Giáo án Thảo luận về một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi (được gợi ra từ tác phẩm văn học)

Huy động hiểu biết nền của HS về cách ứng xử khi người thân, bạn bè buồn; xác định rõ nhiệm vụ thảo luận về đề “Khi bạn gặp nỗi buồn, chúng ta nên lắng nghe hay lập tức đưa lời khuyên?”.

GV chiếu đề thảo luận và đặt câu hỏi: “Khi một người bạn buồn vì chuyện không vui, em thường làm gì trước: lắng nghe, đưa lời khuyên, hay chỉ ở bên cạnh?”. HS trả lời theo ý kiến chung, không kể chuyện riêng của bản thân hay của người khác. Sau đó, HS đọc to đề và trả lời: Sản phẩm là gì? Người nghe là ai? Phạm vi nội dung đến đâu?

• Hiểu đúng nhiệm vụ: nêu quan điểm có lí lẽ về việc nên lắng nghe hay khuyên trước, không đưa công thức chung cho mọi nỗi buồn.
• Xác định được: sản phẩm là bài thảo luận (viết hoặc nói ngắn); người tiếp nhận là bạn cùng lớp hoặc thầy cô; phạm vi là ứng xử trong tình huống bạn bè, người thân buồn.
• Ghi nhớ: không ép ai bộc lộ chuyện riêng; tôn trọng giới hạn hỗ trợ.

Hệ thống hoá kiến thức về cách xác định người tiếp nhận, phạm vi, thông điệp; tách dữ kiện thật với ý kiến; nắm quy trình lập kế hoạch từ chuẩn bị đến kiểm tra; nhận ra cấu trúc và cách lập luận của bài mẫu.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc đoạn mẫu trong SGK, gạch chân câu trọng tâm, khoanh bằng chứng hoặc hành động cụ thể và tìm chỗ kết nối ý. Nhóm điền vào các ô của khăn trải bàn: (1) người tiếp nhận, phạm vi, thông điệp; (2) dữ kiện thật; (3) ý kiến, sáng tạo; (4) các bước lập kế hoạch.

Kiến thức HS rút ra:

• Trước khi viết, cần xác định người tiếp nhận, phạm vi và thông điệp của bài.
• Dữ kiện thật (quan sát, trải nghiệm có thể kiểm chứng, ghi nguồn nếu dùng lời người khác) ghi một bên; ý kiến và sáng tạo ghi bên kia; không dùng số liệu bịa.
• Quy trình: xác định trọng tâm → chọn hai hoặc ba ý có quan hệ → tìm dẫn chứng hoặc chi tiết → tạo bản nháp → kiểm tra theo tiêu chí.
• Trong mẫu, luận điểm là: “lắng nghe nên đến trước lời khuyên”; lí lẽ là: người mất mát cần được thừa nhận cảm xúc; giới hạn là: lắng nghe không đồng nghĩa với giữ bí mật khi có nguy cơ mất an toàn, cần báo người lớn đáng tin; kết luận là: quan trọng là tôn trọng nhu cầu và an toàn của người đang buồn.

Vận dụng kiến thức đã hệ thống để xác định sản phẩm, người tiếp nhận, giới hạn và sắp xếp đúng thứ tự các bước lập kế hoạch cho nhiệm vụ thảo luận.

Phần 1 (cá nhân, 4 phút): HS làm Bài tập 1 trong Phiếu bài tập 1: với nhiệm vụ “Khi bạn gặp nỗi buồn, chúng ta nên lắng nghe hay lập tức đưa lời khuyên?”, chỉ rõ sản phẩm cần tạo, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ. Không tạo sản phẩm hoàn chỉnh.
Phần 2 (cặp đôi, 8 phút): HS làm Bài tập 2 trong Phiếu bài tập 1: sắp xếp kế hoạch làm việc từ chuẩn bị đến hoàn thiện.
Phần 3 (cả lớp, 5 phút): HS làm nhanh Bài tập tương tác trên trang NeoEdu hoặc kiểm tra chéo đáp án.

Bài tập 1 (đề và đáp án): Với nhiệm vụ “Khi bạn gặp nỗi buồn, chúng ta nên lắng nghe hay lập tức đưa lời khuyên?”.
Đáp án gợi ý: Sản phẩm là bài thảo luận (viết hoặc nói ngắn). Người tiếp nhận: bạn cùng lớp hoặc thầy cô. Giới hạn: không ép người buồn kể chuyện riêng; khi có nguy cơ mất an toàn phải báo người lớn đáng tin. Thang chấm gợi ý: đúng loại sản phẩm 0,3; người tiếp nhận phù hợp 0,2; giới hạn cụ thể và lí giải 0,4; diễn đạt 0,1. Chấp nhận cách xác định có lí.

Bài tập 2 (đề và đáp án): Sắp xếp kế hoạch làm việc sau từ chuẩn bị đến hoàn thiện.
Các bước đúng: (1) Đọc yêu cầu và xác định người nhận; (2) Lập bảng chất liệu cần dùng (ví dụ: hỏi người buồn có muốn nghe lời khuyên không; không ép kể hết; tìm người lớn khi có nguy hiểm); (3) Tạo bản nháp hoặc tập trình bày, kiểm tra việc hỏi có muốn nghe lời khuyên không; (4) Xin phản hồi về phần tìm người lớn khi có nguy hiểm và sửa sản phẩm trước khi chia sẻ. Các bước có thể quay lại khi phát hiện thiếu dữ kiện.

Vận dụng quy trình và cấu trúc đã học để lập dàn ý cho đề thảo luận, nêu được trọng tâm, ba ý triển khai có dẫn chứng hoặc thao tác cụ thể, đồng thời rèn kĩ năng nói ngắn gọn, mạch lạc.

Trên lớp, HS lập dàn ý cho đề “Khi bạn gặp nỗi buồn, chúng ta nên lắng nghe hay lập tức đưa lời khuyên?”: nêu trọng tâm và ba ý triển khai, mỗi ý kèm một dẫn chứng hoặc thao tác cụ thể (dựa trên quan sát, không kể chuyện riêng của người khác). Một số HS trình bày dàn ý trong 1–2 phút. Phần bài trình bày 2–3 phút và đoạn văn ngắn hoàn thiện giao về nhà.

Dàn ý mẫu gợi ý:

• Trọng tâm: lắng nghe nên đến trước lời khuyên, nhưng cần tôn trọng nhu cầu và an toàn của người đang buồn.
• Ý 1: Người vừa mất mát cần được thừa nhận cảm xúc; dẫn chứng là hành động hỏi “Bạn muốn được nghe hay muốn cùng tìm cách giải quyết?”.
• Ý 2: Lời khuyên hữu ích khi đã hiểu hoàn cảnh và người nhận sẵn sàng; thao tác là chờ người buồn nói xong rồi mới gợi ý.
• Ý 3: Lắng nghe có giới hạn: khi có nguy cơ mất an toàn, cần báo người lớn đáng tin và cùng tìm hỗ trợ phù hợp.
  Thang chấm gợi ý: đáp ứng đúng yêu cầu 0,3; dẫn chứng hoặc thao tác cụ thể 0,3; lí giải có căn cứ 0,3; diễn đạt 0,1.