Giáo án Thảo luận, tranh luận về một vấn đề trong đời sống

HS xác định được vấn đề đang được tranh luận, người nêu luận điểm đầu tiên và nhiệm vụ của bài học.

GV chiếu đoạn mở đầu của kịch bản trao đổi: lượt của người điều phối và lượt đầu của Hà, Minh. GV đặt câu hỏi: (1) Vấn đề được đưa ra để bàn là gì? (2) Luận điểm nào được nêu ngay từ đầu? (3) Có dấu hiệu nào cho thấy người nói sắp chuyển sang ý khác không? (4) Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta làm gì?

HS trả lời được: (1) Vấn đề là có nên dùng nhật kí đọc bốn mục trong nhóm bốn bạn hay không. (2) Người điều phối nêu ngay: ta cùng xét lợi ích, gánh nặng và cách thử, không biến một lựa chọn thành quy định áp cho toàn trường. (3) Dấu hiệu chuyển ý là những cụm như “Tôi ủng hộ”, “Tôi lo”, “Tôi tiếp nhận điểm ấy”. (4) Nhiệm vụ: nói có luận điểm rõ, nghe và ghi chủ động, phản hồi có căn cứ.

HS nêu được luận điểm nói và giải thích được tác dụng của dấu hiệu chuyển ý trong ngữ liệu.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, phần A. Đọc lại lượt lời của Hà và Minh, tìm (1) câu nêu luận điểm, (2) cụm từ chuyển ý, (3) nhận xét tác dụng của cụm từ đó với người nghe.

Hà: luận điểm “Nguồn, một phát hiện, một câu hỏi và phản hồi giúp người đọc giữ dấu vết suy nghĩ”; chuyển ý bằng “Tôi ủng hộ” và “Mỗi tuần một văn bản có thể vừa sức”; tác dụng: người nghe biết ngay lập trường và các ý sẽ được triển khai theo thứ tự. Minh: luận điểm “Tôi lo mẫu cứng làm mất hứng thú và biến việc đọc thành điền phiếu”; chuyển ý bằng “Tôi đồng ý thử tự nguyện nếu thống nhất thời lượng”; tác dụng: báo trước điều kiện đồng thuận.

HS ghi được luận điểm, bằng chứng và câu hỏi từ lượt nói của Minh thay vì chỉ chờ đến lượt mình.

GV đọc (hoặc HS đọc phân vai) lượt lời của Minh. HS dùng Phiếu học tập số 1, phần B để ghi ba mục: Luận điểm, Bằng chứng, Câu hỏi kiểm tra phạm vi.

Phiếu nghe mẫu:

• Luận điểm: Mẫu cứng có thể làm mất hứng thú và biến việc đọc thành điền phiếu.
• Bằng chứng: Có người đọc chậm hơn; buộc ai cũng cùng số trang hoặc công khai mọi nhật kí sẽ không công bằng.
• Câu hỏi kiểm tra phạm vi: Mô tả bốn bạn hiện đã chứng minh cách này hiệu quả chưa? (Đáp án: chưa chứng minh, Minh nói rõ điều này.)

HS nêu được cách phản hồi có căn cứ: nhắc đúng ý người nói, đặt câu hỏi hoặc phản biện đúng phạm vi, không công kích cá nhân.

HS làm việc theo nhóm đôi với Phiếu học tập số 2. Đọc lượt đáp của Hà: “Tôi tiếp nhận điểm ấy. Mình có thể giữ bốn chức năng nhưng cho ghi ngắn... Tôi chỉ đề xuất thử với mục tiêu xem lời nhận xét có căn cứ rõ hơn, chưa khẳng định tăng năng lực của mọi người.” Trả lời: Hà đã làm ba việc nào theo thứ tự? Nếu là HS, em sẽ nhắc ý nào trước khi hỏi?

Ba việc theo thứ tự: (1) nhắc đúng ý Minh (“điểm ấy” là lo mẫu cứng làm mất hứng thú); (2) đưa điều chỉnh có căn cứ (ghi ngắn, sơ đồ hoặc đoạn văn; chỉ chia sẻ phần đồng ý); (3) giới hạn kết luận (chỉ thử để xem lời nhận xét có căn cứ rõ hơn, chưa khẳng định tăng năng lực). Câu phản hồi mẫu HS có thể dùng: “Bạn lo mẫu cứng làm mất hứng thú. Mình đồng ý, nhưng bạn có dự kiến cách nào giữ được căn cứ mà không cần điền phiếu không?”

HS vận dụng được ba kĩ năng để nhận xét đúng cách làm, đánh giá đúng nhận định và sắp xếp quy trình tạo sản phẩm có căn cứ.

HS làm bốn câu luyện tập theo cá nhân, sau đó đối chiếu trong cặp: (1) Chọn cách làm phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này: A. Phân biệt dữ kiện và cách lí giải, rồi nêu căn cứ cho kết luận; B. Đổi dữ kiện giả định thành số liệu khảo sát thực tế; C. Bổ sung điều chưa được kể như một sự kiện đã chắc chắn xảy ra; D. Chỉ nêu một lời khuyên rồi bỏ toàn bộ chi tiết. (2) Đánh giá: a) Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt; b) Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố. (3) Xếp thứ tự quy trình tạo sản phẩm có căn cứ: xác định nhiệm vụ và người nghe; chọn dữ kiện, ghi rõ phạm vi nguồn; tổ chức nhận định và giải thích; đối chiếu tiêu chí để sửa. (4) Viết hai dấu hiệu chuyển ý cho bài trình bày về nhật kí đọc.

(1) Đáp án A. (2) a) Đúng; b) Sai, vì các số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế. (3) Thứ tự: xác định nhiệm vụ và người nghe; chọn dữ kiện và ghi rõ phạm vi nguồn; tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện; đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận. (4) Ví dụ: “Trước hết, xin xét căn cứ cụ thể...”; “Sau khi xem căn cứ, chúng ta cần kiểm tra giới hạn...”.

HS biết lập luận và phản hồi có căn cứ trong một tình huống thảo luận, tự kiểm tra sản phẩm theo tiêu chí.

HS chuẩn bị lời mở đầu (2 câu) và hai dấu hiệu chuyển ý cho một bài trình bày 3–5 phút về đề xuất nhật kí đọc trong nhóm bốn bạn, rồi tự chấm sản phẩm theo năm tiêu chí: vấn đề và các phương án rõ; dữ kiện đúng tình huống, không giả làm thực nghiệm; có ý kiến khác và đáp thực chất; tổng hợp điểm thống nhất, điểm cần kiểm tra và đề xuất; lượt lời, tôn trọng, đúng thời lượng.

Lời mở đầu mẫu: “Kính chào thầy cô và các bạn. Vấn đề chúng tôi muốn trao đổi là nhật kí đọc có nên được thử như công cụ trao đổi có căn cứ hay không.” Hai dấu hiệu chuyển ý: “Trước hết, xin xét căn cứ cụ thể...” và “Sau khi xem căn cứ, chúng ta cần kiểm tra giới hạn...”. Phiếu tự chấm gồm năm tiêu chí, mỗi tiêu chí đánh dấu đạt hoặc chưa đạt, kèm một việc sẽ sửa.