Giáo án Chí khí anh hùng

HS nhớ lại tình huống đoạn trích, nhận ra không gian và hình ảnh tạo nên hình mẫu anh hùng, từ đó xác định nhiệm vụ phân tích bút pháp lí tưởng hóa trong giờ luyện tập.

GV nêu tình huống: sau thời gian gắn bó với Kiều, Từ Hải quyết ra đi thực hiện chí lớn. HS trả lời nhanh ba câu hỏi:

• Từ Hải ra đi với những hình ảnh nào? Không gian nào được gợi ra?
• Hình ảnh chim bằng ở cuối đoạn gợi cho em cảm nhận gì về nhân vật?
• Vì sao có thể nói đoạn trích không chỉ kể một chuyến đi mà còn dựng nên một hình mẫu anh hùng?
  GV ghi nhiệm vụ lên bảng: Chứng minh bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường, dựa trên dữ kiện đã cho.

HS nêu được: Từ Hải ra đi với gươm, ngựa; không gian là trời biển rộng; chim bằng gợi tầm vóc vượt khuôn khổ sinh hoạt thông thường; đoạn trích dựng hình mẫu anh hùng lí tưởng hóa. HS ghi nhiệm vụ của tiết học vào vở.

HS hệ thống hóa đặc điểm đoạn trích và ba dấu hiệu trong hồ sơ, biết nêu dữ kiện cụ thể và giải thích tác dụng của từng dấu hiệu đối với nhận định.

HS làm việc theo nhóm 3 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi HS nhận một dấu hiệu để đọc, sau đó ghi chung vào ô trung tâm. Ba dấu hiệu:

1. Không gian lớn tương ứng chí hướng phi thường.
2. Đối thoại đặt tình riêng cạnh chí hướng.
3. Lời hẹn hướng cốt truyện về tương lai.
   HS điền vào Phiếu học tập số 1 đúng dữ kiện và tác dụng của từng dấu hiệu. Lưu ý phân biệt lời hẹn (dự định) với kết quả đã xảy ra.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, cụ thể:

• Dấu hiệu 1: dữ kiện là Từ Hải nhìn ra trời biển, ra đi với gươm, ngựa, có chim bằng ở cuối; tác dụng là tầm vóc vượt khuôn khổ thông thường, nhân vật được lí tưởng hóa.
• Dấu hiệu 2: dữ kiện là Kiều muốn đi theo, Từ Hải nêu cảnh bốn bể chưa có nhà; tác dụng là đối thoại đặt tình riêng cạnh chí hướng, cho thấy chàng muốn người tri kỉ hiểu mục tiêu.
• Dấu hiệu 3: dữ kiện là Từ Hải hẹn khoảng một năm sẽ trở lại với lực lượng lớn; tác dụng là hướng cốt truyện về tương lai và bộc lộ sự tự tin, nhưng chưa xác nhận điều hẹn đã xảy ra.

HS vận dụng ba dấu hiệu để trả lời các bài tập trắc nghiệm và tự luận, phân biệt kể lại với phân tích, và nhận ra giới hạn của bản tóm lược khi xác nhận câu chữ.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu 2, 3, 5, 6 và 7 (đề bài tập đã cho). Với câu 6, HS chỉ trả lời có căn cứ. Với câu 7, HS giải thích nhận định bằng ít nhất hai đầu mối. HS có thể kiểm tra nhanh trên học liệu NeoEdu. GV dành khoảng 5 phút cuối để chữa bài.

Đáp án và kết quả HS cần đạt:
Câu 2: A. Nguyễn Du. Hồ sơ dẫn nhập ghi tác giả là Nguyễn Du; cần phân biệt tác giả với người kể chuyện hoặc nhân vật.
Câu 3: A và B. A: đối chiếu dấu hiệu không gian lớn tương ứng chí hướng phi thường. B: xem cách tổ chức đối thoại nêu sự khác nhau giữa mong muốn đoàn tụ và khát vọng lập nghiệp. C và D bị loại vì thay việc đọc bằng tiểu sử hoặc suy diễn không kiểm chứng.
Câu 5: a) Đ, vì có thể dùng dữ kiện đã cho để giải thích, không tự thêm sự kiện. b) S, vì bản tóm lược không phải nguyên văn; xác nhận câu chữ, nhịp, vần cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.
Câu 6: Không. Lời hẹn thuộc dự định; đoạn trích chủ yếu diễn tả quyết định lên đường. Phân biệt dự định và kết quả giúp không kể vượt phạm vi ngữ liệu.
Câu 7: HS nêu luận điểm bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường; liên kết hai đầu mối, ví dụ không gian lớn (trời biển, gươm, ngựa, chim bằng) tương ứng chí hướng phi thường và lời hẹn hướng cốt truyện về tương lai.

HS viết đoạn văn khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Chí khí anh hùng, có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu, không tạo câu trích dẫn.

HS viết đoạn văn khoảng 150 chữ theo yêu cầu: Trình bày một phát hiện về Chí khí anh hùng; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Đoạn cần có luận điểm gắn với bút pháp lí tưởng hóa, phân tích ít nhất hai dấu hiệu trong ba dấu hiệu đã học, và một giới hạn của cách hiểu (ví dụ: lời hẹn chưa xác nhận kết quả). Nếu chưa xong trên lớp, HS hoàn thiện ở nhà và nộp vào tiết sau.

Đoạn văn khoảng 150 chữ có ba phần: luận điểm (bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường); hai đầu mối (ví dụ không gian trời biển với gươm, ngựa, chim bằng và đối thoại Kiều - Từ Hải); một giới hạn (lời hẹn là dự định, chưa phải kết quả đã diễn ra). Không dùng câu trích nguyên văn.