Giáo án Bài 5. Dự án: Tính toán chi phí bữa ăn theo thực đơn

Nhận diện nhiệm vụ dự án: tính chi phí bữa ăn theo thực đơn trong giới hạn ngân sách và an toàn thực phẩm.

GV nêu tình huống: một nhóm bốn người muốn nấu bữa ăn gồm cơm, đậu phụ sốt cà, canh rau và chuối, ngân sách 60000 đ. HS trả lời câu hỏi: "Để biết bữa ăn có nằm trong ngân sách hay không, em cần biết những thông tin nào?" và "Muốn tính tiền cho từng nguyên liệu, em phải làm phép tính gì?"

HS nêu được tối thiểu ba thông tin cần có: số người ăn, thực đơn cùng lượng và đơn giá từng nguyên liệu, ngân sách. Kết luận cần thực hiện: tính thành tiền từng dòng, cộng tổng rồi so sánh với 60000 đ.

Phân biệt được Lượng mua, Đơn giá và Chi phí bình quân qua ví dụ cụ thể.

HS làm việc theo cặp đôi, ghép thẻ khái niệm với định nghĩa và ví dụ trong Phiếu học tập số 1. Mỗi cặp ghi thêm một ví dụ tự chọn cho từng khái niệm (ví dụ: mua 0,5 kg gạo; giá 20000 đ/kg gạo; 55000 đ chia 4 người).

• Lượng mua: khối lượng hoặc số đơn vị nguyên liệu cần mua, ví dụ $0{,}5$ kg gạo.
• Đơn giá: chi phí cho một đơn vị xác định của nguyên liệu, ví dụ 20000 đ/kg gạo.
• Chi phí bình quân: tổng chi phí chia số người ăn theo phạm vi tính, ví dụ $55000 : 4 = 13750$ đ/người.
  HS ghi được cách nhận biết đơn vị của đơn giá và của lượng mua phải khớp nhau.

Lập được bảng dự toán, tính tổng, tính chi phí bình quân và kiểm soát ngân sách có ghi phạm vi.

Theo nhóm 4 HS, làm khăn trải bàn: mỗi HS ghi một dòng nguyên liệu vào ô của mình, cả nhóm thống nhất kết quả trên giấy khổ A0. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm: thành tiền từng nguyên liệu, tổng chi phí, chi phí bình quân và so với ngân sách 60000 đ. Nhóm ghi thêm khoảng thiếu dữ liệu của dự toán.

Bảng dự toán mẫu bốn người, không có dị ứng:

• Gạo: $0{,}5$ kg $\times$ 20000 đ/kg = 10000 đ.
• Đậu: $0{,}4$ kg $\times$ 30000 đ/kg = 12000 đ.
• Cà/rau: 1 gói = 15000 đ.
• Chuối: 1 phần = 12000 đ.
• Gia vị/năng lượng: 6000 đ.
  Tổng: 55000 đ; chi phí bình quân: $55000 : 4 = 13750$ đ/người; còn lại $60000 - 55000 = 5000$ đ so với ngân sách.
  Khoảng thiếu dữ liệu: chưa có giá thực tế tại thời điểm mua, chưa tính hao hụt khi sơ chế; đây là mô hình chi phí, chưa khẳng định đủ nhu cầu vi chất cho mọi người.

Củng cố phân biệt Lượng mua, Đơn giá, Chi phí bình quân và thứ tự các bước lập dự toán.

Trò chơi "Giơ thẻ nhanh": GV đọc từng câu hỏi trắc nghiệm, HS giơ thẻ hoặc bảng con. Sau đó HS làm các bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh. Các câu hỏi gồm: (1) Mô tả đúng về Lượng mua; (2) ghép thuật ngữ với ý nghĩa; (3) nhận xét câu "Đơn giá theo kg có thể nhân trực tiếp khối lượng ghi theo gam mà không đổi đơn vị"; (4) điền thuật ngữ vào chỗ trống; (5) sắp xếp các bước quy trình.

1. Đáp án D: khối lượng hoặc số đơn vị nguyên liệu cần mua.
2. Lượng mua – khối lượng hoặc số đơn vị nguyên liệu cần mua; Đơn giá – chi phí cho một đơn vị xác định của nguyên liệu; Chi phí bình quân – tổng chi phí chia số người ăn theo phạm vi tính.
3. Sai: phải đổi gam sang kg hoặc đổi đơn giá về đồng/g trước khi nhân.
4. Chi phí cho một đơn vị xác định của nguyên liệu được gọi là Đơn giá.
5. Thứ tự đúng: Chốt số người và thực đơn an toàn → Lập lượng mua từng nguyên liệu → Đổi đơn vị rồi nhân với đơn giá → Cộng và đối chiếu ngân sách có ghi phạm vi.

Vận dụng công thức tính thành tiền, tổng chi phí và chi phí bình quân; nhận xét phương án khi giá thay đổi.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần B: (6) tính tổng mẫu bốn người; (7) tính chi phí bình quân và so với 60000 đ; (8) giá đậu tăng từ 30000 lên 35000 đ/kg, lượng 0,4 kg; tính chênh lệch và tổng mới, đưa ra quyết định.

6. Tổng: $10000 + 12000 + 15000 + 12000 + 6000 = 55000$ đồng.
7. $55000 : 4 = 13750$ đ/người; còn $60000 - 55000 = 5000$ đ so với ngân sách. Ghi đây là chi phí giả định, không phải mức ăn khuyến nghị cho mỗi người.
8. Chênh lệch đậu: $0{,}4 \times (35000 - 30000) = 2000$ đ; tổng mới: $55000 + 2000 = 57000$ đ; còn $60000 - 57000 = 3000$ đ. Quyết định: không giảm an toàn để giữ giá cũ; có thể giữ nguyên thực đơn vì vẫn trong ngân sách.

Vận dụng quy trình dự toán vào một bữa ăn thực tế của gia đình, có giới hạn ngân sách và an toàn.

Mỗi nhóm chọn một bữa ăn cho bốn người không có dị ứng, lập bảng dự toán gồm: số người, thực đơn, lượng mua, đơn giá, thành tiền, tổng, chi phí bình quân và khoảng thiếu dữ liệu. Sau đó nhóm nêu một phương án điều chỉnh nếu ngân sách không đủ. Phần thực hiện so với hóa đơn thật được giao về nhà.

Bảng dự toán của nhóm đủ sáu thành phần: số người; thực đơn đa dạng, chú ý dị ứng và vệ sinh; lượng mua và đơn giá cùng đơn vị; tổng chi phí; chi phí bình quân; khoảng thiếu dữ liệu. Ghi rõ đây là dự toán, chưa phải chi phí thực tế; hóa đơn thật (nếu có) được dùng để so sánh ở bước về nhà, không thay số mẫu.