AI hỗ trợ, con người quyết định
Lớp 10 · 1 tiết · Tư duy lấy con người làm trung tâm
Khi công cụ gợi ý mở cửa thư viện, ai chịu trách nhiệm nếu một nhóm học sinh không được phục vụ? Tiết này phân vai để sự kiểm soát của con người trở thành hành động quan sát được.
Em sẽ học được gì?
Một gợi ý không phải một quyết định
Hệ thống có thể đếm lượt mượn và đề xuất giờ mở cửa. Nhân viên thư viện hiểu thêm lịch học, điều kiện đi lại và nhu cầu của người chưa có dữ liệu. Người sử dụng nhập yêu cầu; người vận hành theo dõi hoạt động; người có thẩm quyền chấp nhận, sửa hoặc dừng đề xuất. Một người có thể kiêm nhiều vai, nhưng trách nhiệm không được biến mất sau câu “máy đã chọn”.
Kiểm soát cần có quyền và thông tin
Kiểm soát không chỉ là bấm đồng ý. Người duyệt cần xem căn cứ, biết giới hạn dữ liệu, có thời gian kiểm tra và được quyền bác bỏ đầu ra. An toàn đòi hỏi dừng khi có nguy cơ; công bằng đòi hỏi nghe nhóm ít dữ liệu; quyền lợi con người đòi hỏi một kênh phản hồi. Giữ nhật kí lý do giúp người khác xem xét lại quyết định.
Cùng làm: Phiên vận hành thư viện
Làm nhóm bốn với tình huống giả định; không dùng lịch hay tên học sinh thật.
5 phút: đọc dữ kiện: máy đề xuất chỉ mở thứ Hai vì 70/100 lượt mượn cũ ở ngày đó; 30 học sinh học buổi chiều chưa được khảo sát.
8 phút: vẽ dòng mục tiêu → dữ liệu → đề xuất → duyệt → phản hồi; gắn người sử dụng, người vận hành và người duyệt vào từng điểm.
18 phút: đóng vai ba lượt: nhận gợi ý, phát hiện thiếu dữ liệu, nhận khiếu nại; thực hành sửa giờ và thao tác dừng trên sơ đồ.
9 phút: nhóm khác hỏi ai có quyền thay đổi và phải ghi lý do gì; sửa bảng phân vai. 5 phút cuối mỗi em viết quyết định có căn cứ.
Dừng lại và suy nghĩ
- Nếu không ai có quyền bác bỏ máy thì có kiểm soát thật không?
- Nhóm chưa được khảo sát được bảo vệ bằng bước nào?
Minh chứng cần ghi lại
Sơ đồ có người chịu trách nhiệm ở các bước, một nhật kí chấp nhận/sửa/dừng và lý do liên hệ an toàn, công bằng, quyền lợi.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng thẻ giấy cho sáu giai đoạn và dấu bút cho thao tác dừng; đóng vai hoàn toàn không cần tài khoản.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án
Cách nào thể hiện kiểm soát thực chất?
- Câu 2Mức 2Đúng / Sai
70 lượt mượn vào thứ Hai chứng minh mọi học sinh đều muốn thư viện chỉ mở thứ Hai.
- Câu 3Mức 3Tự luận
Nêu hai việc người vận hành và người duyệt cần làm trước khi đổi giờ thư viện.
0 từ / tối đa 180
Thử điểm kiểm soát trong vòng đời AI
Sắp xếp các giai đoạn trong lab, thử bỏ kiểm thử độc lập hoặc quyết định của con người. Sau đó chuyển kết quả sang sơ đồ thư viện; lab không tự thay lịch thật.
Thứ tự do em xây dựng
Bước mới được thêm ở cuối. Dùng Lên / Xuống để sắp xếp; không cần kéo thả.
- 1. Con người đặt mục tiêu
- 2. Huấn luyện
- 3. Con người duyệt và có quyền dừng
- 4. Theo dõi sau khi dùng
Minh chứng ghi lại thao tác và kết quả thực của lượt học; không tự chấm năng lực. Muốn lưu vào hồ sơ, dùng biểu mẫu minh chứng của bài học.
Đây là mô hình học tập giới hạn, không phải hệ thống AI triển khai thực tế. Không nhập thông tin riêng tư. Có thể làm hoạt động giấy ở trên thay cho thí nghiệm.
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Sơ đồ có người chịu trách nhiệm ở các bước, một nhật kí chấp nhận/sửa/dừng và lý do liên hệ an toàn, công bằng, quyền lợi. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In dữ kiện 100 lượt mượn và thẻ ba vai; chuẩn bị sơ đồ sáu bước.
Tổ chức hoạt động
Cho người đóng vai học sinh chưa được khảo sát phát biểu trước khi người duyệt quyết định. Ở lượt hai yêu cầu một thao tác dừng cụ thể, không chỉ khẩu hiệu. Thu minh chứng để phản hồi mô tả và đề xuất bước tiếp theo; không lập điểm hay kì thi AI riêng.
Câu hỏi thảo luận
- Người vận hành khác người chịu trách nhiệm quyết định ở đâu?
- Vì sao quyền phản hồi phải có cả sau khi lịch mới được áp dụng?
Quan sát minh chứng
- Học sinh tự gắn được ba vai vào một hệ thống cụ thể.
- Học sinh giải thích việc sửa hoặc dừng gợi ý bằng ít nhất một giá trị con người.
Điều cần nhớ
AI có thể hỗ trợ tổng hợp, nhưng con người phải có thông tin, quyền can thiệp và trách nhiệm với quyết định.