Giáo án Bài 3. Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả có múi

Huy động kinh nghiệm thực tế của học sinh và xác định vấn đề cần giải quyết: vì sao nước đọng lâu quanh gốc có thể gây hại và cần biết những kiến thức nào để trồng, chăm sóc cây đúng cách.

HS quan sát ảnh vườn cam sau mưa có nước đọng quanh gốc và một số lá vàng. HS trả lời ba câu hỏi:

• Theo em, nước đọng lâu quanh gốc có thể ảnh hưởng gì đến rễ và cây?
• Khi thấy lá vàng, có nên tự phun thuốc ngay không? Vì sao?
• Để trồng và chăm sóc cây có múi đúng kĩ thuật, em cần tìm hiểu những khái niệm và quy trình nào?

HS nêu được: nước đọng lâu làm rễ thiếu oxy, dễ úng và thối rễ; lá vàng có nhiều nguyên nhân nên không nên tự chẩn đoán và phun thuốc; cần tìm hiểu ba khái niệm thoát nước, tủ gốc, giống khỏe và quy trình trồng, chăm sóc cây ăn quả có múi. GV ghi nhiệm vụ của bài lên bảng.

Nêu được khái niệm thoát nước, giống khỏe, tủ gốc; giải thích vì sao nơi dễ úng phải thiết kế thoát nước trước khi trồng và phân biệt được ba khái niệm này.

HS làm việc theo nhóm 3 người theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi thành viên đọc phần khái niệm và ví dụ trong bài (hoặc trang NeoEdu) rồi hoàn thành Phiếu học tập số 1, gồm: (1) ghép thuật ngữ với ý nghĩa; (2) trả lời câu hỏi: Vì sao nơi dễ úng phải thiết kế thoát nước trước khi trồng mà không đợi rễ chết mới xử lí? (3) nêu một dấu hiệu nhận biết giống khỏe. Sau đó, các thành viên quay về nhóm gốc, chia sẻ phần mình đã đọc để cả nhóm hoàn thành phiếu.

Bảng ghép đúng gồm:

• Thoát nước: đưa nước dư khỏi vùng rễ để hạn chế úng.
• Tủ gốc: che phủ bề mặt đất quanh cây nhưng tránh áp sát cổ rễ.
• Giống khỏe: cây giống rõ nguồn và không có biểu hiện bệnh bất thường.
  Giải thích: nơi dễ úng nếu trồng rồi mới xử lí thì rễ có thể đã bị hại, khó cứu; nên khảo sát và làm thoát nước trước khi trồng. Giống khỏe được chọn theo giống thích nghi địa phương, rõ nguồn gốc.

Trình bày được quy trình trồng cây ăn quả có múi theo đúng trình tự, nêu được các việc chăm sóc và thu hoạch, nhận biết các biện pháp không phù hợp.

Lớp chia thành 3 trạm, mỗi trạm 6 đến 7 HS, các nhóm luân phiên sau mỗi 7 phút:

• Trạm 1 (Quy trình trồng): sắp xếp lại 4 bước theo trình tự trước sau: Khảo sát thoát nước và chuẩn bị vị trí; Chọn bầu khỏe rõ nguồn theo giống; Đặt bầu lấp đúng độ sâu được hướng dẫn; Cố định, tưới rồi lập lịch theo dõi. Trả lời: vì sao cổ rễ và mắt ghép không được vùi sâu?
• Trạm 2 (Chăm sóc): liệt kê các việc chăm sóc gồm giữ ẩm và thoát nước, làm cỏ và tủ gốc không sát cổ rễ, tỉa cành bệnh do người được hướng dẫn, theo dõi sâu bệnh. Trả lời: vì sao học sinh không tự ý phun thuốc?
• Trạm 3 (Thời vụ và thu hoạch): nêu vì sao thời vụ phải dựa vào khí hậu và điều kiện tưới của địa phương, không áp lịch miền Bắc cho mọi nơi; nêu cách thu hoạch theo độ chín, cắt nhẹ, phân loại không làm dập quả.
  Các nhóm ghi kết quả vào giấy A3 ở mỗi trạm.

Trạm 1: trình tự đúng là Khảo sát thoát nước và chuẩn bị vị trí, Chọn bầu khỏe rõ nguồn theo giống, Đặt bầu lấp đúng độ sâu được hướng dẫn, Cố định tưới rồi lập lịch theo dõi; mỗi bước dùng kết quả của bước trước. Cổ rễ và mắt ghép không được vùi sâu vì có thể gây hại phần gốc và phần ghép.
Trạm 2: giữ ẩm và thoát nước; tủ gốc không sát cổ rễ; tỉa cành bệnh do người được hướng dẫn; theo dõi sâu bệnh. Không tự phun thuốc vì vàng lá có nhiều nguyên nhân, cần chuyên môn và báo người phụ trách.
Trạm 3: thời vụ theo khí hậu, điều kiện tưới địa phương; thu quả theo độ chín, cắt nhẹ, phân loại không làm dập.

Củng cố khái niệm, quy trình và các lưu ý kĩ thuật; vận dụng được kiến thức để giải các câu hỏi và ví dụ tính toán nhỏ theo dữ kiện đã cho.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm các câu:

1. Trong bài, mô tả nào đúng về thoát nước? A. Cây giống rõ nguồn và không có biểu hiện bệnh bất thường. B. Cây có múi càng bị vùi sâu mắt ghép càng khỏe. C. Đưa nước dư khỏi vùng rễ để hạn chế úng. D. Che phủ bề mặt đất quanh cây nhưng tránh áp sát cổ rễ.
2. Ghép đúng thuật ngữ với ý nghĩa: Thoát nước, Tủ gốc, Giống khỏe.
3. Nhận định: Cây có múi càng bị vùi sâu mắt ghép càng khỏe. Đúng hay sai? Vì sao?
4. Điền vào chỗ trống: Che phủ bề mặt đất quanh cây nhưng tránh áp sát cổ rễ được gọi là ...
5. Sắp xếp các bước của quy trình theo đúng quan hệ trước sau (không phải mọi công việc trong bài).
6. Dữ liệu mẫu: 12 cây, mỗi cây dùng 2 lít nước trong một lượt tưới được chỉ định riêng. Tổng nước lượt đó là bao nhiêu lít?

Đáp án:

1. C. Đưa nước dư khỏi vùng rễ để hạn chế úng.
2. Thoát nước – đưa nước dư khỏi vùng rễ để hạn chế úng; Tủ gốc – che phủ bề mặt đất quanh cây nhưng tránh áp sát cổ rễ; Giống khỏe – cây giống rõ nguồn và không có biểu hiện bệnh bất thường.
3. Sai. Phải giữ cổ rễ và mắt ghép theo hướng dẫn trồng; vùi sâu có thể gây vấn đề cho phần gốc và phần ghép.
4. Tủ gốc.
5. Khảo sát thoát nước và chuẩn bị vị trí → Chọn bầu khỏe rõ nguồn theo giống → Đặt bầu lấp đúng độ sâu được hướng dẫn → Cố định tưới rồi lập lịch theo dõi.
6. $12\times 2=24$ lít. Lượng 2 lít chỉ là giả thiết của bài toán, không phải định mức cho mọi cây có múi.

Vận dụng kiến thức để đề xuất cách xử lí tình huống thực tế không dùng thuốc, nhận biết giới hạn kết luận khi chưa có dữ kiện và chuyên môn; lập phiếu thu hoạch có truy xuất (giao về nhà).

Trong lớp: nhóm 4 người thảo luận tình huống: Sau mưa thấy nước đọng lâu quanh gốc cam. Ưu tiên xử lí gì, không dùng thuốc?
Về nhà: mỗi HS lập một phiếu thu hoạch bưởi có truy xuất, ghi mã lô hoặc mã cây, ngày thu, dấu hiệu độ chín theo giống, số quả hoặc khối lượng, tình trạng dập và cách bảo quản; mô tả cách thu nhẹ nhàng bằng dụng cụ phù hợp. HS có thể tham khảo học liệu NeoEdu để hoàn thiện.

Đáp án tình huống: báo người phụ trách kiểm tra rãnh và hệ thống thoát nước; tạm ngừng tưới thêm; theo dõi rễ và tán cây; không xới làm đứt rễ, không bón dồn. Muốn kết luận cây bị bệnh gì cần chuyên môn và đủ dữ kiện, không tự chẩn đoán.
Phiếu thu hoạch bưởi gồm: mã lô/cây, ngày thu, dấu hiệu độ chín theo giống, số quả hoặc khối lượng, tình trạng dập, cách bảo quản; thao tác cắt nhẹ, không làm dập; không ghi quả sạch dư lượng khi chưa có bằng chứng.