Bài 3. Điều hoà biểu hiện gene – Sinh học 12 Kết nối tri thức

Mục tiêu bài học

Giải thích và vận dụng nội dung điều hoà biểu hiện gene.
Phân tích bằng chứng, nêu điều kiện và kiểm tra kết luận.

Bài giảng

Bản chất và cơ chế

Điều hòa: điều chỉnh mức, thời điểm và vị trí tạo sản phẩm gene.

Operon lac: mô hình các gene dùng chung cơ chế điều hòa ở vi khuẩn.

Chất ức chế: protein có thể gắn vùng vận hành để cản phiên mã.

Trong mô hình lac, có lactose thích hợp tạo chất cảm ứng bất hoạt chất ức chế, giúp phiên mã gene cấu trúc; glucose còn ảnh hưởng hoạt hóa qua hệ CAP – cAMP. Vì vậy chỉ nói có lactose không đủ khẳng định luôn biểu hiện tối đa. Gene điều hòa không nhất thiết là thành phần của operon.

Vận dụng và giới hạn kết luận

Nhân thực điều hòa nhiều mức: tính tiếp cận chromatin, phiên mã, xử lí RNA, dịch mã và biến đổi/thoái hóa protein. Thí nghiệm cần tách thay đổi trình tự với thay đổi biểu hiện; so mẫu cùng điều kiện và đo RNA /protein phù hợp.

Khái niệm chính

Điều hòa: điều chỉnh mức, thời điểm và vị trí tạo sản phẩm gene
Operon lac: mô hình các gene dùng chung cơ chế điều hòa ở vi khuẩn
Chất ức chế: protein có thể gắn vùng vận hành để cản phiên mã

Ví dụ

Ví dụ 1
Chủng mô hình mất khả năng gắn chất ức chế lên vùng vận hành. Dự đoán khi không có lactose.
Xem lời giảiẨn lời giải
Gene cấu trúc có thể vẫn được phiên mã vì mất ngăn cản ở bước này; không suy luôn tối đa do còn điều hòa khác. Cần so chủng đối chứng cùng glucose.

Ghi nhớ