Lợi ích không xoá được rủi ro
Lớp 10 · 1 tiết · Tư duy lấy con người làm trung tâm
Một ứng dụng đọc biển cảnh báo có thể giúp người dùng, nhưng sai đúng một từ cũng có thể gây hại. Ta mô tả rủi ro theo người bị ảnh hưởng thay vì chỉ liệt kê lỗi máy.
Em sẽ học được gì?
- 10.A2.1Nêu được một số rủi ro đối với con người, xã hội mà một sản phẩm AI có thể đem lại. Trang 37
Từ lỗi đến hậu quả
Lỗi nhận dạng, dữ liệu thiếu và quá tin đầu ra là các nguồn rủi ro khác nhau. Hệ thống đọc “không được đi” thành “được đi” là lỗi kỹ thuật; làm theo ngay mà không nhìn biển là rủi ro trong cách sử dụng. Hậu quả tùy bối cảnh: gợi ý sai tên sách thường dễ sửa hơn chỉ dẫn sai gần công trường. Đây là tình huống mô phỏng, không phải hướng dẫn giao thông.
Rủi ro lan ra cộng đồng
Sản phẩm AI có thể làm lộ thông tin, lan truyền tin sai hoặc phục vụ kém người nói một giọng địa phương. Một người được lợi không chứng minh mọi người cùng được lợi. Biện pháp có thể là kiểm tra bằng nguồn độc lập, giới hạn phạm vi sử dụng, xin hỗ trợ con người hoặc không triển khai khi chưa đủ an toàn. Không có biện pháp nào bảo đảm rủi ro bằng không.
Cùng làm: Bản đồ hậu quả của ứng dụng đọc biển
Dùng ba thẻ sự cố hư cấu: bỏ từ “không”; lưu ảnh có người đi đường; nhận giọng địa phương kém.
5 phút chọn một lợi ích dự kiến và người hưởng lợi. 8 phút đọc ba thẻ, không thử ứng dụng ngoài đường.
18 phút lập bảng sự cố → ai bị ảnh hưởng → hậu quả → biện pháp → rủi ro còn lại; bổ sung một tác động xã hội như mất niềm tin hoặc loại trừ.
9 phút đổi bảng; nhóm bạn tìm một người bị bỏ sót và một biện pháp quá yếu. 5 phút sửa kết luận nên thử trong phạm vi nào.
Dừng lại và suy nghĩ
- Rủi ro nào tăng khi người dùng tin tuyệt đối?
- Một lợi ích có biện minh cho việc lưu mọi ảnh không?
Minh chứng cần ghi lại
Bảng ba rủi ro gồm hậu quả với cá nhân và cộng đồng, biện pháp hợp lý, giới hạn vẫn tồn tại.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Giáo viên đọc ba thẻ; nhóm vẽ bản đồ hậu quả bằng mũi tên trên giấy.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Đánh giá nào đầy đủ nhất?
- Câu 2Mức 2Đúng / Sai
Không triển khai trong tình huống nguy hiểm có thể là một quyết định có trách nhiệm.
- Câu 3Mức 3Tự luận
Tình huống bỏ từ “không” có thể gây hậu quả gì và ai cần can thiệp?
0 từ / tối đa 180
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Bảng ba rủi ro gồm hậu quả với cá nhân và cộng đồng, biện pháp hợp lý, giới hạn vẫn tồn tại. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- Chuẩn bị ba thẻ hư cấu; nhấn mạnh không thực nghiệm ở đường hay công trường.
Tổ chức hoạt động
Giữ thời gian thảo luận tác động ngang với thời gian mô tả lỗi. Đề nghị nhóm nói rõ ai bị hại thay vì dùng cụm từ chung “xã hội”. Thu minh chứng để phản hồi mô tả và đề xuất bước tiếp theo; không lập điểm hay kì thi AI riêng.
Câu hỏi thảo luận
- Khi nào lỗi nhỏ trở thành nguy cơ lớn?
- Nếu nhóm ít người gặp lỗi nhiều hơn thì cần hỏi ai?
Quan sát minh chứng
- Nêu được rủi ro quyền riêng tư, an toàn hoặc loại trừ với hậu quả cụ thể.
- Phân biệt lợi ích dự kiến với bằng chứng sản phẩm an toàn.
Điều cần nhớ
Nhận diện rủi ro cần nối lỗi với con người, hoàn cảnh và hậu quả; có thể cần giới hạn hoặc dừng AI.