Giáo án Bài 5. Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây xoài

Huy động kiến thức nền của HS về cây xoài và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu tranh một cây xoài trưởng thành đứng gần lối đi và dây điện, đặt câu hỏi: “Nếu nhà trường muốn trồng một cây xoài trong sân trường, em cần quan tâm đến những điều gì?” và “Khi cây xoài lớn, điều gì sẽ thay đổi so với lúc mới trồng?”.

Danh sách 3–5 ý kiến ban đầu của HS trên bảng, ví dụ: cần đủ nắng, đất phải thoát nước tốt, cây lớn sẽ có tán rộng, không trồng sát dây điện. GV chốt nhiệm vụ học tập: tìm hiểu tán cây, bao quả, độ già thu hoạch và quy trình chăm sóc, thu hoạch xoài an toàn.

Nêu được khái niệm tán cây; giải thích được vì sao khi lập vườn phải tính tán trưởng thành; đề xuất được ba tiêu chí chọn vị trí trồng.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần khái niệm Tán cây trong sách hoặc trên trang bài học NeoEdu và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi: (1) Tán cây là gì? (2) Vì sao khi lập vườn phải tính tán trưởng thành, lối chăm sóc và thoát nước, không chỉ đo khoảng cách giữa các cây con? (3) Nêu ba tiêu chí chọn vị trí trồng xoài trong sân trường.

Tán cây là hệ thống cành lá chiếm không gian phía trên của cây. Khi lập vườn cần tính không gian tán khi cây trưởng thành, lối đi chăm sóc và khả năng thoát nước, vì cây lớn dần và tán mở rộng. Ba tiêu chí: đủ ánh sáng; đất và thoát nước phù hợp; không gian tán và khoảng cách an toàn với công trình, lối đi khi trưởng thành (cần người phụ trách duyệt trước).

Phân biệt được bao quả và độ già thu hoạch; giải thích được bao quả chỉ hỗ trợ giảm một số tác động, không bảo đảm loại mọi sâu bệnh.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm có một khăn trải bàn A0 chia 4 ô: Bao quả; Độ già thu hoạch; Phân biệt hai khái niệm; Quan niệm sai cần sửa. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: (1) Bao quả là gì và thực hiện ở giai đoạn nào? (2) Độ già thu hoạch là gì và vì sao phải theo mục đích thu và vận chuyển? (3) Hai khái niệm khác nhau ở điểm nào? (4) Vì sao câu “bao quả thì quả chắc chắn không có sâu bệnh hay dư lượng” là sai?

Bao quả: dùng vật liệu phù hợp bọc quả ở giai đoạn được hướng dẫn. Độ già thu hoạch: mức phát triển quả phù hợp mục đích thu và vận chuyển. Phân biệt: bao quả là biện pháp thực hiện trên quả, còn độ già là mức phát triển của quả để quyết định thời điểm thu. Quan niệm sai được sửa thành: bao quả chỉ hỗ trợ giảm một số tác động; vẫn cần quản lí tổng hợp và bằng chứng chất lượng.

Nêu được các việc trong mẫu chăm sóc xoài; trình bày được trình tự thu hoạch và giải thích lí do các quy định an toàn.

GV dẫn dắt HS tìm hiểu mẫu chăm sóc và trình tự thu hoạch trên trang bài học NeoEdu (mục quy trình). Nhóm 4 HS thảo luận câu hỏi: (1) Mẫu chăm sóc gồm những việc nào? (2) Vì sao trong hoạt động của học sinh không phun thuốc? (3) Vì sao không trèo cây khi thu xoài và phải dùng dụng cụ không làm xây vỏ? (4) Sau khi thu, quả được xử lí như thế nào?

Mẫu chăm sóc: giữ ẩm hợp lí; tủ gốc thoáng cổ rễ; tạo tán; vệ sinh quả và cành bệnh theo hướng dẫn. Không phun thuốc trong hoạt động học sinh; không trèo cây để bảo đảm an toàn. Trình tự thu hoạch: chọn lô quả đạt độ già theo mục đích; chuẩn bị dụng cụ thu và hộp sạch; thu nhẹ, tránh nhựa dính da hoặc mắt và tránh xây xát; phân loại, đặt nhẹ, ghi lô để truy xuất.

Vận dụng khái niệm tán cây, bao quả, độ già thu hoạch và quy trình thu hoạch để giải các bài tập; kiểm tra được mức độ nắm vững kiến thức.

HS làm bài tập 1–8 trong vở và trên trang bài tập tương tác NeoEdu. Nhóm 1 (bài 1–4): chọn đáp án đúng, ghép thuật ngữ, đánh giá câu đúng–sai, điền thuật ngữ. Nhóm 2 (bài 5–8): sắp xếp quy trình, tính toán, lập tiêu chí chọn vị trí và đề xuất cách thu không trèo cao. Lớp đổi chéo kết quả để kiểm tra.

Đề và đáp án: (1) Đáp án A: “Hệ thống cành lá chiếm không gian phía trên của cây” là Tán cây. (2) Tán cây – hệ thống cành lá chiếm không gian phía trên của cây; Bao quả – dùng vật liệu phù hợp bọc quả ở giai đoạn được hướng dẫn; Độ già thu hoạch – mức phát triển quả phù hợp mục đích thu và vận chuyển. (3) Sai: bao chỉ hỗ trợ giảm một số tác động; vẫn cần quản lí tổng hợp và bằng chứng chất lượng. (4) Bao quả. (5) Chọn lô quả đạt độ già theo mục đích → chuẩn bị dụng cụ thu và hộp sạch → thu nhẹ tránh nhựa và xây xát → phân loại ghi lô rồi bảo quản phù hợp. (6) $(80-12):4=17$ quả mỗi hộp; quả dập phải phân loại xử lí, không giấu trong hộp tốt. (7) Ba tiêu chí: đủ ánh sáng; đất và thoát nước phù hợp; không gian tán và khoảng cách an toàn với công trình, lối đi khi trưởng thành; cần người phụ trách duyệt, không trồng sát dây điện (thang điểm: 0,75 cho ba tiêu chí, 0,25 cho việc duyệt an toàn). (8) Phương án: người được giao dùng dụng cụ thu có túi, đứng ở nơi an toàn, đặt quả vào khay; dấu hiệu độ già theo giống và hướng dẫn; nếu chưa kiểm quả thì ghi là kế hoạch, không ghi là đạt (thang điểm: 0,5 cho phương án, 0,5 cho độ già và phân biệt kế hoạch với kết quả).

Vận dụng kiến thức về tán cây, vị trí trồng, bao quả và độ già thu hoạch để lập bản kế hoạch khả thi, an toàn cho một cây xoài trong sân trường.

Nhóm 4 HS lập bản kế hoạch một trang gồm: (1) Vị trí trồng và lí do chọn theo ba tiêu chí; (2) Dự kiến không gian tán khi trưởng thành và lối chăm sóc; (3) Mẫu chăm sóc (giữ ẩm, tủ gốc, tạo tán, vệ sinh); (4) Phương án thu hoạch an toàn: không trèo cây, dụng cụ không làm xây vỏ, dấu hiệu độ già theo giống và hướng dẫn, ghi lô để truy xuất. Bản kế hoạch phải được người phụ trách duyệt trước khi thực hiện.

Bản kế hoạch trồng và chăm sóc xoài của nhóm, có đủ bốn mục trên; phần thu hoạch ghi rõ là kế hoạch, chưa phải kết quả. Nhóm nêu được ít nhất một rủi ro và cách phòng tránh, ví dụ: không trồng sát dây điện, không trèo cây khi thu.