Giáo án Bài 4. Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây nhãn

Tạo tình huống có vấn đề, giúp HS nhận ra cần tìm hiểu đợt lộc, tạo tán và tỉ lệ đậu quả để chăm sóc cây nhãn hiệu quả.

GV chiếu hai hình ảnh: cây nhãn sum suê nhiều lá nhưng ít hoa và cây nhãn có tán thoáng, nhiều chùm hoa. GV nêu câu hỏi: “Vì sao hai cây cùng được trồng nhưng kết quả khác nhau? Theo em, cần theo dõi những gì để biết cây đang cần chăm sóc gì?”

Nhiệm vụ học tập được xác định: HS nêu được ít nhất hai yếu tố cần theo dõi (tình trạng đợt lộc, cấu trúc tán cây và số hoa, số quả đậu). Câu hỏi định hướng: Đợt lộc là gì? Tạo tán nhằm mục đích gì? Tỉ lệ đậu quả tính thế nào?

Nêu được khái niệm Đợt lộc, mô tả chu kì sinh trưởng và nhận ra việc quản lí dinh dưỡng, nước theo giai đoạn.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, đọc bài giảng về bản chất và điều kiện áp dụng, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ chính: (1) Đợt lộc là gì? (2) Kể tên các giai đoạn trong chu kì sinh trưởng của cây nhãn. (3) Vì sao không nên suy rằng bón nhiều phân đạm là chắc chắn ra nhiều hoa?

Đợt lộc là đợt xuất hiện và phát triển chồi lá mới. Chu kì sinh trưởng: đợt lộc → ra hoa → đậu quả → nuôi quả. Cần quản lí dinh dưỡng và nước theo từng giai đoạn. Bón nhiều đạm có thể thúc lộc, làm cây thiên về lá; ra hoa còn phụ thuộc giống, ngoại cảnh và giai đoạn sinh trưởng.

Nêu được khái niệm Tạo tán, mô tả các bước chuẩn bị trồng và chăm sóc cây nhãn, giải thích được vì sao phải tỉa cành an toàn.

HS làm việc nhóm theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm 4 HS, mỗi HS đảm nhận một nội dung (A: cây giống và hố trồng; B: tưới và giữ bầu; C: tạo tán và tỉa cành; D: an toàn, hóa chất). Sau đó HS quay về nhóm gốc và ghép kiến thức, rồi hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: (1) Tạo tán là gì và nhằm mục đích gì? (2) Vì sao phải tỉa cành sau thu bằng người được hướng dẫn và không trèo cao? (3) Vì sao không dùng hóa chất kích ra hoa ở trường?

Tạo tán là điều chỉnh cấu trúc cành để cây thông thoáng, phù hợp; giúp ánh sáng vào tán và dễ theo dõi sâu bệnh. Các bước chuẩn bị: chọn cây giống khỏe, rõ nguồn gốc; đào hố và bảo đảm thoát nước; giữ bầu nguyên vẹn; tưới theo độ ẩm đất. An toàn: tỉa cành sau thu cần người được hướng dẫn, không trèo cao. Không dùng hóa chất kích ra hoa ở trường vì có nguy cơ và chỉ được dùng theo quy trình được phép.

Vận dụng được công thức tính tỉ lệ đậu quả và nêu rõ mẫu, thời điểm đếm khi báo cáo số liệu.

HS làm việc cặp đôi. GV nêu ví dụ: “Mẫu theo dõi có 200 hoa, đậu 30 quả. Tỉ lệ đậu theo số hoa ban đầu là bao nhiêu phần trăm?” HS tính, sau đó trả lời câu hỏi: “Vì sao phải ghi rõ mẫu và thời điểm đếm?”

Khái niệm: Tỉ lệ đậu quả là số quả đậu so với số hoa hoặc đơn vị ban đầu đã xác định. Công thức: $\dfrac{30}{200}\times 100\% = 15\%$. Phải nêu rõ mẫu (cây, chùm, số hoa đếm được) và thời điểm đếm để số liệu so sánh được.

Củng cố khái niệm Đợt lộc, Tạo tán, Tỉ lệ đậu quả; sắp xếp đúng trình tự chăm sóc và tránh quan niệm sai về phân đạm.

HS làm bài tập tương tác trên NeoEdu hoặc làm nhanh trên giấy theo nhóm đôi. Các câu: (1) Chọn mô tả đúng về Đợt lộc. (2) Nhận xét câu “Bón càng nhiều phân đạm càng bảo đảm nhãn ra nhiều hoa”. (3) Điền thuật ngữ vào chỗ trống: Điều chỉnh cấu trúc cành để cây thông thoáng phù hợp được gọi là ……. (4) Sắp xếp quy trình chăm sóc theo thứ tự trước – sau. (5) Tính tỉ lệ đậu quả 30/200. (6) Nhận xét: cây nhiều lá nhưng ít hoa có đủ cơ sở kết luận thiếu đạm không?

Đáp án: (1) B. Đợt xuất hiện và phát triển chồi lá mới. (2) Sai; dinh dưỡng mất cân đối có thể thúc lộc, ra hoa phụ thuộc giống, ngoại cảnh và giai đoạn. (3) Tạo tán. (4) Ghi giống và giai đoạn cây nhãn → Kiểm ẩm đất và tình trạng lộc tán → Chọn chăm sóc đúng giai đoạn theo hướng dẫn → Ghi phản ứng để điều chỉnh lần tiếp theo. (5) 15%, nêu rõ mẫu và thời điểm đếm. (6) Không đủ cơ sở; cần biết giống, tuổi, đợt lộc, ánh sáng, thời tiết và lịch bón, tưới; không tự bổ sung hóa chất kích hoa.

Vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế: đánh giá cách thu hoạch đúng, lập kế hoạch theo dõi và chăm sóc một cây nhãn trong gia đình hoặc địa phương.

Nhiệm vụ 1 (trên lớp, 7 phút): Phân biệt thu nhãn đúng cách với bẻ cả cành lớn để lấy quả. Nhiệm vụ 2 (giao về nhà): Chọn một cây nhãn quen thuộc, lập sổ theo dõi trong 2 tuần gồm: ngày theo dõi, số đợt lộc, số chùm hoa, số hoa ban đầu, số quả đậu, ghi chú về tưới và tạo tán; tính tỉ lệ đậu quả và viết nhận xét. Lưu ý: không tự dùng hóa chất kích hoa; mọi việc tỉa cành cao phải nhờ người có kinh nghiệm.

Nhiệm vụ 1: Thu chùm quả đúng độ chín bằng dụng cụ phù hợp, không bẻ cành lớn hay trèo nguy hiểm; giữ tán giúp cây phục hồi và cho vụ sau (thang điểm 1: 0,5 thao tác; 0,5 lí do và an toàn). Nhiệm vụ 2: Sổ theo dõi có đủ số liệu, tỉ lệ đậu quả được tính đúng công thức, có nêu rõ mẫu và thời điểm đếm, kèm một đề xuất chăm sóc phù hợp với giai đoạn.