Giáo án Bài 2. Nhân giống vô tính cây ăn quả

Huy động kiến thức nền của HS về nhân giống cây ăn quả và xác định nhiệm vụ phân biệt giâm, chiết, ghép.

HS quan sát hình ảnh một cây xoài cho quả ngon và đặt câu hỏi: Muốn có thêm nhiều cây giống hệt cây mẹ thì làm thế nào? HS trả lời nhanh, sau đó nêu nhiệm vụ của tiết học là phân biệt giâm, chiết, ghép và giải quyết các bài tập tình huống.

HS nêu được ít nhất hai cách nhân giống (ví dụ: giâm cành, chiết cành, ghép cành) và hiểu nhiệm vụ của tiết học: phân biệt được giâm, chiết, ghép và xử lí dữ kiện bài tập.

Hệ thống hoá khái niệm, phân biệt giâm, chiết, ghép theo thời điểm tách khỏi cây mẹ và điều kiện áp dụng; nêu được vai trò của gốc ghép và điều kiện giá thể khi giâm, chiết.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: (1) ghi khái niệm từng phương pháp; (2) so sánh thời điểm tách khỏi cây mẹ; (3) nêu điều kiện cần có: vật liệu khỏe, rõ nguồn, giá thể giữ ẩm nhưng thoáng; (4) nêu vai trò gốc ghép và lưu ý phần ghép không tự biến thành giống của gốc. GV trình chiếu quy trình ghép mắt trên mô hình để HS đối chiếu các bước: chọn bộ phận ghép và gốc phù hợp, chuẩn bị vết cắt sạch, đặt tiếp xúc vùng mô phù hợp, buộc giữ và ghi nhãn, chăm sóc rồi kiểm kết quả sau thời gian phù hợp.

Bảng hệ thống hoá hoàn chỉnh trên khăn trải bàn gồm: Giâm: tạo cây từ đoạn cơ quan sinh dưỡng được tách khỏi cây mẹ; tách trước khi ra rễ. Chiết: tạo rễ trên cành còn gắn cây mẹ trước khi tách; cành ra rễ rồi mới cắt tách. Ghép: kết hợp bộ phận giống mong muốn với gốc tương thích; gốc ảnh hưởng đến khả năng thích nghi và sinh trưởng, phần ghép không tự biến thành giống của gốc. Điều kiện chung: vật liệu khỏe, rõ nguồn; giâm và chiết cần giá thể giữ ẩm nhưng thoáng, tưới ngập không giúp rễ hô hấp.

Củng cố khái niệm giâm, chiết, ghép và nhận biết quan niệm sai về nhân giống vô tính qua bài tập trắc nghiệm, điền khuyết và đúng sai.

HS làm bài tập 1 đến 4 (đề kèm đáp án): (1) Trong bài 2. nhân giống vô tính cây ăn quả, mô tả nào đúng về Giâm? A. Tạo rễ trên cành còn gắn cây mẹ trước khi tách; B. Kết hợp bộ phận giống mong muốn với gốc tương thích; C. Nhân giống vô tính luôn tạo cây sạch mọi mầm bệnh dù cây mẹ đang bệnh; D. Tạo cây từ đoạn cơ quan sinh dưỡng được tách khỏi cây mẹ. (2) Ghép đúng thuật ngữ với ý nghĩa: Giâm, Chiết, Ghép với các mô tả tương ứng. (3) Nhận định: Nhân giống vô tính luôn tạo cây sạch mọi mầm bệnh dù cây mẹ đang bệnh. Đúng hay sai? (4) Chọn thuật ngữ phù hợp điền vào chỗ trống: Tạo rễ trên cành còn gắn cây mẹ trước khi tách được gọi là {{1}}. HS có thể kiểm tra nhanh trên học liệu NeoEdu.

Bài 1: D (Giâm: Tạo cây từ đoạn cơ quan sinh dưỡng được tách khỏi cây mẹ). Bài 2: Giâm – tạo cây từ đoạn cơ quan sinh dưỡng được tách khỏi cây mẹ; Chiết – tạo rễ trên cành còn gắn cây mẹ trước khi tách; Ghép – kết hợp bộ phận giống mong muốn với gốc tương thích. Bài 3: Sai, vì mầm bệnh có thể truyền qua vật liệu; cần cây mẹ khỏe và nguồn giống được kiểm soát. Bài 4: Chiết (Chiết: tạo rễ trên cành còn gắn cây mẹ trước khi tách).

Sắp xếp đúng trình tự quy trình ghép và tính được tỉ lệ phần trăm từ dữ liệu mẫu cho trước.

HS làm bài tập 5 và 6: (5) Sắp xếp các bước của quy trình theo đúng quan hệ trước – sau: Ghi nhãn chăm sóc rồi đánh giá sống; Chọn gốc và phần ghép tương thích khỏe; Đặt tiếp xúc mô và buộc cố định; Giáo viên chuẩn bị vết ghép sạch. (6) Dữ liệu mẫu có 40 cành giâm, 30 cành ra rễ. Tỉ lệ ra rễ là bao nhiêu phần trăm? Lưu ý: đây là dữ liệu cho học, không phải quan sát của lớp.

Bài 5: Chọn gốc và phần ghép tương thích khỏe → Giáo viên chuẩn bị vết ghép sạch → Đặt tiếp xúc mô và buộc cố định → Ghi nhãn chăm sóc rồi đánh giá sống. Mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước. Bài 6: $\dfrac{30}{40}\times 100 = 75\%$, đáp số 75 (dữ liệu mẫu, không phải quan sát lớp).

Vận dụng kiến thức về chiết, giâm và nguyên tắc trung thực dữ liệu để thiết kế phiếu theo dõi 10 bầu chiết; so sánh giâm và chiết theo thời điểm tách khỏi cây mẹ.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2: (1) So sánh giâm với chiết theo thời điểm tách khỏi cây mẹ. (2) Thiết kế phiếu theo dõi 10 bầu chiết mà không bịa số sống, gồm các cột thiết yếu: mã cành, ngày làm, cây mẹ, tình trạng bầu và độ ẩm, ngày kiểm rễ, ngày tách được giáo viên cho phép; cột kết quả để trống đến khi quan sát thực tế. Về nhà, HS có thể áp dụng phiếu để theo dõi một cành chiết thực tế ở gia đình (nếu có điều kiện, dưới sự hướng dẫn của người lớn).

So sánh: Giâm tách đoạn cành trước khi ra rễ; chiết cho cành ra rễ khi còn trên cây mẹ rồi mới cắt tách. Cả hai cần vật liệu khỏe và điều kiện ẩm – thoáng phù hợp. Phiếu theo dõi 10 bầu chiết: có đủ các cột mã cành, ngày làm, cây mẹ, tình trạng bầu, ngày kiểm rễ, ngày tách; cột số sống để trống, không ghi trước kết quả dự đoán như 10/10.