Giáo án Văn hóa hoa - cây cảnh

Huy động trải nghiệm của HS về hoa và cây cảnh, từ đó nhận ra cây cảnh gắn với nhiều thói quen và quan niệm, từ đó dẫn vào nhiệm vụ đọc hiểu.

HS trả lời hai câu hỏi của GV: (1) Trong gia đình hoặc khu phố em, hoa và cây cảnh thường xuất hiện vào những dịp nào? (2) Vì sao người ta trồng cây trong nhà, bày cây ở cổng hoặc mua hoa về dịp Tết?

Khoảng 4–5 ý trả lời của HS, ví dụ: cây cảnh xuất hiện vào dịp Tết, ngày lễ, ngày khai trương; mục đích làm đẹp không gian, tạo không khí, thể hiện mong ước may mắn, yêu thiên nhiên. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: văn hóa hoa–cây cảnh gồm những nội dung nào ngoài việc chăm sóc cây?

HS nhận diện được ba nhóm thông tin (vật thể, thói quen, giá trị tinh thần) và phân biệt được dữ kiện trong văn bản với điều có thể suy ra từ dữ kiện đó.

HS làm việc theo nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1: đọc văn bản, lập bảng hai cột “Dữ kiện được cung cấp” và “Điều có thể suy ra”, sau đó xếp các dữ kiện vào ba nhóm: biểu hiện vật thể (làng nghề, chợ hoa, ngôi nhà), biểu hiện thói quen (cách bày cây trong không gian sinh hoạt), giá trị tinh thần (quan niệm ứng xử với thiên nhiên).

Bảng hai cột hoàn chỉnh của nhóm, trong đó có ít nhất ba dữ kiện và suy luận tương ứng. Kết quả chuẩn: làng nghề, chợ hoa, ngôi nhà và cảnh quan là biểu hiện vật thể và cộng đồng; cách sắp đặt cây trong nhà, sinh hoạt thường ngày là biểu hiện thói quen; quan niệm ứng xử với thiên nhiên là giá trị tinh thần. Kiến thức HS rút ra: văn hóa hoa–cây cảnh gồm cả vật thể, thói quen và giá trị tinh thần; một chậu cây chỉ là một biểu hiện.

HS giải thích được vì sao văn hóa hoa–cây cảnh rộng hơn việc chăm một chậu cây, đồng thời nhận ra cách khái quát đi cùng ví dụ cụ thể trong văn bản.

HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 2: trả lời câu hỏi “Vì sao một chậu cây chưa đủ đại diện toàn bộ văn hóa hoa–cây cảnh?”; chỉ ra các ví dụ cụ thể làm rõ khái quát; xét đúng/sai nhận định “thêm bất kì loài cây nào thì mọi nơi đều tự bền vững”.

Đáp án chuẩn: Văn hóa còn gồm quan niệm, thói quen, cộng đồng sản xuất và cách tổ chức không gian; vật thể chỉ là một biểu hiện. Các ví dụ làm rõ khái quát: làng nghề, chợ hoa, nhà ở, cảnh quan và sinh hoạt hằng ngày. Nhận định “thêm bất kì loài cây nào thì bền vững” là SAI, vì bền vững cần loài phù hợp, cách chăm đúng và điều kiện an toàn; văn bản nhấn mạnh con người cải biến thiên nhiên nhưng cần sống có trách nhiệm với nó.

Củng cố khả năng nhận biết thể loại, phân biệt đúng sai và ghép chi tiết với vai trò trong văn bản.

HS làm ba bài tập: (1) Chọn thể loại của văn bản; (2) Xét đúng/sai hai nhận định về nội dung; (3) Ghép ba chi tiết với ba vai trò trong bài. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Bài 1: Đáp án D (văn bản thông tin). Bài 2: a) Đúng – quan niệm ứng xử với thiên nhiên được gắn với chiều giá trị tinh thần; b) Sai – cần loài phù hợp, cách chăm và điều kiện an toàn. Bài 3 (ghép): Làng nghề, chợ hoa – biểu hiện cộng đồng; cây trong không gian nhà ở – biểu hiện sinh hoạt thường ngày; quan niệm ứng xử với thiên nhiên – chiều giá trị tinh thần. HS ghi đáp án đúng vào vở và giải thích ngắn lí do đối với ít nhất một đáp án.

HS viết được đoạn văn 100–150 chữ làm rõ chủ đề văn hóa ứng xử với thiên nhiên trong đời sống thường ngày, có ít nhất hai chi tiết từ văn bản và có phân tích cách tổ chức thông tin.

HS viết đoạn văn theo đề: “Văn hóa ứng xử với thiên nhiên thể hiện trong đời sống thường ngày qua những chi tiết nào trong văn bản “Văn hóa hoa - cây cảnh”? Hãy phân tích cách tổ chức thông tin (từ khái quát đến ví dụ) của văn bản.” Đồng thời, HS đề xuất tiêu đề cho ba nhóm thông tin đã lập ở hoạt động trước (không biến thành hướng dẫn chăm cây).

Đoạn văn 100–150 chữ có: câu chủ đề nêu đúng trọng tâm văn hóa ứng xử với thiên nhiên; ít nhất hai chi tiết (ví dụ: làng nghề, chợ hoa, cây trong ngôi nhà); một đến hai câu phân tích cách văn bản đi từ quan niệm đến làng, chợ và không gian cư trú. Tiêu đề gợi ý: “Cây cảnh trong không gian cư trú” (vật thể), “Làng nghề và chợ hoa” (cộng đồng), “Thói quen sinh hoạt với cây cảnh” (thói quen), “Quan niệm ứng xử với thiên nhiên” (giá trị tinh thần).

HS vận dụng kiến thức về quan hệ con người – thiên nhiên để đề xuất một việc làm cụ thể, an toàn và phù hợp điều kiện thực tế ở gia đình hoặc trường học.

HS lập “Phiếu kế hoạch nhỏ” gồm ba phần: (1) việc muốn làm (ví dụ: trồng và chăm một loại cây ở ban công, góc sân trường, lớp học); (2) loài cây phù hợp với điều kiện ánh sáng, nước, không gian và an toàn (không gây độc, không gây hại cho người và môi trường); (3) cách chăm sóc và cách đảm bảo việc làm bền vững. Hoàn thiện ở nhà và trình bày trong tiết sau.

Phiếu kế hoạch nhỏ hoàn chỉnh, ví dụ: chọn cây lưỡi hổ hoặc cây hoa đồng tiền để trồng trong chậu ở nơi có đủ ánh sáng; ghi rõ lịch tưới, vị trí đặt chậu tránh trẻ nhỏ nghịch; nêu ý thức không vứt rác, không hái bừa. Kiến thức vận dụng: việc trồng cây chỉ bền vững khi có loài phù hợp, cách chăm đúng và điều kiện an toàn.