Giáo án Trí thông minh nhân tạo

Huy động vốn hiểu biết về cách phân biệt điều đã xảy ra, điều được dự đoán và điều được đánh giá; tạo nhu cầu đọc văn bản Trí thông minh nhân tạo với cách nhìn phân biệt ba loại thông tin.

GV phát sáu thẻ nhận định ngắn, HS làm việc theo cặp để xếp từng thẻ vào một trong ba nhóm: dữ kiện, dự báo, đánh giá. Sáu nhận định gồm:

• Nước ta có 54 dân tộc anh em.
• Năm 2050, mọi chiếc xe trên đường đều sẽ tự lái.
• Đây là cuốn sách hay nhất về công nghệ.
• Một bài viết về trí tuệ nhân tạo đã được xuất bản dưới nhan đề 50 ý tưởng về tương lai.
• Máy móc có thể làm thay phần lớn công việc lặp lại trong vài thập kỉ tới.
• Công nghệ này chắc chắn sẽ mang lại lợi ích cho nhân loại.
  GV đặt câu hỏi: Nhận định nào có thể kiểm chứng ngay? Nhận định nào nói về điều chưa xảy ra? Nhận định nào thể hiện quan điểm của người nói?

Bảng phân loại sáu nhận định vào ba nhóm, kèm một câu giải thích ngắn cho mỗi nhóm. Đáp án dự kiến: Dữ kiện gồm thẻ 1 và thẻ 4 (có thể kiểm chứng); Dự báo gồm thẻ 2 và thẻ 5 (nói về điều có thể xảy ra trong tương lai); Đánh giá gồm thẻ 3 và thẻ 6 (thể hiện thái độ, mức độ tốt hay lợi ích do người nói đưa ra). Kết luận HS rút ra: phân biệt ba loại thông tin giúp đọc đúng mức độ chắc chắn của từng câu.

HS nêu được cách nguồn chia AI mạnh và AI yếu, nhận ra đây là khung trình bày trong một văn bản đã xuất bản và giải thích được vai trò của khung này với thông tin phía sau.

HS đọc phần Phân tích từ dữ kiện số 1 trong sách, sau đó làm Phiếu học tập số 1 theo cặp. Câu hỏi GV đặt ra:

• Nguồn phân chia trí tuệ nhân tạo thành những nhóm nào?
• Câu “nguồn chia như vậy” là dữ kiện về văn bản hay dự báo về công nghệ?
• Vì sao cần ghi rõ đây là khung trình bày trong một văn bản đã xuất bản, không phải định nghĩa kĩ thuật đầy đủ ở mọi thời?
• Khung này tạo điểm tựa cho thông tin phía sau theo cách nào?

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành với nội dung dự kiến: Nguồn phân chia thành AI mạnh và AI yếu theo cách giải thích của nguồn, sau đó bàn các khả năng phát triển. Câu “nguồn chia như vậy” là dữ kiện về cách văn bản trình bày. Cần ghi rõ đây là khung trình bày trong một văn bản đã xuất bản vì khái niệm có thể được hiểu khác ở các thời điểm và các tài liệu khác. Khung phân loại giúp người đọc định vị các thông tin tiếp theo, nhưng không tự khẳng định mọi chi tiết đều đúng.

HS nhận ra các ví dụ về chẩn đoán, phẫu thuật và việc làm giúp hình dung công nghệ nhưng nhiều ví dụ đặt ở tương lai, nên không tự thành thành tựu đã hoàn tất.

HS làm việc theo nhóm bốn người theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi thành viên đọc một ví dụ (chẩn đoán, phẫu thuật, việc làm) và ghi lại câu nêu ví dụ đó trong văn bản, sau đó ghép lại để so sánh. Câu hỏi GV đặt ra:

• Ví dụ này được trình bày ở thì nào, với động từ hoặc trạng từ chỉ thời gian nào?
• Tính cụ thể của ví dụ có làm nó thành sự việc đã hoàn tất không?
• Dấu hiệu nào cho thấy đây là dự báo hay giả định?
• Nếu một bạn nói: Máy đã làm được việc này, bạn cần kiểm tra điều gì?

Bảng ghi nhanh của nhóm gồm ba ví dụ, với cột: ví dụ, câu gốc tóm lược (diễn đạt lại), dấu hiệu thời gian hoặc giả định, mức độ chắc chắn. Kết luận dự kiến: Các ví dụ giúp công nghệ dễ hình dung; tuy nhiên vì được đặt ở tương lai hoặc ở dạng giả định, tính cụ thể không làm chúng thành thành tựu đã hoàn tất. Muốn khẳng định hiện trạng, người đọc phải đối chiếu với nguồn hiện hành.

HS nhận ra việc đặt cạnh nhau quan điểm của Ray Kurzweil và Bill Calvin khiến người đọc thấy đây là cuộc bàn luận có bất định, và một mốc dự báo trong sách không đủ để xác nhận hiện trạng lúc đọc.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp. Câu hỏi GV đặt ra:

• Kurzweil kì vọng điều gì và vào năm nào? Câu này là dữ kiện, dự báo hay đánh giá?
• Calvin nêu khó khăn gì? Đây là đánh giá, dự báo hay dữ kiện về quan điểm của ông?
• Đặt hai quan điểm cạnh nhau tạo ra hiệu quả gì với người đọc?
• Vì sao mốc năm 2029 không đủ để xác nhận tình hình khi đang đọc?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với nội dung dự kiến: Kurzweil kì vọng máy vượt bài kiểm tra Turing vào năm 2029 là dự báo; Calvin nêu khó khăn do não người phức tạp là quan điểm phản biện, có tính đánh giá. Đặt hai ý kiến cạnh nhau cho thấy vấn đề còn bất định, người đọc không nên chọn một ý kiến làm kết luận. Mốc 2029 là dự báo của một thời điểm xuất bản, không xác nhận hiện trạng; cần đối chiếu nguồn hiện hành.

HS vận dụng việc phân biệt dữ kiện, dự báo và đánh giá để trả lời các bài tập trắc nghiệm, đúng sai và giải thích; tự kiểm tra đáp án qua học liệu số NeoEdu.

HS làm bốn bài tập lấy từ bài học, theo nhóm bốn trên khăn trải bàn: mỗi người điền một ô trong bốn ô của tờ khăn, sau đó thống nhất đáp án chung. Đề gồm:
Bài 1. Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Trí thông minh nhân tạo theo hồ sơ đã cho? A. Richard Watson; B. Nam Cao; C. Kim Lân; D. Nguyễn Du.
Bài 2. Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định “Đọc thông tin công nghệ phải phân biệt dữ kiện, dự báo và đánh giá.”? A. Đối chiếu dấu hiệu và khái niệm để định phạm vi; B. Xem cách tổ chức, ví dụ làm cụ thể khả năng công nghệ; C. Chỉ kể tiểu sử tác giả rồi bỏ qua hình thức văn bản; D. Coi một câu tóm tắt là bản sao đầy đủ mọi sắc thái tác phẩm.
Bài 3. Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm: a) Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện; b) Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
Bài 4. Một khả năng được dự báo có chắc đã tồn tại ở thời điểm đọc không?
Đáp án và hướng dẫn chấm: Bài 1: A. Bài 2: A và B. Bài 3: a) Đúng; b) Sai, vì bản tóm lược không phải nguyên văn, việc xác nhận câu chữ cần bản tác phẩm hợp pháp. Bài 4: Không; cần tìm mốc công bố và đối chiếu nguồn hiện hành; ngữ pháp có thể, giả định hoặc dự đoán báo hiệu độ chắc chắn khác với một dữ kiện đã kiểm chứng.

Phiếu đáp án của nhóm ghi đủ bốn bài, mỗi bài có đáp án và một câu giải thích ngắn. Đáp án: Bài 1 chọn A; Bài 2 chọn A và B (C và D thay việc đọc bằng tiểu sử hoặc suy diễn không kiểm chứng); Bài 3: a Đ, b S; Bài 4: Không, vì dự báo cần được đối chiếu với nguồn hiện hành. Sản phẩm kiểm tra: HS tự chấm bằng học liệu NeoEdu và ghi số câu đúng.

HS vận dụng cách đọc có điểm tựa để viết đoạn văn khoảng 150 chữ về một phát hiện về Trí thông minh nhân tạo, có luận điểm, ít nhất hai dấu hiệu phân tích và một giới hạn của cách hiểu.

HS viết đoạn văn khoảng 150 chữ theo yêu cầu: (1) Mở đầu bằng luận điểm gắn với nhận định Đọc thông tin công nghệ phải phân biệt dữ kiện, dự báo và đánh giá; (2) Phân tích ít nhất hai dấu hiệu trong ba hướng đã học: khung phân loại AI mạnh và AI yếu, ví dụ về chẩn đoán, phẫu thuật, việc làm, hoặc hai quan điểm của Kurzweil và Calvin; (3) Nêu một giới hạn của cách hiểu; (4) Dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn và phân biệt lời người viết với nội dung của nguồn. GV đặt câu hỏi gợi mở: Em chọn dấu hiệu nào để chứng minh luận điểm? Giới hạn của cách hiểu của em là gì?

Đoạn văn khoảng 150 chữ, có câu chủ đề nêu luận điểm, hai câu phân tích dấu hiệu với dữ kiện cụ thể và một câu nêu giới hạn. Ví dụ đoạn mẫu: Trong Trí thông minh nhân tạo, đọc thông tin công nghệ phải phân biệt dữ kiện, dự báo và đánh giá. Khung chia AI mạnh và AI yếu được nguồn trình bày như điểm tựa để định vị thông tin sau đó, nhưng cần hiểu đây là cách trình bày trong một văn bản đã xuất bản. Quan điểm của Kurzweil về mốc năm 2029 là dự báo, còn ý kiến của Calvin đặt cạnh nó tạo nên bất định, nên không thể coi mốc đó là xác nhận hiện trạng. Giới hạn là các ví dụ được đặt ở tương lai, nên cần đối chiếu nguồn hiện hành.