Giáo án Thực hành đọc: Chuẩn bị hành trang

Huy động trải nghiệm của HS về việc chuẩn bị cho một giai đoạn mới; xác định nhiệm vụ đọc hiểu của tiết thực hành.

GV nêu câu hỏi: “Trước khi bước vào một giai đoạn mới (lên lớp mới, thi vào lớp 10, học nghề, đi làm), em cần chuẩn bị những gì?” HS liệt kê nhanh trong 1 phút. Sau đó GV giới thiệu nhiệm vụ của tiết học: đọc hiểu bản diễn giải “Chuẩn bị hành trang” và luyện các kĩ năng tóm lược, phân tích lập luận, trả lời câu hỏi có căn cứ.

Danh sách 3–5 thứ HS cho là cần chuẩn bị (kiến thức, kĩ năng, thói quen, sức khoẻ, tinh thần…). Từ đó HS nêu được mục tiêu của tiết học: đọc hiểu theo dữ kiện, không suy diễn vượt quá văn bản.

Nhận biết thể loại, nội dung chính và cách tác giả đặt điểm mạnh – hạn chế cạnh nhau; hiểu vì sao làm như vậy.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Đọc bản diễn giải trong SGK hoặc phần tóm lược của GV. (2) Trả lời câu hỏi: Văn bản thuộc thể loại nào? Nội dung chính là gì? Vì sao bài viết đặt mặt mạnh và hạn chế cạnh nhau? (3) Tìm trong văn bản một chi tiết cho thấy điểm mạnh có thể đi cùng điểm yếu nếu thiếu cách rèn luyện phù hợp. GV hướng dẫn: “Trả lời phải dựa trên dữ kiện có trong văn bản, không thêm thông tin ngoài.”

Đáp án dự kiến: Văn bản thuộc thể loại nghị luận xã hội, bàn về việc người trẻ chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới; hành trang quan trọng là con người với kiến thức, kĩ năng và thói quen. Tác giả đặt mặt mạnh và hạn chế cạnh nhau để khuyến khích tự nhìn nhận cân bằng, không tự mãn cũng không tự ti, và để biến tự hào thành động lực rèn thói quen phù hợp. Chi tiết minh họa: mặt mạnh có thể đi cùng mặt yếu nếu thiếu cách rèn luyện phù hợp.

Lập bảng hai cột (dữ kiện được cung cấp – điều có thể suy ra) để phân biệt nhận xét trong bối cảnh lịch sử với kết luận bất biến về mọi người Việt; hiểu thói quen có thể rèn lại.

GV hướng dẫn HS lập bảng hai cột trên vở theo mẫu sau: cột 1 ghi dữ kiện trực tiếp có trong văn bản; cột 2 ghi điều có thể suy ra và ghi rõ giới hạn suy luận. HS áp dụng cho nhận định về thói quen: “Vì sao không nên coi nhận xét về thói quen là bản chất không thể đổi?” GV nhắc: khi trả lời, chỉ dùng dữ kiện đã cung cấp.

Bảng hai cột mẫu: Dữ kiện được cung cấp: Thói quen là điều được hình thành trong quá trình rèn luyện; văn bản hướng tới chuẩn bị và thay đổi. Điều có thể suy ra: Nhận xét về thói quen gắn với một thời điểm, không phải kết luận đóng nhãn con người; giới hạn suy luận: chỉ dựa trên bản diễn giải, không khẳng định về mọi người Việt. Kết luận HS rút ra: Thói quen được hình thành và có thể rèn lại; văn bản hướng tới chuẩn bị, thay đổi chứ không đóng nhãn con người.

Vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi trắc nghiệm và tự luận; trình bày ý kiến có căn cứ trong văn bản.

GV chiếu lần lượt các câu hỏi (dùng bài tập tương tác trên NeoEdu nếu có). HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đổi chéo kiểm tra với bạn cùng bàn. Các câu hỏi:

1. Văn bản “Chuẩn bị hành trang” được học thuộc kiểu/thể loại nào? A. truyện ngắn; B. thơ trữ tình; C. nghị luận xã hội; D. văn bản phỏng vấn.
2. Vì sao bài viết đặt mặt mạnh và hạn chế cạnh nhau?
3. Xét hai nhận định: a) Rèn thói quen được gắn với cầu nối từ tự nhận thức tới hành động. b) Nêu một hạn chế có nghĩa phải phủ nhận mọi mặt mạnh. Nhận định nào đúng, nhận định nào sai?
4. Vì sao không nên coi nhận xét về thói quen là bản chất không thể đổi?
5. Ghép: Mặt mạnh – ?; Hạn chế – ?; Rèn thói quen – ?

Đề và đáp án:

1. Đáp án C: văn bản thuộc nghị luận xã hội, vì bàn về vấn đề chung của người trẻ và có lập luận, nhận định.
2. Đáp án dự kiến: nêu đúng ý chính (khuyến khích tự nhìn nhận cân bằng, biến tự hào thành động lực rèn thói quen phù hợp, không chỉ tự khen hoặc tự chê).
3. a) Đúng: rèn thói quen gắn với cầu nối từ tự nhận thức tới hành động. b) Sai: nêu hạn chế không có nghĩa phủ nhận mọi mặt mạnh.
4. Đáp án dự kiến: thói quen được hình thành và có thể rèn lại; văn bản hướng tới chuẩn bị, thay đổi chứ không đóng nhãn con người.
5. Mặt mạnh – nguồn lực có thể phát huy; Hạn chế – điểm cần điều chỉnh; Rèn thói quen – cầu nối từ tự nhận thức tới hành động.
   Lưu ý: câu 2, 4 chấp nhận cách diễn đạt khác nếu đúng ý và có dẫn chứng từ văn bản.

Viết đoạn văn 100–150 chữ làm rõ chủ đề tự nhận thức cân bằng để chuẩn bị năng lực cho tương lai qua ít nhất hai chi tiết trong bản diễn giải; liên hệ bản thân bằng một việc làm cụ thể.

HS viết đoạn văn 100–150 chữ theo yêu cầu: nhận định đúng trọng tâm “tự nhận thức cân bằng để chuẩn bị năng lực cho tương lai”; dùng ít nhất hai chi tiết trong bản diễn giải và phân tích cách tổ chức (không chỉ kể lại). Sau đó, HS nêu một cặp điểm mạnh – điểm cần cải thiện trong cách học của bản thân, kèm một việc làm cụ thể; không suy thành tính cách của mọi người Việt. Có thể hoàn thiện đoạn văn ở nhà.

Đoạn văn 100–150 chữ có đủ: câu chủ đề nêu đúng trọng tâm; hai chi tiết (ví dụ: cặp mặt mạnh – hạn chế; vai trò của rèn thói quen) được phân tích về tác dụng; một câu liên hệ bản thân dạng: “Mặt mạnh của em là ……; điểm cần cải thiện là ……; em sẽ ……” Thang chấm tham khảo: nhận định đúng trọng tâm 0,2; hai chi tiết phù hợp và phân tích 0,5; liên hệ bản thân hợp lí 0,2; diễn đạt rõ 0,1.