Địa lí 10
Địa líLớp 10Phần 4. Chương 3. Thạch quyển

Nội lực và ngoại lực

Mục tiêu bài học

  • Giải thích được nội dung cốt lõi của nội lực và ngoại lực.
  • Sử dụng chứng cứ và kĩ năng địa lí để giải quyết nhiệm vụ cụ thể, nêu giới hạn kết luận.

Bài giảng

Kiến thức và cơ chế địa lí

Nội lực bắt nguồn từ năng lượng bên trong Trái Đất, làm biến dạng vỏ theo phương thẳng đứng hoặc nằm ngang. Vận động nâng hạ thay đổi vị trí tương đối đất – biển; uốn nếp thường gặp ở đá có khả năng biến dạng dẻo, đứt gãy khi khối đá bị phá vỡ và dịch chuyển. Ngoại lực hoạt động trên bề mặt dưới tác dụng chủ yếu của năng lượng Mặt Trời và trọng lực. Hai nhóm lực cùng xây dựng và cải biến địa hình, không đơn thuần một bên tạo núi còn bên kia chỉ phá núi.

Đọc chứng cứ, vận dụng và giới hạn

Phong hóa làm biến đổi đá tại chỗ: lí học làm vỡ, hóa học đổi thành phần, sinh học gắn tác động sinh vật. Bóc mòn lấy vật liệu khỏi vị trí cũ; vận chuyển đưa vật liệu đi; bồi tụ tích lũy khi động năng giảm. Nước chảy xói mòn sườn dốc và bồi tụ ở nơi dòng chậm; sóng mài mòn bờ và tạo bãi ở nơi thuận lợi. Hoạt động con người có thể tăng xói mòn khi làm mất lớp phủ, nhưng hiệu quả biện pháp phải xét mưa, độ dốc và sử dụng đất.

Khái niệm chính

Phong hóa
Biến đổi đá tại chỗ
Bóc mòn
Tách vật liệu khỏi vị trí ban đầu
Bồi tụ
Tích lũy vật liệu vận chuyển đến

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Mô hình giả định: sườn mất 12 tấn đất/ha/năm, biện pháp giảm được 25%. Lượng còn mất là bao nhiêu tấn/ha/năm?

    Xem lời giải

    Lượng giảm 12 × 25% = 3; còn 12 − 3 = 9 tấn/ha/năm.

  2. Ví dụ 2

    Đề xuất hai biện pháp giảm xói mòn trên đất canh tác dốc, giải thích cơ chế.

    Xem lời giải

    Trồng theo đường đồng mức làm giảm tốc độ dòng chảy mặt; duy trì cây phủ và vật liệu phủ giúp giảm va đập hạt mưa, tăng thấm. Cần tránh làm rãnh dồn nước xuống dốc và không canh tác nơi có cảnh báo sạt lở; hiệu quả còn phụ thuộc mưa và độ dốc.

Ghi nhớ

Phong hóa khác vận chuyển vật liệu; Mất lớp phủ có thể tăng xói mòn.

Dễ nhầm

  • Ngoại lực chỉ có thể phá hủy địa hình
  • Mọi đá chỉ chịu phong hóa lí học

Bài tập

Đã đúng 0/6 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Nội lực bắt nguồn từ năng lượng bên trong Trái Đất, làm biến dạng vỏ theo phương thẳng đứng hoặc nằm ngang. Vận động nâng hạ thay đổi vị trí tương đối đất – biển; uốn nếp thường gặp ở đá có khả năng biến dạng dẻo, đứt gãy khi khối đá bị phá vỡ và dịch chuyển. Ngoại lực hoạt động trên bề mặt dưới tác dụng chủ yếu của năng lượng Mặt Trời và trọng lực. Hai nhóm lực cùng xây dựng và cải biến địa hình, không đơn thuần một bên tạo núi còn bên kia chỉ phá núi.

    Phong hóa làm biến đổi đá tại chỗ: lí học làm vỡ, hóa học đổi thành phần, sinh học gắn tác động sinh vật. Bóc mòn lấy vật liệu khỏi vị trí cũ; vận chuyển đưa vật liệu đi; bồi tụ tích lũy khi động năng giảm. Nước chảy xói mòn sườn dốc và bồi tụ ở nơi dòng chậm; sóng mài mòn bờ và tạo bãi ở nơi thuận lợi. Hoạt động con người có thể tăng xói mòn khi làm mất lớp phủ, nhưng hiệu quả biện pháp phải xét mưa, độ dốc và sử dụng đất.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Quá trình nào chủ yếu diễn ra tại chỗ?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Chọn hai nhận định đúng về nội lực và ngoại lực.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá từng nhận định; không suy từ một nhân tố thành nguyên nhân duy nhất.

    ÝĐúngSai
    a)Phong hóa khác vận chuyển vật liệu
    b)Mất lớp phủ có thể tăng xói mòn
    c)Ngoại lực chỉ có thể phá hủy địa hình
    d)Mọi đá chỉ chịu phong hóa lí học
  5. Câu 4Mức 1Ghép nối

    Ghép thuật ngữ với đặc trưng phân biệt.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  6. Câu 5Mức 1Điền vào chỗ trống

    Chọn thuật ngữ cho mô tả: Biến đổi đá tại chỗ: ; Tách vật liệu khỏi vị trí ban đầu: .

  7. Câu 6Mức 3Trả lời ngắn

    Mô hình giả định: sườn mất 12 tấn đất/ha/năm, biện pháp giảm được 25%. Lượng còn mất là bao nhiêu tấn/ha/năm?

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Đề xuất hai biện pháp giảm xói mòn trên đất canh tác dốc, giải thích cơ chế.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Một bạn khẳng định: “Ngoại lực chỉ có thể phá hủy địa hình”. Hãy sửa nhận định, giải thích và nêu một ví dụ hoặc điều kiện giới hạn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay