Giáo án Bài ca chúc tết thanh niên

Huy động trải nghiệm về lời chúc năm mới và tạo tâm thế so sánh lời chúc xã giao với lời chúc có yêu cầu hành động.

GV nêu câu hỏi: Em thường nhận được những lời chúc nào trong dịp Tết? Lời chúc nào khiến em suy nghĩ về việc mình sẽ làm? HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn trong 2 phút.

Mỗi HS nêu được ít nhất một lời chúc đã nhận và một nhận xét ngắn: lời chúc chỉ mong điều may mắn khác với lời chúc gợi cho người nghe phải làm điều gì. Lớp chốt được câu hỏi định hướng bài học: Vì sao một lời chúc năm mới lại có thể thức tỉnh người nghe?

Nêu được người nói, đối tượng, thời điểm và nội dung chính của lời chúc; nhận ra chuyển động từ chúc điều may sang thúc giục tự đổi mới và nhận trách nhiệm.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1 (bảng hai cột: Dữ kiện được cung cấp | Điều có thể suy ra). Nhiệm vụ: (1) Ai nói với ai, vào thời điểm nào? (2) Lời chúc năm mới được chuyển thành lời thúc giục ai và làm gì? (3) Vì sao lời chúc trở thành lời thức tỉnh? Lưu ý: chỉ dùng dữ kiện đã cung cấp trong bản diễn giải và ghi rõ giới hạn suy luận; câu chữ cụ thể phải đối chiếu với văn bản nguyên gốc trong SGK.

Bảng hai cột hoàn chỉnh của mỗi nhóm, gồm tối thiểu: Dữ kiện: dịp năm mới, bài thơ hướng tới thanh niên, đặt câu hỏi sống thế nào trước vận nước, thúc giục tự đổi mới, tránh an phận, nhận trách nhiệm, giọng đối thoại và kêu gọi. Suy ra: lời chúc có mục đích đánh thức trách nhiệm, không dừng ở may mắn cá nhân; người nói là người tin vào sức trẻ và muốn thanh niên hành động. Kết luận kiến thức HS rút ra: Lời chúc thức tỉnh vì được đặt trong thời điểm đầu năm, hướng tới thanh niên và yêu cầu tự đổi mới, nhận trách nhiệm đối với vận nước.

Phân tích được giọng điệu đối thoại, kêu gọi và các hướng hành động của lời thơ, từ đó giải thích vì sao nội dung khác một câu chúc xã giao.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ: (1) Tìm trong bản diễn giải và SGK các từ hoặc cụm từ chỉ hành động: tự đổi mới, tránh an phận, nhận trách nhiệm; (2) Nhận xét giọng điệu đối thoại, kêu gọi làm người đọc cảm thấy thế nào; (3) So sánh với lời chúc xã giao: nếu chỉ chúc sức khỏe, an khang thì nội dung khác ở điểm nào?

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Kiến thức HS rút ra: Giọng đối thoại và kêu gọi khiến người đọc được gọi trực tiếp, buộc phải tự soi mình. Các hướng hành động tự đổi mới, tránh an phận, nhận trách nhiệm chuyển lời chúc thành yêu cầu hành động. Lời chúc xã giao chỉ dừng ở mong điều tốt; lời trong bài gắn yêu cầu tự thay đổi, nhận trách nhiệm và hành động, không chỉ mong điều may.

Củng cố nhận biết thể loại, phân biệt nhận định đúng sai, ghép chi tiết với vai trò và giải thích khác biệt giữa lời chúc thông thường với lời chúc trong bài.

Kĩ thuật trạm, chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm làm 1 trạm trong 7 phút, sau đó luân chuyển (3 lượt). Trạm 1: Bài tập 1 – Văn bản được học thuộc kiểu/thể loại nào? A. truyện truyền kì; B. nghị luận xã hội; C. thơ cổ động, trữ tình yêu nước; D. văn bản thông tin. Trạm 2: Bài tập 3 – Xét hai nhận định: a) Tự đổi mới và đóng góp được gắn với hướng hành động của cảm hứng yêu nước. b) Lời chúc trong bài chỉ nhằm chúc may mắn cá nhân, không gắn trách nhiệm cộng đồng. Đánh dấu Đ hoặc S và giải thích. Trạm 3: Bài tập 6 – Ghép: Dịp năm mới; Lời hướng tới thanh niên; Tự đổi mới và đóng góp với vai trò: hoàn cảnh phát lời chúc; đối tượng được đánh thức trách nhiệm; hướng hành động của cảm hứng yêu nước. Cả lớp: Bài tập 4 – Điểm khác giữa lời chúc thông thường và lời chúc trong bài là gì? (GV gọi 2 HS trả lời sau khi các trạm hoàn thành). Sau luyện tập, HS có thể kiểm tra nhanh trên trang NeoEdu.

Đáp án dự kiến: Bài tập 1: C (thơ cổ động, trữ tình yêu nước). Bài tập 3: a) Đ – tự đổi mới và đóng góp gắn với hướng hành động của cảm hứng yêu nước; b) S – lời chúc không chỉ nhằm may mắn cá nhân mà gắn trách nhiệm với đất nước. Bài tập 6: Dịp năm mới – hoàn cảnh phát lời chúc; Lời hướng tới thanh niên – đối tượng được đánh thức trách nhiệm; Tự đổi mới và đóng góp – hướng hành động của cảm hứng yêu nước. Bài tập 4: Lời chúc trong bài gắn yêu cầu tự thay đổi, nhận trách nhiệm và hành động, không chỉ mong điều may. Mỗi nhóm trạm ghi kết quả lên phiếu có chữ ký nhóm trưởng để GV kiểm tra.

Chuyển tinh thần trách nhiệm của tuổi trẻ đối với đất nước và tương lai thành ba mục tiêu học tập cụ thể, tự kiểm tra được và phù hợp lứa tuổi.

Mỗi HS viết vào phiếu cá nhân (hoặc vở) ba mục tiêu học tập cho học kì này, mỗi mục tiêu phải có hành động cụ thể và cách tự kiểm tra (ví dụ: số lần, thời gian, sản phẩm). Yêu cầu: không lấy nguyên hoàn cảnh lịch sử áp vào mọi lựa chọn cá nhân; thể hiện tình yêu nước qua học tập trung thực và phục vụ cộng đồng. Đề vận dụng: Chuyển tinh thần lời kêu gọi thành một mục tiêu học tập có thể tự kiểm tra, không dùng khẩu hiệu trống.

Mỗi HS có ba mục tiêu theo mẫu: Mục tiêu – Hành động cụ thể – Cách tự kiểm tra – Thời hạn. Ví dụ đạt yêu cầu: Hoàn thành đủ bài tập Ngữ văn trước khi nộp bài; kiểm tra bằng sổ theo dõi nộp bài đúng hạn trong 4 tuần. Bài làm đạt tiêu chí: nhận định đúng trọng tâm trách nhiệm; có ít nhất một hành động cụ thể; lí giải vì sao hành động này thể hiện tinh thần đổi mới, không an phận.