miền này trùng phạm vi vùng kinh tế Nam Trung Bộ.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Sự khác biệt tự nhiên từ ven biển lên núi liên quan chủ yếu tổ hợp nào?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Chọn hai nhận định đúng về sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá từng nhận định; không suy từ một nhân tố thành nguyên nhân duy nhất.

    ÝĐúngSai
    a)Phân hóa tự nhiên có nhiều chiều đồng thời
    b)Miền tự nhiên không đồng nhất vùng kinh tế xã hội
    c)Tỉnh hợp nhất có mọi nơi cùng cảnh quan
    d)Ranh giới tự nhiên luôn là đường ngắt tuyệt đối
  5. Câu 4Mức 1Ghép nối

    Ghép thuật ngữ với đặc trưng phân biệt.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  6. Câu 5Mức 1Điền vào chỗ trống

    Chọn thuật ngữ cho mô tả: Phân hóa theo vĩ độ và tác động gió mùa: ; Phân hóa biển đồng bằng đồi núi: .

  7. Câu 6Mức 3Trả lời ngắn

    Mô hình giả định giảm 0,6°C mỗi 100 m. Điểm cao hơn 1500 m lạnh hơn bao nhiêu °C nếu chỉ xét suất giảm này?

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Vì sao không được dùng tên tỉnh hiện hành để suy ra mọi nơi trong tỉnh cùng khí hậu?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Một bạn khẳng định: “Tỉnh hợp nhất có mọi nơi cùng cảnh quan”. Hãy sửa nhận định, giải thích và nêu một ví dụ hoặc điều kiện giới hạn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay