Giáo án Bài 4. Quy trình lựa chọn nghề nghiệp

Huy động kinh nghiệm cá nhân về yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn nghề và dẫn dắt vào nội dung phân biệt ba khái niệm trọng tâm.

HS đọc tình huống: 'Bạn An chọn học ngành kĩ thuật chỉ vì bạn thân cũng chọn.' HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn: An đã dựa vào yếu tố nào? Yếu tố đó là chủ quan hay khách quan?

Dự kiến HS nêu được: An dựa vào ý kiến bạn thân (yếu tố khách quan, nhóm bạn) mà chưa đối chiếu với sở thích và năng lực của bản thân (yếu tố chủ quan). GV ghi lên bảng hai cột: 'Chủ quan: sở thích, năng lực, cá tính' và 'Khách quan: gia đình, nhà trường, xã hội, nhóm bạn'.

Nêu được khái niệm và phân biệt được sở thích, bằng chứng năng lực, quyết định nghề qua ví dụ thực tế.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1 (kĩ thuật 'Mảnh ghép' thu gọn trong cặp): đọc ba khái niệm trong sách, tự đặt một ví dụ của bản thân cho mỗi khái niệm rồi phân loại 6 câu mô tả cho sẵn. Câu hỏi GV đặt ra: 'Em thích làm việc gì nhưng chưa từng thử? Em đã làm được việc gì và có sản phẩm nào chứng minh? Quyết định nghề của em hiện nay có lí do và kế hoạch kiểm chứng chưa?' HS học trang bài giảng NeoEdu để đối chiếu nếu cần.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Kiến thức HS rút ra: Sở thích là điều cá nhân hứng thú và muốn tham gia; Bằng chứng năng lực là sản phẩm hoặc hành vi chứng minh khả năng thực hiện nhiệm vụ; Quyết định nghề là lựa chọn có lí do và kế hoạch kiểm chứng, điều chỉnh. Ví dụ: 'Em thích vẽ sơ đồ' là sở thích; 'Em đã làm mô hình bìa đúng kích thước theo bản vẽ' là bằng chứng năng lực; 'Tạm chọn thiết kế kĩ thuật, xem lại sau một học kì' là quyết định nghề.

Nêu được các nhóm thiên hướng Holland, vai trò phần rễ và phần quả trong mô hình cây nghề, các câu hỏi của mô hình Ikigai; vận dụng được ma trận tiêu chí để so sánh hai lựa chọn.

Kĩ thuật 'Trạm': GV chuẩn bị 3 trạm trên bàn. Trạm 1: sáu nhóm thiên hướng Holland (kĩ thuật R, nghiên cứu I, nghệ thuật A, xã hội S, quản lí E, nghiệp vụ C); HS ghép mỗi nhóm với một hoạt động nổi bật, lưu ý không gán nghề duy nhất cho một người. Trạm 2: mô hình cây nghề (phần rễ: sở thích, khả năng, cá tính, giá trị nghề; phần quả: thu nhập, cơ hội, ổn định) và bốn câu hỏi Ikigai. Trạm 3: ma trận tiêu chí với ví dụ A=(3,2,2,1), B=(2,3,2,2), trọng số bằng nhau. Câu hỏi GV đặt ra: 'Vì sao không nên chỉ chọn theo phần quả của cây nghề? Tổng điểm B hơn A bao nhiêu và điều đó có đủ để quyết định ngay không?'

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Kiến thức HS rút ra: Sáu nhóm Holland gồm R, I, A, S, E, C và một người có thể kết hợp nhiều nhóm; mô hình cây nghề cho thấy phần rễ là nền tảng cá nhân, phần quả là kết quả mong đợi, không chọn chỉ theo quả; Ikigai gồm bốn câu hỏi về thích gì, làm tốt gì, xã hội cần gì và được trả công vì điều gì, chỉ là cách phản tư; ma trận có tổng A=8, tổng B=9, B hơn A 1 điểm nhưng cần tìm hiểu tiêu chí yếu và trải nghiệm thực tế, không biến điểm số thành mệnh lệnh.

Vận dụng được kiến thức để chọn đáp án đúng, sắp xếp đúng quy trình, tính điểm trong ma trận và sửa cách ra quyết định sai.

HS làm việc cá nhân trong 5 phút rồi đối chiếu cặp đôi trong 3 phút, sau đó chữa cùng GV. Đề bài gồm các câu: (1) Mô tả đúng về sở thích? A. Một bài trắc nghiệm sở thích có thể quyết định chính xác nghề duy nhất cho mọi người; B. Điều cá nhân hứng thú và muốn tham gia; C. Sản phẩm hoặc hành vi chứng minh khả năng thực hiện nhiệm vụ; D. Lựa chọn có lí do và kế hoạch kiểm chứng, điều chỉnh. (2) Nhận định 'Một bài trắc nghiệm sở thích có thể quyết định chính xác nghề duy nhất cho mọi người' đúng hay sai? (3) Theo mô hình cây nghề, nhóm nào thuộc phần gốc rễ? A. Chỉ mức lương và địa vị; B. Chỉ lời khuyên bạn bè và quảng cáo; C. Sở thích, khả năng, cá tính và giá trị nghề; D. Thu nhập, ổn định và cơ hội việc làm. (4) Sắp xếp quy trình: Chọn tạm thời và đặt lịch xem lại; Thu bằng chứng về bản thân; Đối chiếu theo tiêu chí thống nhất; Tìm yêu cầu và lộ trình của nghề. (5) Theo mô hình trọng số bằng nhau, A có điểm 3,2,2,1; B có điểm 2,3,2,2. Tổng B trừ tổng A bằng bao nhiêu? (6) Bạn chọn nghề chỉ vì bạn thân cũng chọn. Sửa cách ra quyết định.

Đáp án: (1) B. Điều cá nhân hứng thú và muốn tham gia. (2) Sai, kết quả chỉ gợi ý, cần nhiều bằng chứng và có quyền điều chỉnh lựa chọn. (3) C. Sở thích, khả năng, cá tính và giá trị nghề. (4) Thu bằng chứng về bản thân → Tìm yêu cầu và lộ trình của nghề → Đối chiếu theo tiêu chí thống nhất → Chọn tạm thời và đặt lịch xem lại; mỗi bước dùng kết quả bước trước. (5) Đáp số: $9-8=1$ điểm; khác biệt nhỏ chưa thay thế trải nghiệm. (6) Bạn lập hồ sơ sở thích và năng lực của chính mình, tra nhiệm vụ và điều kiện học của nghề, thử một hoạt động an toàn rồi đối chiếu; ý kiến bạn thân chỉ là tham khảo, không thay bằng chứng.

Vận dụng quy trình lựa chọn nghề để lập quyết định tạm thời có lí do, kế hoạch kiểm chứng và thời hạn xem lại.

HS lập một phiếu quyết định tạm thời cho bản thân hoặc cho một bạn trong tình huống giả định: 'Người thích thiết kế nhưng còn yếu hình học.' Phiếu gồm bốn phần: lựa chọn tạm thời, lí do, việc kiểm chứng (bằng chứng cần thu), thời hạn xem lại. Câu hỏi GV đặt ra: 'Bằng chứng nào chứng minh em đang tiến bộ? Khi nào em sẽ xem lại quyết định?'

Mẫu quyết định gợi ý: Lựa chọn tạm thời là tìm hiểu thiết kế kĩ thuật vì thích tạo sản phẩm; lí do là có sở thích rõ và muốn thử; kế hoạch trong bốn tuần là luyện đọc bản vẽ, làm mô hình bìa và xin phản hồi giáo viên; thời hạn xem lại là sau bốn tuần, xem sản phẩm để quyết định tiếp, không khẳng định đã đủ năng lực làm nghề.