Cư dân Địa Trung Hải phát triển thương mại biển, đô thị và giao lưu. Hy Lạp để lại văn học sử thi, kịch, triết học, thành tựu toán học, sử học và nghệ thuật đề cao vẻ đẹp con người. La Mã phát triển hệ thống pháp luật, kiến trúc vòm, cầu đường và công trình công cộng. Chữ cái Hy Lạp và chữ La-tinh góp phần quan trọng vào văn minh nhân loại. Những thành tựu ấy tồn tại trong xã hội cổ đại có phân tầng, nô lệ; không suy từ di sản rực rỡ rằng mọi người khi đó đều bình đẳng.
Từ cuối thời trung đại, kinh tế đô thị và quan hệ mới tạo điều kiện cho phong trào Phục hưng, khởi đầu ở I-ta-li-a rồi lan rộng. Các tác giả tiếp nhận di sản Hy Lạp - La Mã, đề cao con người, lí trí, năng lực sáng tạo, phê phán các ràng buộc tư tưởng lạc hậu. Lê-ô-na đờ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ tiêu biểu trong nghệ thuật; Sếch-xpia trong văn học; Cô-péc-ních góp phần đổi mới nhận thức thiên văn. Không coi Phục hưng là sao chép nguyên trạng cổ đại.
Một đấu trường cho biết kĩ thuật xây dựng và sinh hoạt công cộng, nhưng không tự nó kể đầy đủ đời sống nô lệ. Một bức tranh Phục hưng cần được tìm hiểu về tác giả, thời điểm, chất liệu, bố cục và quan niệm con người. Mẫu so sánh: kiến trúc La Mã chú ý không gian công cộng và kĩ thuật vòm; hội hoạ Phục hưng khai thác tỉ lệ, phối cảnh, cảm xúc. Hai nhận xét này chỉ nêu nét nổi bật, không phủ định sự đa dạng bên trong mỗi thời kì.
| Lĩnh vực | Trường hợp tiêu biểu | Ý nghĩa và cách đọc |
|---|---|---|
| Chữ và lịch cổ đại | Bảng chữ cái Hy Lạp, chữ La-tinh, lịch Mặt Trời của người La Mã | Tạo công cụ ghi ngôn ngữ và tính thời gian; quá trình hoàn thiện kéo dài qua nhiều thế hệ |
| Văn học, nghệ thuật | Iliad, Odyssey gắn với Homer; kịch Hy Lạp, đền Parthenon, đấu trường Colosseum | Phản ánh tưởng tượng, thẩm mĩ và đời sống công cộng; chuyện thần thoại không phải bản ghi nguyên trạng sự kiện |
| Khoa học, y học, sử học | Euclid, Archimedes, Hippocrates, Herodotus và Thucydides | Phát triển cách lập luận, quan sát và tìm nguyên nhân; tri thức cổ đại vẫn có giới hạn lịch sử |
| Triết học và tôn giáo | Các tranh luận về vật chất–tinh thần; tín ngưỡng đa thần; Ki-tô giáo xuất hiện thế kỉI trong thế giới La Mã | Không gộp mọi tư tưởng hoặc mọi giai đoạn thành một hệ thống bất biến |
| Thể thao | Đại hội Olympic cổ đại ở Olympia, thường được tính từ 776TCN | Gắn thi đấu với lễ hội; thể thao hiện đại kế thừa nhưng không sao chép toàn bộ quy tắc xã hội cổ đại |
| Văn học Phục hưng | Dante với Thần khúc; Cervantes với Don Quixote; Shakespeare với Hamlet | Khảo sát con người và xã hội bằng hình thức nghệ thuật, không coi nhân vật hư cấu là nhân chứng |
| Nghệ thuật Phục hưng | Leonardo da Vinci với Mona Lisa; Michelangelo với David; Raphael với Trường học A-ten | Nghiên cứu tỉ lệ, không gian và biểu đạt con người cho thấy sáng tạo khi tiếp thu cổ đại |
| Thiên văn và kĩ thuật | Copernicus đề xuất thuyết Nhật tâm; Galileo quan sát bầu trời bằng kính thiên văn; kĩ thuật dệt, luyện kim, đóng tàu phát triển | Những cách đặt vấn đề và công cụ mới thúc đẩy kiểm chứng, không phải mọi kết luận thời ấy đều đúng theo khoa học hiện nay |
Khi sưu tầm một bức tranh, hồ sơ cần tên tác phẩm, tác giả, nơi lưu giữ và nguồn giới thiệu. Phân tích một chi tiết thực sự nhìn thấy; không tự dựng lời phát biểu của nghệ sĩ.
Ví dụ 1
Giải thích vì sao Phục hưng vừa kế thừa vừa đổi mới văn minh cổ đại.
Phong trào tìm lại văn học, nghệ thuật và tri thức Hy Lạp - La Mã, nên có sự kế thừa rõ rệt. Tuy nhiên tác giả Phục hưng dùng di sản đó để đặt câu hỏi mới về con người, tự nhiên và xã hội trong bối cảnh đô thị, thương nghiệp phát triển. Phối cảnh trong hội hoạ và quan sát giải phẫu làm nghệ thuật chuyển biến; tinh thần nhân văn khẳng định khả năng sáng tạo của con người. Đó là tái tạo có chọn lọc chứ không chỉ phục chế một quá khứ.
Hy Lạp - La Mã có nhiều thành tựu nền tảng; Phục hưng tiếp thu cổ đại theo tinh thần nhân văn; Di sản phải được đặt trong hoàn cảnh xã hội.
Đã đúng 0/4 câu
Đọc ngữ liệu
Hồ sơ học tập tự biên soạn để dùng độc lập với bài giảng:
Hy Lạp và La Mã
Cư dân Địa Trung Hải phát triển thương mại biển, đô thị và giao lưu. Hy Lạp để lại văn học sử thi, kịch, triết học, thành tựu toán học, sử học và nghệ thuật đề cao vẻ đẹp con người. La Mã phát triển hệ thống pháp luật, kiến trúc vòm, cầu đường và công trình công cộng. Chữ cái Hy Lạp và chữ La-tinh góp phần quan trọng vào văn minh nhân loại. Những thành tựu ấy tồn tại trong xã hội cổ đại có phân tầng, nô lệ; không suy từ di sản rực rỡ rằng mọi người khi đó đều bình đẳng.
Phục hưng và tinh thần nhân văn
Từ cuối thời trung đại, kinh tế đô thị và quan hệ mới tạo điều kiện cho phong trào Phục hưng, khởi đầu ở I-ta-li-a rồi lan rộng. Các tác giả tiếp nhận di sản Hy Lạp - La Mã, đề cao con người, lí trí, năng lực sáng tạo, phê phán các ràng buộc tư tưởng lạc hậu. Lê-ô-na đờ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ tiêu biểu trong nghệ thuật; Sếch-xpia trong văn học; Cô-péc-ních góp phần đổi mới nhận thức thiên văn. Không coi Phục hưng là sao chép nguyên trạng cổ đại.
Đọc công trình như một nguồn
Một đấu trường cho biết kĩ thuật xây dựng và sinh hoạt công cộng, nhưng không tự nó kể đầy đủ đời sống nô lệ. Một bức tranh Phục hưng cần được tìm hiểu về tác giả, thời điểm, chất liệu, bố cục và quan niệm con người. Mẫu so sánh: kiến trúc La Mã chú ý không gian công cộng và kĩ thuật vòm; hội hoạ Phục hưng khai thác tỉ lệ, phối cảnh, cảm xúc. Hai nhận xét này chỉ nêu nét nổi bật, không phủ định sự đa dạng bên trong mỗi thời kì.
Những đóng góp cụ thể của Hy Lạp–La Mã và Phục hưng
| Lĩnh vực | Trường hợp tiêu biểu | Ý nghĩa và cách đọc |
|---|---|---|
| Chữ và lịch cổ đại | Bảng chữ cái Hy Lạp, chữ La-tinh, lịch Mặt Trời của người La Mã | Tạo công cụ ghi ngôn ngữ và tính thời gian; quá trình hoàn thiện kéo dài qua nhiều thế hệ |
| Văn học, nghệ thuật | Iliad, Odyssey gắn với Homer; kịch Hy Lạp, đền Parthenon, đấu trường Colosseum | Phản ánh tưởng tượng, thẩm mĩ và đời sống công cộng; chuyện thần thoại không phải bản ghi nguyên trạng sự kiện |
| Khoa học, y học, sử học | Euclid, Archimedes, Hippocrates, Herodotus và Thucydides | Phát triển cách lập luận, quan sát và tìm nguyên nhân; tri thức cổ đại vẫn có giới hạn lịch sử |
| Triết học và tôn giáo | Các tranh luận về vật chất–tinh thần; tín ngưỡng đa thần; Ki-tô giáo xuất hiện thế kỉI trong thế giới La Mã | Không gộp mọi tư tưởng hoặc mọi giai đoạn thành một hệ thống bất biến |
| Thể thao | Đại hội Olympic cổ đại ở Olympia, thường được tính từ 776TCN | Gắn thi đấu với lễ hội; thể thao hiện đại kế thừa nhưng không sao chép toàn bộ quy tắc xã hội cổ đại |
| Văn học Phục hưng | Dante với Thần khúc; Cervantes với Don Quixote; Shakespeare với Hamlet | Khảo sát con người và xã hội bằng hình thức nghệ thuật, không coi nhân vật hư cấu là nhân chứng |
| Nghệ thuật Phục hưng | Leonardo da Vinci với Mona Lisa; Michelangelo với David; Raphael với Trường học A-ten | Nghiên cứu tỉ lệ, không gian và biểu đạt con người cho thấy sáng tạo khi tiếp thu cổ đại |
| Thiên văn và kĩ thuật | Copernicus đề xuất thuyết Nhật tâm; Galileo quan sát bầu trời bằng kính thiên văn; kĩ thuật dệt, luyện kim, đóng tàu phát triển | Những cách đặt vấn đề và công cụ mới thúc đẩy kiểm chứng, không phải mọi kết luận thời ấy đều đúng theo khoa học hiện nay |
Khi sưu tầm một bức tranh, hồ sơ cần tên tác phẩm, tác giả, nơi lưu giữ và nguồn giới thiệu. Phân tích một chi tiết thực sự nhìn thấy; không tự dựng lời phát biểu của nghệ sĩ.
Nội dung nào tiêu biểu cho tư tưởng Phục hưng?
Ghép các mục đúng với đặc điểm tương ứng.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Thành tựu nghệ thuật cổ đại chứng minh mọi tầng lớp đều có quyền ngang nhau.
Chọn đúng hai nhận định phù hợp về di sản và xã hội.
Chọn tất cả đáp án đúng
Từ hồ sơ trên, lập ba hàng ghi nhận định – căn cứ – giới hạn. Không biến tình huống minh hoạ thành quan sát thực tế.
0 từ
Giải thích vì sao Phục hưng vừa kế thừa vừa đổi mới văn minh cổ đại.
0 từ
Viết đoạn 120–180 chữ giải thích nhận định: Hy Lạp - La Mã có nhiều thành tựu nền tảng. Dùng một trường hợp cụ thể trong hồ sơ.
0 từ
Thiết kế một thẻ học tập gồm tiêu đề, ba ý kiến thức, một lưu ý tránh nhầm và một câu hỏi cần tìm hiểu tiếp. Dùng nội dung bài này; không ghi đã khảo sát nếu chưa thực hiện.
0 từ
