Lịch sử và Địa lí 8
Lịch sử và Địa líLớp 8Phần 8. Địa lí · Chương 1: Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ, địa hình và khoáng sản Việt Nam

Bài 1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam

Mục tiêu bài học

  • Hiểu và giải thích được nội dung trọng tâm của “Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam”.
  • Đọc dữ kiện, phân biệt kết quả với suy luận và trình bày giải pháp hoặc nhận xét có điều kiện, đúng nguồn.

Bài giảng

Kiến thức và mối liên hệ

Việt Nam ở rìa phía đông bán đảo Đông Dương, gần trung tâm Đông Nam Á, trong nội chí tuyến bán cầu Bắc. Trên đất liền giáp Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia; phía biển gắn không gian Biển Đông và mạng lưới giao thông quốc tế. Lãnh thổ gồm vùng đất, vùng biển và vùng trời theo quy định pháp lí, không chỉ phần đất tô màu trên bản đồ. Đất liền kéo dài theo chiều bắc–nam, hẹp ngang ở nhiều đoạn; đảo và quần đảo cần được thể hiện, không bỏ khỏi khái niệm lãnh thổ. Tọa độ, đường biên và vùng biển phải đọc theo loại bản đồ và chú giải, không đo khoảng cách thật bằng cảm giác khi chưa có tỉ lệ.

Giải thích, phương pháp và giới hạn

Vị trí nội chí tuyến tạo nền nhiệt cao; hoạt động gió mùa và Biển Đông cung cấp ẩm, làm thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa và phân hóa. Kéo dài bắc–nam, độ cao và hướng địa hình khiến nơi này khác nơi kia; không vì cùng đới nóng mà khí hậu mọi nơi giống hệt. Về đơn vị hành chính, theo Nghị quyết 202/2025/QH 15 ngày 12/6/2025, cả nước có 34 đơn vị cấp tỉnh, gồm 28 tỉnh và 6 thành phố; không dùng bản đồ 63 tỉnh trước sắp xếp làm bản đồ hiện hành. Phạm vi một tên tỉnh có thể thay đổi: Gia Lai sau sắp xếp gồm cả Gia Lai và Bình Định trước đó, có phần cao nguyên và ven biển; Lâm Đồng gồm Lâm Đồng, Đắk Nông, Bình Thuận trước đó. Phải xem tên, ranh giới và ngày của bản đồ cùng nhau.

Tra danh mục cấp tỉnh theo sắp xếp 2025

Sáu thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ. Hai mươi tám tỉnh: Tuyên Quang, Lào Cai, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đồng Nai, Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cà Mau, An Giang, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Danh mục và bản đồ dùng mốc Nghị quyết 202/2025; số dân, diện tích trên đồ họa nguồn là số liệu hồ sơ sắp xếp, không tự gọi là số đo dân số năm 2026. Khi tra địa phương phải xác định nó nằm trong đơn vị mới nào, không chỉ tìm tên cũ.

Đồ họa hành chính 34 tỉnh, thành theo Nghị quyết 202/2025, nguồn VGP

Nguồn đồ họa: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 12/6/2025. Ranh giới và số liệu trên ảnh theo hồ sơ sắp xếp 2025, không gọi số dân là điều tra dân số 2026; danh mục chữ phía trên giúp tra tên, không chỉ dựa màu bản đồ.

Khái niệm chính

Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia
Ba nước giáp Việt Nam trên đất liền
Vị trí nội chí tuyến
Cơ sở của nền nhiệt cao
Biển Đông và gió mùa
Góp phần cung cấp ẩm và phân hóa tự nhiên
Nghị quyết 202/2025/QH 15
Căn cứ sắp xếp thành 34 đơn vị cấp tỉnh

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Dữ kiện từ Nghị quyết 202/2025: Gia Lai mới hợp nhất Gia Lai và Bình Định trước đó; Lâm Đồng mới hợp nhất Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận trước đó. Bạn dùng bản đồ 2023 để kết luận hai tỉnh mới đều không có bờ biển.

    Giải thích vì sao cần đổi bản đồ và sửa kết luận.

    Xem lời giải

    Bản đồ 2023 có ranh giới trước sắp xếp, cùng tên Gia Lai hoặc Lâm Đồng không bảo đảm cùng phạm vi lãnh thổ sau 2025. Gia Lai mới có phần Bình Định trước đó; Lâm Đồng mới có phần Bình Thuận trước đó, nên đều có phần ven biển. Cần dùng bản đồ sau sắp xếp, đọc chú giải và ngày nguồn; không lấy đặc điểm của tỉnh cũ áp nguyên cho tỉnh mới.

Ghi nhớ

Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia: Ba nước giáp Việt Nam trên đất liền; Vị trí nội chí tuyến: Cơ sở của nền nhiệt cao; Biển Đông và gió mùa: Góp phần cung cấp ẩm và phân hóa tự nhiên; Nghị quyết 202/2025/QH 15: Căn cứ sắp xếp thành 34 đơn vị cấp tỉnh.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

  1. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  2. Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Mô tả nào phù hợp với “Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia”?

  3. Câu 3Mức 2Nhiều đáp án

    Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Kiểm tra từng liên hệ; không hiểu mũi tên là quan hệ nguyên nhân.

    ÝĐúngSai
    a)Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia: Ba nước giáp Việt Nam trên đất liền.
    b)Vị trí nội chí tuyến: Góp phần cung cấp ẩm và phân hóa tự nhiên.
    c)Biển Đông và gió mùa: Cơ sở của nền nhiệt cao.
    d)Nghị quyết 202/2025/QH 15: Căn cứ sắp xếp thành 34 đơn vị cấp tỉnh.
  5. Đọc ngữ liệu

    Dữ kiện từ Nghị quyết 202/2025: Gia Lai mới hợp nhất Gia Lai và Bình Định trước đó; Lâm Đồng mới hợp nhất Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận trước đó. Bạn dùng bản đồ 2023 để kết luận hai tỉnh mới đều không có bờ biển.

    Đồ họa hành chính 34 tỉnh, thành theo Nghị quyết 202/2025, nguồn VGP

    Nguồn đồ họa: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 12/6/2025. Ranh giới và số liệu trên ảnh theo hồ sơ sắp xếp 2025, không gọi số dân là điều tra dân số 2026; danh mục chữ phía trên giúp tra tên, không chỉ dựa màu bản đồ.

  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Giải thích vì sao cần đổi bản đồ và sửa kết luận.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 4Tự luận

    Vì sao vị trí nội chí tuyến chưa đủ để giải thích khí hậu của mọi nơi ở Việt Nam?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Theo cơ cấu trong Nghị quyết 202/2025, phép kiểm số đơn vị cấp tỉnh nào đúng?

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Lập phiếu tra một địa danh có thay đổi phạm vi, điền hoàn chỉnh ví dụ Gia Lai theo nguồn 2025.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay