Bài 4. Luyện tập chung trang 107

Thu thập và phân loại dữ liệu: Dữ liệu thu bằng quan sát, phỏng vấn, phiếu hỏi, thí nghiệm hoặc nguồn có sẵn. Câu hỏi phải rõ đối tượng, thời gian, đơn vị. Muốn khảo sát cách đi học của lớp, hỏi toàn bộ lớp đáng tin hơn chỉ hỏi nhóm bạn đi xe đạp. Phải ghi nguồn và không công bố thông tin cá nhân nhạy cảm.

Biểu đồ hình quạt tròn: Biểu đồ quạt tròn biểu diễn cơ cấu của một tổng thể. Cả hình tròn ứng với 100% và 360°. Mỗi phần phải thuộc một nhóm không chồng lấn; tổng tỉ lệ 100%. Muốn đọc, xem tên biểu đồ, chú giải, phần trăm và tổng số đối tượng.

Biểu đồ đoạn thẳng: Biểu đồ đoạn thẳng có trục ngang ghi thời gian, trục dọc ghi đại lượng và đơn vị; các điểm dữ liệu theo thứ tự thời gian được nối lại. Đọc đúng vạch chia và khoảng cách thời gian; không mặc định mỗi ô bằng một đơn vị.

Dữ liệu số gồm số đếm và số đo; dữ liệu không là số gồm tên nhóm, loại, ý kiến. Một số dữ liệu không là số có thứ tự như mức hài lòng; màu yêu thích không có thứ tự tự nhiên. Kiểm tra giá trị bất hợp lí, bỏ trống hoặc ghi sai đơn vị trước khi phân tích.

Số đối tượng của nhóm bằng tổng số nhân tỉ lệ phần trăm. Tỉ lệ bằng số nhóm chia tổng rồi nhân 100%. Góc ở tâm bằng tỉ lệ nhân 360°. Chỉ nên dùng ít nhóm; các nhóm quá nhỏ gây khó đọc. Không dùng quạt tròn để biểu diễn một đại lượng thay đổi theo thời gian.

Muốn so sánh biến động, tính hiệu hai giá trị; giá trị cao nhất không nhất thiết là khoảng tăng nhiều nhất. Đường nối thể hiện xu hướng giữa các mốc, không khẳng định mọi giá trị trung gian đã được đo. Khi vẽ, ghi tiêu đề, nhãn trục, đơn vị và chọn tỉ lệ đều.