Giáo án Viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về một bài thơ tám chữ

HS đọc diễn cảm bài thơ tám chữ nguyên gốc và xác định đúng sản phẩm, người tiếp nhận, phạm vi cùng giới hạn của nhiệm vụ viết đoạn cảm nghĩ.

HS đọc to bài thơ “Chiều nghiêng xuống bên hiên nhà rất khẽ…” theo nhịp chậm rãi, sau đó trả lời ba câu hỏi: (1) Bài thơ có bao nhiêu dòng, mỗi dòng mấy tiếng? (2) Đề yêu cầu viết gì, dài bao nhiêu chữ? (3) Người đọc đoạn viết là ai, đoạn viết cần bám vào điều gì?

HS nêu được: bài thơ có 4 dòng, mỗi dòng 8 tiếng; sản phẩm là một đoạn cảm nghĩ khoảng 150–200 chữ về bài thơ về hiên nhà; người tiếp nhận có thể là bạn học hoặc GV, HS chọn rõ và giải thích lí do; giới hạn là chỉ bám vào bài thơ, không kể chuyện ngoài bài và không phân tích dài dòng.

HS nhận biết số tiếng, vần, nhịp và hình ảnh chuyển nghĩa trong bài thơ tám chữ; hiểu cảm nhận về bài thơ phải có điểm tựa ở hình ảnh, vần và nhịp.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS nhận một ô (đếm tiếng, xác định vần, xác định nhịp, giải thích hình ảnh). Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1, sau đó đối chiếu với ví dụ trên trang bài học NeoEdu. Câu hỏi GV đặt ra: “Hình ảnh ‘hong mùa nắng cũ’ có phải là việc làm có thật theo nghĩa đen không? Nếu không, nó gợi điều gì?”

Kết quả Phiếu học tập số 1: (1) Mỗi dòng có 8 tiếng. (2) Vần tay–này hiệp ở dòng 2 và 4. (3) Dòng 1 có thể đọc theo nhịp 3/5 (Chiều nghiêng xuống | bên hiên nhà rất khẽ), không ngắt sau tiếng “bên” làm vỡ cụm “bên hiên nhà”. (4) “Hong mùa nắng cũ” là chuyển nghĩa, gợi mẹ chăm chút kí ức và mái ấm, không phải thao tác hong cả mùa có thật. Kiến thức rút ra: cảm nhận về thơ phải dựa vào hình ảnh, vần và nhịp đã được lí giải, không chỉ nêu ý chung.

HS xác định được trọng tâm của đoạn cảm nghĩ, chọn hai hoặc ba ý có quan hệ và tách riêng dữ kiện thật với ý kiến cá nhân.

HS làm việc theo cặp đôi, dùng Phiếu học tập số 2 để chia hai cột: bên trái ghi dữ kiện thật lấy từ bài thơ (chữ, hình ảnh, số tiếng, vần), bên phải ghi ý kiến hoặc cảm nhận cá nhân. Sau đó chọn trọng tâm, ba ý triển khai và xác định câu mở, câu kết.

Kết quả Phiếu học tập số 2 gồm: trọng tâm (ví dụ: mái ấm lưu giữ kí ức qua hình ảnh “hong mùa nắng cũ”); ba ý triển khai có quan hệ (hình ảnh chăm chút kí ức; “tiếng chim vừa thức dậy” đưa cảnh về hiện tại; nhịp tám chữ và vần tay–này làm lời thơ gần với lời tâm sự); một câu mở nêu cảm nhận và một câu kết nối suy nghĩ do HS tự viết. Cột dữ kiện thật chỉ ghi chữ có trong bài thơ.

HS vận dụng kiến thức vừa học để giải quyết ba bài tập: xác định sản phẩm và người tiếp nhận, lập dàn ý, chỉ ra chi tiết có hiệu quả và giải thích.

HS làm việc theo kĩ thuật trạm trong cặp đôi, luân phiên qua 3 trạm (mỗi trạm khoảng 6–7 phút):
Trạm 1 (Bài tập 1): Với nhiệm vụ “Viết đoạn 150–200 chữ cảm nhận bài thơ tám chữ nguyên gốc về hiên nhà”, chỉ rõ sản phẩm, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ. Không viết sản phẩm hoàn chỉnh.
Trạm 2 (Bài tập 5): Lập dàn ý cho đề trên, nêu trọng tâm và ba ý triển khai.
Trạm 3 (Bài tập 6): Chỉ ra một chi tiết hoặc lí lẽ có hiệu quả trong bài thơ và giải thích.

Trạm 1: Sản phẩm là một đoạn cảm nghĩ 150–200 chữ; người tiếp nhận là bạn học hoặc GV, phải chọn rõ và giải thích; giới hạn là chỉ bám một bài thơ, dùng hai đến ba chi tiết được lí giải, không kể chuyện ngoài bài.
Trạm 2: Trọng tâm là mái ấm giữ kí ức qua hình ảnh “hong mùa nắng cũ”. Ba ý: (1) “Hong mùa nắng cũ” gợi sự chăm chút kí ức của mẹ; (2) “Tiếng chim vừa thức dậy” đưa cảnh về hiện tại; (3) Nhịp tám chữ và vần tay–này làm lời thơ gần lời tâm sự.
Trạm 3: Chi tiết hiệu quả là “hong mùa nắng cũ”. Giải thích: đây là chuyển nghĩa, không phải thao tác có thật; nó biến sự chăm sóc thành cách giữ thời gian và kí ức, nên người đọc cảm nhận được tình cảm gia đình mà không cần kể sự kiện lớn.

HS viết hoàn chỉnh đoạn cảm nghĩ 150–200 chữ về bài thơ tám chữ nguyên gốc, tự kiểm tra và chỉnh sửa theo tiêu chí; vận dụng được cách viết vào một tình huống thực tế là chia sẻ cảm nhận với người thân.

HS viết đoạn cảm nghĩ 150–200 chữ về bài thơ tám chữ nguyên gốc trên cơ sở dàn ý đã lập. Sau đó đổi bài cho bạn, đọc và đánh giá theo phiếu tiêu chí gồm: đúng nhiệm vụ, có câu mở, có hai hoặc ba chi tiết được lí giải, có câu kết, số chữ, diễn đạt. Nhiệm vụ về nhà: đọc đoạn viết cho một người thân nghe và ghi lại lời nhận xét của họ.

Đoạn cảm nghĩ 150–200 chữ gồm: câu mở nêu cảm nhận về mái ấm qua bài thơ; hai hoặc ba chi tiết (ví dụ “hong mùa nắng cũ”, “tiếng chim vừa thức dậy”, nhịp tám chữ và vần tay–này) được lí giải bằng lời của HS; câu kết nối suy nghĩ về việc giữ gìn kí ức. Phiếu đánh giá bạn có ít nhất một nhận xét cụ thể và một gợi ý chỉnh sửa.