Lịch sử lớp 10 · Chủ đề 3: Một số nền văn minh thế giới thời cổ - trung đại

Luyện tậpLịch sửLớp 10

Tổng hợp bài tập của các bài trong chủ đề 3 "Một số nền văn minh thế giới thời cổ - trung đại" (Lịch sử 10), có lời giải chi tiết.

Cấu trúc đề

Khái niệm văn minh. Một số nền văn minh phương Đông thời cổ - trung đại8 câu · 8 đ
Một số nền văn minh phương Tây thời cổ - trung đại8 câu · 8 đ

Dạng câu hỏi

Đoạn văn / Ngữ liệu 2
Trắc nghiệm 1 đáp án 2
Ghép nối 2
Đúng / Sai 2
Nhiều đáp án 2
Tự luận 8

Xem trước

5 / 16 câu

Khái niệm văn minh. Một số nền văn minh phương Đông thời cổ - trung đại

Đọc ngữ liệuDùng cho câu 1–8

Hồ sơ học tập tự biên soạn để dùng độc lập với bài giảng:

Văn hoá, văn minh và các trung tâm phương Đông
Văn hoá là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra. Văn minh chỉ trình độ phát triển cao của văn hoá, thường gắn với nhà nước, đô thị, chữ viết và những thành tựu có ảnh hưởng rộng. Không dùng khái niệm này để xếp hạng giá trị con người. Ai Cập gắn lưu vực sông Nin; Ấn Độ gắn sông Ấn và sông Hằng; Trung Hoa gắn Hoàng Hà, Trường Giang. Nông nghiệp, tổ chức xã hội và giao lưu cùng tạo nền tảng, không chỉ riêng một con sông.

Thành tựu và ý nghĩa
Ai Cập phát triển chữ tượng hình, lịch dựa chu kì Mặt Trời, toán đo đạc, y học và kiến trúc kim tự tháp; nhu cầu canh tác và nhà nước góp phần thúc đẩy tri thức. Ấn Độ đóng góp hệ chữ số thập phân và số 0, Hin-đu giáo, Phật giáo, văn học sử thi và kiến trúc tôn giáo. Trung Hoa có chữ viết lâu đời, Nho giáo, Đạo giáo, sử học, thơ văn, y học, kĩ thuật giấy, in, thuốc súng, la bàn. Các thành tựu lan truyền qua giao lưu, được cộng đồng khác tiếp thu và phát triển.

Bảng so sánh và cách sưu tầm

Trung tâm	Ví dụ thành tựu	Công dụng/ý nghĩa
Ai Cập	Toán học đo đạc	Hỗ trợ phân chia ruộng và xây dựng
Ấn Độ	Hệ thập phân có số 0	Làm thuận tiện ghi số và tính toán
Trung Hoa	Kĩ thuật làm giấy và in	Mở rộng khả năng lưu giữ, truyền bá tri thức
Đây là bảng tổng hợp giảng dạy, không phải số liệu khảo sát. Phiếu sưu tầm cần ghi tên hiện vật/tư liệu, nơi lưu giữ, thời đại, nguồn giới thiệu và nhận xét của người học. Không khẳng định ai phát minh chỉ từ một bức ảnh không chú thích.

Đọc thành tựu Ai Cập, Ấn Độ và Trung Hoa theo lĩnh vực
Một bảng thành tựu có ích phải nối tên gọi với chức năng, không chỉ liệt kê địa danh.

Trung tâm và lĩnh vực	Ví dụ	Điều có thể giải thích
Ai Cập: chữ viết	Chữ tượng hình, tư liệu khắc trên đá và ghi trên vật liệu viết	Lưu thông tin về quản lí, nghi lễ và tri thức; phải giải mã trước khi diễn giải
Ai Cập: khoa học	Đo diện tích, lịch dựa quan sát Mặt Trời, hiểu biết giải phẫu	Nhu cầu canh tác, xây dựng và chữa bệnh thúc đẩy tri thức thực hành
Ai Cập: nghệ thuật	Kim tự tháp, tượng Nhân sư và tượng Nê-phéc-ti-ti	Cho thấy kĩ thuật, tổ chức lao động và quan niệm quyền lực, không chỉ vẻ đồ sộ
Ấn Độ: chữ và văn học	Bra-mi, chữ ghi tiếng Phạn; Mahabharata, Ramayana, kịch Shakuntala của Kalidasa	Ghi chép, kể chuyện và tư tưởng được truyền bá; chỉ nêu tên tác phẩm, không dùng bản dịch làm sử liệu trực tiếp
Ấn Độ: tôn giáo và kiến trúc	Hin-đu giáo, Phật giáo; chùa, tháp, đền và kiến trúc Hồi giáo ở các thời kì khác nhau	Không gian nghệ thuật thay đổi theo lịch sử tôn giáo; không gán mọi công trình cho cùng một tôn giáo
Ấn Độ: khoa học	Hệ thập phân theo vị trí và số 0, lịch, luyện kim, y học	Số 0 có vai trò trong cách ghi số; không đồng nhất điều này với mọi hệ đếm thập phân của các nền văn minh khác
Trung Hoa: chữ, văn học và sử	Giáp cốt, chữ Hán, thư pháp; thơ Đường, tiểu thuyết Minh–Thanh; Sử kí của Tư Mã Thiên	Chữ viết vừa là công cụ ghi chép vừa thành nghệ thuật; tác phẩm cần đọc trong bối cảnh và thể loại
Trung Hoa: tư tưởng và khoa học	Nho giáo, Đạo giáo, Pháp gia; lịch, toán, châm cứu; giấy, in, thuốc súng, la bàn	Học thuyết đặt vấn đề xã hội; tri thức và kĩ thuật lan truyền qua giao lưu, không tự bảo đảm mọi cách sử dụng đều có lợi

Phật giáo phát sinh ở Ấn Độ rồi lan sang Trung Hoa và nhiều nơi khác. Vì vậy cần phân biệt nơi hình thành một tôn giáo với những nơi về sau phát triển tôn giáo đó.

Câu 1Trắc nghiệm 1 đáp án · 1 điểm

Thành tựu nào gắn với Ấn Độ cổ - trung đại?

A.Hệ chữ số thập phân có số 0
B.Kim tự tháp Ghi-da
C.Chữ tượng hình Ai Cập
D.Đấu trường Cô-li-dê

Câu 2Ghép nối · 1 điểm

Ghép các mục đúng với đặc điểm tương ứng.

Ai Cập
Ấn Độ
Trung Hoa

Câu 3Đúng / Sai · 1 điểm

Văn hoá chỉ xuất hiện sau khi có chữ viết.

Câu 4Nhiều đáp án · 1 điểm

Chọn đúng hai nhận định phân biệt nguồn gốc với sự lan truyền.

A.Phật giáo chỉ có thể xuất hiện tại những nơi chưa từng giao lưu với Ấn Độ.
B.Phật giáo hình thành ở Ấn Độ rồi phát triển ở nhiều nơi khác.
C.Chữ Hán và chữ Phạn là hai tên gọi hoàn toàn đồng nhất của một ngôn ngữ.
D.Kĩ thuật giấy, in từ Trung Hoa có thể được cộng đồng khác tiếp thu và phát triển.

Câu 5Tự luận · 1 điểm

Từ hồ sơ trên, lập ba hàng ghi nhận định – căn cứ – giới hạn. Không biến tình huống minh hoạ thành quan sát thực tế.

… và 11 câu nữa trong đề.