Giáo án Bài 6. Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng

Huy động kinh nghiệm sẵn có của HS về việc chọn cây trồng và nêu được vì sao không nên chỉ nhìn giá hiện tại; từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV đặt câu hỏi: "Giá sầu riêng năm nay đang cao, nếu gia đình em có một mảnh vườn, em có nên trồng sầu riêng ngay không? Vì sao?". HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. Từ các ý kiến, GV dẫn dắt vào ba khái niệm cần học: Kiến thiết cơ bản, Úng rễ, Rủi ro sản xuất.

Các ý kiến ban đầu của HS, ví dụ: "Có, vì giá cao thì bán được nhiều tiền" hoặc "Chưa nên, vì cây phải mất nhiều năm mới cho quả". GV ghi bảng hai nhóm ý kiến và nêu nhiệm vụ: xác định các điều kiện trồng, quy trình mẫu và các rủi ro cần kiểm soát khi trồng sầu riêng.

Nêu được khái niệm Kiến thiết cơ bản và Úng rễ; giải thích được vì sao ẩm phù hợp khác với ngập úng đối với sầu riêng.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc bài giảng (mục Bản chất và điều kiện áp dụng) và hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. Câu hỏi GV đặt: (1) Kiến thiết cơ bản là gì và vì sao phải tính đến thời gian này? (2) Úng rễ là gì và vì sao sầu riêng nhạy với úng? (3) Vì sao không thể suy ra mọi vùng đều thích hợp trồng sầu riêng chỉ vì sầu riêng thích ẩm?

Kết quả trên Phiếu học tập số 1, phần A:

• Kiến thiết cơ bản: Giai đoạn đầu tư tạo cây và vườn trước thu hoạch kinh doanh.
• Úng rễ: Vùng rễ bị ngập nước dư làm thiếu không khí.
• Ẩm phù hợp khác úng: nước đọng làm rễ thiếu khí và tăng nguy cơ bệnh.
• Không suy mọi vùng là thích hợp, vì điều kiện khí hậu và đất ở mỗi vùng khác nhau và cây không chịu được ngập.

Trình bày được các bước mẫu trong quy trình trồng và chăm sóc cây sầu riêng và nêu được vì sao các bước phải thực hiện theo thứ tự.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS nhận một thẻ công việc, đọc mục Quy trình, kiểm soát và sản phẩm mẫu, sau đó đặt thẻ lên khăn trải bàn theo thứ tự trước sau và vẽ sơ đồ. Các công việc gồm: khảo sát khí hậu và đất; bố trí thoát nước và che chắn cho cây nhỏ; trồng cây giống rõ nguồn đúng hướng dẫn; quản lí ẩm, cỏ và dinh dưỡng theo tuổi; theo dõi gốc, lá, hoa và quả. Câu hỏi GV đặt: "Vì sao phải thiết kế thoát nước trước khi trồng?" và "Vì sao phải theo dõi gốc quả sau cùng?".

Sơ đồ quy trình trên khăn trải bàn theo thứ tự:

• Khảo sát đất và khí hậu phù hợp.
• Thiết kế thoát nước (và che chắn cây nhỏ) trước khi trồng.
• Trồng cây giống rõ nguồn được duyệt.
• Quản lí ẩm, cỏ và dinh dưỡng theo tuổi cây.
• Theo dõi ẩm, gốc, lá, hoa và quả.
  Lí do: mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước, ví dụ thoát nước tốt mới trồng được cây an toàn; lịch theo dõi giúp phát hiện sớm rủi ro.

Phân biệt được Rủi ro sản xuất và nêu được các giới hạn an toàn khi tiếp xúc với cây và quả sầu riêng.

HS làm việc theo cặp, đọc các mục Bản chất, Quy trình và Ví dụ, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần B. Câu hỏi GV đặt: (1) Rủi ro sản xuất là gì? Kể tên hai nguồn rủi ro (sinh học, môi trường, thị trường). (2) Vì sao cành và quả nặng có thể gây nguy hiểm? (3) Ai là người được phép thu hoạch, cắt cành và xử lí hóa chất?

Kết quả Phiếu học tập số 1, phần B:

• Rủi ro sản xuất: Khả năng thiệt hại do điều kiện sinh học, môi trường hoặc thị trường.
• Ví dụ rủi ro: giá đổi trước khi cây cho quả; úng hoặc bệnh làm cây mất năng suất hay chết.
• Giới hạn an toàn: không đứng dưới quả, không leo cây, không tự dùng thuốc, không hái hay thử hóa chất; thu hoạch, cắt cành và xử lí hóa chất do người được đào tạo thực hiện.

Vận dụng được ba khái niệm chính và trình tự quy trình để làm đúng các bài tập 1 đến 5; nhận biết được quan niệm sai về ngập gốc.

HS làm bài tập 1 đến 5 cá nhân trong 5 phút, sau đó đổi bài cho bạn cùng bàn để đối chiếu. Đề bài:

1. Trong bài 6, mô tả nào đúng về Kiến thiết cơ bản? A. Vùng rễ bị ngập nước dư làm thiếu không khí; B. Khả năng thiệt hại do điều kiện sinh học môi trường hoặc thị trường; C. Sầu riêng thích ẩm nên ngập gốc nhiều ngày là điều kiện lí tưởng; D. Giai đoạn đầu tư tạo cây và vườn trước thu hoạch kinh doanh.
2. Ghép đúng thuật ngữ với ý nghĩa: Kiến thiết cơ bản, Úng rễ, Rủi ro sản xuất.
3. Đúng hay sai: Sầu riêng thích ẩm nên ngập gốc nhiều ngày là điều kiện lí tưởng.
4. Chọn thuật ngữ phù hợp: Vùng rễ bị ngập nước dư làm thiếu không khí được gọi là ____.
5. Sắp xếp các bước quy trình theo quan hệ trước sau: khảo sát đất và khí hậu; thiết kế thoát nước trước khi trồng; trồng cây giống rõ nguồn được duyệt; theo dõi ẩm và rủi ro gốc quả.

Đáp án:

1. D (Kiến thiết cơ bản: Giai đoạn đầu tư tạo cây và vườn trước thu hoạch kinh doanh).
2. Kiến thiết cơ bản – Giai đoạn đầu tư tạo cây và vườn trước thu hoạch kinh doanh; Úng rễ – Vùng rễ bị ngập nước dư làm thiếu không khí; Rủi ro sản xuất – Khả năng thiệt hại do điều kiện sinh học môi trường hoặc thị trường.
3. Sai. Ẩm phù hợp khác úng; nước đọng làm rễ thiếu khí và tăng nguy cơ bệnh.
4. Úng rễ.
5. Khảo sát đất và khí hậu phù hợp → Thiết kế thoát nước trước khi trồng → Trồng cây giống rõ nguồn được duyệt → Theo dõi ẩm và rủi ro gốc quả. Mỗi bước sử dụng kết quả của bước trước.

Tính được lợi nhuận trong phạm vi chi phí và thu đã nêu; giải thích được hai rủi ro khi chọn sầu riêng chỉ vì giá hiện tại cao.

HS làm bài tập 6 và 7 theo cặp đôi trong 7 phút. Đề bài:
6. Dự toán giả định kiến thiết 12 triệu đồng và chăm sóc ba năm kinh doanh 18 triệu; tổng thu ba năm đó 36 triệu. Lợi nhuận theo phạm vi này là bao nhiêu triệu đồng?
7. Giải thích hai rủi ro khi chọn sầu riêng chỉ vì giá hiện tại cao.

Đáp án:
6. Lợi nhuận = $36-(12+18)=6$ triệu đồng. Đây không phải lợi nhuận một năm và chỉ tính trong phạm vi chi phí đã nêu.
7. Gợi ý thang 1 điểm: 0,5 điểm cho hai rủi ro (giá có thể đổi trước khi cây cho quả; đất, khí hậu hoặc úng làm cây mất năng suất hay chết); 0,5 điểm cho liên hệ thời gian và điều kiện (cần vốn kiến thiết và quản lí an toàn quả nặng).

Lập được quy tắc tham quan vườn sầu riêng an toàn và một lịch theo dõi đơn giản cho cây trong năm đầu, gắn với điều kiện thực tế của địa phương.

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4 trong 12 phút: (1) Lập quy tắc tham quan vườn sầu riêng cho học sinh (bài tập 8). (2) Lập lịch theo dõi ẩm, gốc, lá, hoa và quả cho một cây trong năm đầu, ghi rõ việc cần làm, người làm và điều cần kiểm tra. Câu hỏi GV đặt: "Khi đi tham quan vườn, bạn nên đứng ở đâu và không làm gì?" và "Em sẽ ghi dữ liệu gì để phát hiện sớm rủi ro?".

Đáp án bài tập 8 (gợi ý thang 1 điểm: 0,5 điểm tránh quả và leo cây; 0,5 điểm không chạm hóa chất và chỉ đi theo tuyến được cho phép):

• Chỉ đi theo tuyến đã được chủ vườn hoặc giáo viên cho phép.
• Không đứng dưới quả, không trèo cây.
• Không chạm vào thuốc hoặc dụng cụ, không hái hay thử hóa chất.
• Quan sát từ nơi an toàn; chỉ chụp ảnh hoặc ghi dữ liệu khi được xin phép.
  Lịch theo dõi mẫu: ghi ngày, tình trạng đất (ẩm, úng), tình trạng gốc, lá, hoa, quả và người thực hiện; mỗi lần ghi có một điều cần kiểm tra tiếp theo.