Giáo án Tôi có một ước mơ

Huy động trải nghiệm của HS về ước mơ và quyền chính đáng; dẫn dắt vào nhận định trọng tâm của bài.

GV nêu câu hỏi: « Theo em, một ước mơ có thể thuyết phục người khác khi nào? » và tình huống: hai người cùng đòi một điều, một người đòi quyền vốn được hứa, người kia xin đặc ân. HS suy nghĩ cá nhân rồi trao đổi cặp đôi.

Danh sách 2–3 ý kiến ban đầu trên bảng, ví dụ: ước mơ gắn với điều đúng, có cách thực hiện cụ thể, được nhiều người cùng chia sẻ. Nhiệm vụ học tập: tìm trong diễn văn những dấu hiệu chứng minh ước mơ có sức thuyết phục.

Nhận diện đặc điểm diễn văn nghị luận; giải thích vì sao đòi hỏi thay đổi được trình bày như thực hiện một cam kết công lí.

HS đọc phần « Định vị văn bản và đọc có điểm tựa » và mục 1 của « Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu ». Làm Phiếu học tập số 1, phần 1: diễn giả đặt lời hứa về bình đẳng bên cạnh những tình trạng bất công nào; luận điểm chính là gì và dữ kiện nào làm luận điểm vững chắc; vì sao đòi hỏi thay đổi không phải là xin đặc ân.

Kiến thức HS rút ra: diễn văn nghị luận nêu ý kiến rõ ràng (đòi bình đẳng) và dùng dữ kiện thực tế (các bất công về chỗ nghỉ, đi lại, bầu cử, trẻ em bị hạ thấp vì màu da) để thuyết phục. Đối chiếu lời hứa về quyền con người với thực trạng khiến đòi hỏi thay đổi có căn cứ công lí. Dấu hiệu thứ nhất được ghi vào phiếu.

Nhận ra cấu trúc lặp và chuỗi viễn cảnh tích lũy; hiểu cách hi vọng cá nhân được đưa thành mục tiêu chung.

HS đọc mục 2 của « Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu ». Làm Phiếu học tập số 1, phần 2: liệt kê các viễn cảnh theo thứ tự xuất hiện; khung phát ngôn lặp lại có tác dụng gì với người nghe; phạm vi của hi vọng mở rộng từ đâu đến đâu.

Ba viễn cảnh được xếp theo quan hệ mở rộng: con cháu người nô lệ và chủ nô ngồi cùng nhau; trẻ em được nhìn nhận bằng phẩm chất; các cộng đồng cùng nắm tay. Khung phát ngôn lặp lại tích lũy viễn cảnh, đưa hi vọng từ cá nhân thành mục tiêu chung. Kiến thức: cấu trúc lặp và tăng dần tạo nhịp, cao trào và sức thuyết phục.

Nhận diện hình ảnh tương lai gắn tự do với chung sống và yêu cầu đấu tranh có kỉ luật; giải thích vì sao cảm xúc mạnh không dẫn tới trả thù.

HS đọc mục 3 của « Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu » và phần « Ghi nhớ ». Làm Phiếu học tập số 1, phần 3: tìm hình ảnh tương lai về trẻ em và về các cộng đồng; tìm yêu cầu về cách đấu tranh; vì sao cảm xúc mạnh không đồng nghĩa với chủ trương trả thù.

Hình ảnh tương lai (trẻ em được đánh giá bằng phẩm cách; cộng đồng cùng nắm tay) gắn tự do với sự chung sống. Yêu cầu đấu tranh có kỉ luật, không dùng bạo lực khiến cảm xúc tương lai dẫn tới hành động có nguyên tắc. Kết luận HS ghi được: Ước mơ có sức thuyết phục khi gắn với quyền chính đáng và lựa chọn hành động. Dấu hiệu thứ ba được ghi vào phiếu.

Củng cố nhận diện đối tượng sáng tạo, quan hệ giữa dấu hiệu và nhận định; phân biệt bản tóm lược với nguyên văn.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần A (câu 2, 3, 5, 6). Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Đề và đáp án:

• Câu 2: Tác giả của Tôi có một ước mơ là Martin Luther King Jr. Đáp án A. Cần phân biệt tác giả với người kể hoặc nhân vật.
• Câu 3: Đáp án A và B. Đối chiếu lời hứa và thực trạng; điệp cấu trúc nối các ước vọng thành cao trào.
• Câu 5: a) Đúng: có thể dùng dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, không tự thêm sự kiện. b) Sai: không thể coi từng câu của bản tóm lược là nguyên văn tác giả.
• Câu 6: Không. Mục tiêu bình đẳng gắn với tinh thần đấu tranh không bạo lực. Cảm xúc mạnh không tự nó đồng nghĩa với chủ trương dùng bạo lực; cần nhìn vào nội dung lời kêu gọi.

Vận dụng các dấu hiệu đã học để giải thích nhận định trọng tâm bằng dữ kiện cụ thể.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần B (câu 4 và câu 7) theo nhóm đôi: câu 4 chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể; câu 7 giải thích nhận định Ước mơ có sức thuyết phục khi gắn với quyền chính đáng và lựa chọn hành động bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu.

Đáp án mẫu:

• Câu 4: Đầu mối thứ ba là hình dung trẻ em được đánh giá bằng phẩm cách và các cộng đồng cùng nắm tay. Dữ kiện: hình ảnh này gắn tự do với sự chung sống, đi cùng yêu cầu đấu tranh có kỉ luật, không dùng bạo lực. Tác dụng: cảm xúc về tương lai dẫn tới hành động có nguyên tắc, không kêu gọi trả thù. Thang chấm: nhận diện đúng 0,2; nêu dữ kiện cụ thể 0,4; giải thích quan hệ giữa dữ kiện và tác dụng 0,4.
• Câu 7: Diễn giả đặt lời hứa về bình đẳng bên cạnh tình trạng cản trở đi lại, nghỉ ngơi và bầu cử, nên đòi hỏi thay đổi có căn cứ về quyền chính đáng. Hình ảnh tương lai cùng yêu cầu kỉ luật không bạo lực hướng cảm xúc đến hành động có nguyên tắc. Vì vậy ước mơ thuyết phục khi gắn với lựa chọn hành động. Thang chấm: giữ đúng nhận định 0,35; liên kết hai đầu mối 0,35; lí giải mạch lạc 0,2; diễn đạt chính xác 0,1.

Viết đoạn văn trình bày một phát hiện về Tôi có một ước mơ dựa trên dữ kiện đã cho, có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

HS viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Tôi có một ước mơ, dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Đoạn văn cần có: luận điểm gắn với nhận định trọng tâm; phân tích ít nhất hai dấu hiệu; một giới hạn của cách hiểu (chỉ dựa trên bản tóm lược). Liên hệ thực tế: nêu một ví dụ trong lớp hoặc trường học, nơi một ước mơ chính đáng được thực hiện bằng hành động có kỉ luật (có thể hoàn thiện ở nhà).

Đoạn mẫu: Trong Tôi có một ước mơ, ước mơ có sức thuyết phục khi gắn với quyền chính đáng và lựa chọn hành động. Đầu mối thứ nhất là lời hứa về bình đẳng đặt cạnh các bất công về chỗ nghỉ, đi lại và bầu cử, khiến đòi hỏi thay đổi có căn cứ. Đầu mối thứ hai là hình ảnh cộng đồng cùng nắm tay gắn với yêu cầu đấu tranh không bạo lực, giúp cảm xúc chuyển thành hành động có nguyên tắc. Giới hạn của cách đọc này là chỉ dựa trên bản tóm lược, nên mọi câu trích cần được đối chiếu với bản tác phẩm hợp pháp. Thang chấm: luận điểm 0,35; phân tích hai dấu hiệu 0,35; lí giải mạch lạc 0,2; diễn đạt chính xác 0,1.