Giáo án Nữ phóng viên đầu tiên

Huy động kinh nghiệm đọc chân dung nhân vật; nhận ra một nhận định về nhân vật chỉ thuyết phục khi có dữ kiện cụ thể làm điểm tựa.

HS đọc hai câu sau và chọn câu thuyết phục hơn, giải thích ngắn: (1) “Bà là một người phụ nữ rất đáng khâm phục trong lịch sử báo chí.” (2) “Bà viết cho Phụ nữ Tân văn khoảng năm 1931 và diễn thuyết ở Hội Khuyến học Sài Gòn năm 1933.” GV dẫn vào: Một chân dung thông tin thuyết phục cần chỉ ra đóng góp bằng dữ kiện cụ thể.

HS chọn câu (2) và nêu được lí do: câu (2) có thời điểm, nơi chốn và hoạt động cụ thể, có thể kiểm chứng; câu (1) chỉ là lời đánh giá chung. HS ghi tên bài “Nữ phóng viên đầu tiên” và nhận định trọng tâm vào vở.

Phân tích được cách mở bài tạo câu hỏi về nhân vật và đặt danh xưng đầu tiên trong phạm vi hoạt động báo chí; nhận diện dấu hiệu thứ nhất của chân dung thông tin.

Tiết 1. Các nhóm đọc đoạn tóm lược, tập trung vào cách mở bài: “Bài mở bằng sự xuất hiện một nữ phóng viên ở Phụ nữ Tân văn khoảng năm 1931 rồi mới gọi tên Manh Manh.” Nhiệm vụ theo Phiếu học tập số 1, phần A: (a) Cách mở bài tạo câu hỏi gì trong đầu người đọc? (b) Vì sao danh xưng “nữ phóng viên đầu tiên” cần được đặt trong phạm vi hoạt động báo chí? (c) Liệt kê hai dữ kiện về thời điểm và nơi xuất bản trong đoạn.

Mỗi nhóm viết trên khăn trải bàn: (a) Câu hỏi “ai là nữ phóng viên này và viết trong bối cảnh nào?”. (b) Danh xưng đầu tiên chỉ có ý nghĩa khi xét trong hoạt động báo chí được khảo sát, không phải phán đoán tuyệt đối. (c) Dữ kiện: khoảng năm 1931; Phụ nữ Tân văn. Kiến thức HS rút ra: Cách mở bài bằng sự xuất hiện trước khi gọi tên là một dấu hiệu tổ chức văn bản, tạo câu hỏi và định hướng cách đọc.

Chỉ ra được các đóng góp của Nguyễn Thị Kiêm (Manh Manh) qua dữ kiện cụ thể; giải thích vì sao việc viết báo gắn với diễn thuyết làm vai trò tiên phong có căn cứ.

Tiết 1 (tiếp). Nhóm đọc đoạn: “Nguyễn Thị Kiêm viết báo, bênh vực Thơ mới và diễn thuyết về quyền phụ nữ; cuộc nói chuyện ở Hội Khuyến học Sài Gòn năm 1933 là một căn cứ cụ thể.” Nhiệm vụ theo Phiếu học tập số 1, phần B: (a) Liệt kê ba hoạt động của nhân vật được nêu trong bài. (b) Dữ kiện nào là căn cứ cụ thể nhất? Vì sao? (c) Vì sao tiểu sử gắn với việc làm xã hội khiến vai trò tiên phong không chỉ dựa vào một lời ca ngợi?

(a) Ba hoạt động: viết báo (Phụ nữ Tân văn, khoảng năm 1931); bênh vực Thơ mới; diễn thuyết về quyền phụ nữ tại Hội Khuyến học Sài Gòn năm 1933. (b) Căn cứ cụ thể nhất là cuộc diễn thuyết năm 1933 vì có thời điểm, địa điểm, hoạt động và nội dung đều xác định. (c) Việc làm xã hội được ghi nhận bằng hoạt động cụ thể nên người đọc có thể kiểm tra vai trò tiên phong; lời ca ngợi chung không đủ sức thuyết phục. Kiến thức HS rút ra: Đóng góp được chứng minh bằng hoạt động và thời điểm cụ thể.

Nhận ra cách tổ chức thông tin quanh hoạt động báo chí, đổi mới thơ và nữ quyền, thay vì chỉ nối năm sinh với năm mất; giải thích tác dụng của cách tổ chức này.

Tiết 2. Nhóm đọc đoạn: “Hồ sơ đan tiểu sử với báo chí, thơ và nữ quyền, không chỉ theo một bảng niên đại.” Nhiệm vụ theo Phiếu học tập số 2: (a) Điền bảng gồm ba cột: Lĩnh vực | Dữ kiện trong bài | Điều người đọc hiểu được. (b) Nếu chỉ kể theo bảng niên đại thì người đọc thiếu điều gì? (c) Theo em, dấu hiệu nào trong ba dấu hiệu đã học giúp chân dung “thuyết phục” nhất? Giải thích ngắn.

(a) Báo chí: viết cho Phụ nữ Tân văn khoảng năm 1931 – hiểu nhân vật hoạt động trong báo chí. Thơ mới: bênh vực Thơ mới – hiểu nhân vật có tham gia tranh luận về đổi mới thơ. Nữ quyền: diễn thuyết năm 1933 về quyền phụ nữ – hiểu nhân vật can dự vào vấn đề xã hội. (b) Người đọc thiếu lí do vì sao các hành động đáng chú ý và nhân vật can dự vào vấn đề gì. (c) Dấu hiệu gom dữ kiện quanh hoạt động là dấu hiệu thuyết phục nhất vì nối việc viết và diễn thuyết với rào cản xã hội. Kiến thức HS rút ra: Dấu hiệu 3 – gom thông tin theo hoạt động giúp người đọc hiểu ý nghĩa, không chỉ biết thời gian.

Vận dụng ba dấu hiệu để đánh giá nhận định và các cách lập luận; phân biệt được lời người phân tích với câu trích nguyên tác.

HS làm theo Phiếu học tập số 2, phần C, gồm các câu sau: (1) Nhận định cần kiểm tra: “Một chân dung thông tin thuyết phục cần chỉ ra đóng góp bằng dữ kiện cụ thể.” Chọn các thao tác đúng: A. Đối chiếu dấu hiệu nhan đề định hướng câu hỏi lịch sử; B. Xem cách tổ chức: dữ kiện tiểu sử liên kết với hoạt động xã hội; C. Chỉ kể tiểu sử tác giả rồi bỏ qua hình thức văn bản; D. Coi một câu tóm tắt là bản sao đầy đủ mọi sắc thái tác phẩm. (2) Đánh giá: a) Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện. b) Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả. (3) Danh xưng đầu tiên có nên bị tách khỏi phạm vi lịch sử báo chí đang khảo sát? Trả lời ngắn.

Đề (1): Đáp án A, B. Lí do: hai thao tác đối chiếu dấu hiệu và quan hệ trong tác phẩm; C và D thay việc đọc bằng uy tín hoặc suy diễn không kiểm chứng. Đề (2): a) Đúng. b) Sai, vì bản tóm lược chỉ cung cấp sự kiện và đầu mối; câu chữ nguyên văn cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp. Đề (3): Không. Những từ khẳng định thứ bậc cần đặt trong tiêu chí và tư liệu cụ thể; người đọc nên hỏi tác giả đang xét loại hoạt động, không gian và thời điểm nào trước khi khái quát.

Viết được đoạn khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu, dùng dữ kiện đã cho.

HS viết đoạn khoảng 150 chữ theo yêu cầu: có luận điểm gắn với nhận định “Một chân dung thông tin thuyết phục cần chỉ ra đóng góp bằng dữ kiện cụ thể”; phân tích ít nhất hai dấu hiệu trong ba dấu hiệu đã học; nêu một giới hạn của cách hiểu (ví dụ: cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp để xác nhận câu chữ). Không tạo câu trích dẫn.

Đoạn văn khoảng 150 chữ có: câu luận điểm; hai dấu hiệu (ví dụ cách mở bài tạo câu hỏi ai và trong bối cảnh nào; dữ kiện diễn thuyết ở Hội Khuyến học Sài Gòn năm 1933); một câu nêu giới hạn (cách hiểu dựa trên bản tóm lược, cần đối chiếu bản gốc để xác nhận câu chữ). Tiêu chí: luận điểm rõ, dẫn dữ kiện đúng, lí giải mạch lạc, không gán câu tóm lược cho tác giả.