Giáo án Rô-mê-ô và Giu-li-ét

Huy động trải nghiệm và suy nghĩ của HS về việc bị đánh giá theo nhóm, tạo tâm thế đọc đoạn trích và xác định vấn đề tìm hiểu.

HS suy nghĩ cá nhân trả lời câu hỏi GV đặt ra, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn: "Có bao giờ em bị đánh giá hoặc đối xử khác đi chỉ vì thuộc một nhóm, một gia đình hay một nơi nào đó, dù bản thân em không làm gì sai? Khi đó em cảm thấy thế nào?" Đồng thời GV nêu tình huống của đoạn trích: hai người trẻ thuộc hai gia đình thù địch nhưng yêu nhau.

Khoảng 2–3 câu trả lời cá nhân ghi vào vở, nêu được một trải nghiệm hoặc quan sát về định kiến theo nhóm và cảm xúc đi kèm. Kết luận nêu được vấn đề cần tìm hiểu: khi tên họ trở thành dấu hiệu thù địch thì con người bị ràng buộc như thế nào, và lời nói của nhân vật có thể thay đổi điều đó ra sao.

HS nhận biết tình huống, các bên xung đột và ý nghĩa của tranh luận về tên họ trong đoạn trích.

HS làm việc nhóm 4 người với phiếu học tập số 1. Nhóm đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi: (1) Điều gì khiến hai nhân vật bị ngăn cách? (2) Giu-li-ét đặt câu hỏi gì về sức ràng buộc của một cái tên? (3) Rô-mê-ô muốn gì và điều gì cản trở chàng? (4) Vì sao xung đột chưa cần một cảnh giao tranh mà vẫn rõ? (5) Vì sao tranh luận về tên họ là xung đột có ý nghĩa?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành. Kiến thức HS rút ra: Xung đột cốt lõi là khoảng cách giữa con người hai nhân vật trân trọng và tên họ bị xem như dấu hiệu thù địch. Giu-li-ét đặt câu hỏi về sức ràng buộc của cái tên, Rô-mê-ô muốn vượt qua ranh giới ấy để đến với nàng. Xung đột được thể hiện ngay trong lời trao đổi, không cần giao tranh. Tên họ có ý nghĩa kịch vì nó đại diện cho sự thù địch áp lên cá nhân; hai người muốn được nhìn như con người chứ không chỉ là thành viên một phe.

HS nhận ra sự chuyển hình thức thoại làm nội tâm nhân vật thành một cuộc gặp có hành động và rủi ro, và biết phân tích lời kịch bằng các câu hỏi cụ thể.

HS làm việc theo cặp với bảng hai cột (dữ kiện được cung cấp – điều có thể suy ra) trong phiếu học tập số 2. Các cặp trả lời: (1) Ở đầu đoạn trích, hai nhân vật nói như độc thoại; điều gì cho thấy Giu-li-ét chưa biết Rô-mê-ô đang lắng nghe? (2) Khi Rô-mê-ô lên tiếng, điều gì thay đổi về hình thức lời nói và về quan hệ giữa hai người? (3) Giu-li-ét lo lắng điều gì? Rô-mê-ô khẳng định điều gì? (4) Khi phân tích một lời kịch, cần hỏi nhân vật muốn gì, cản trở là gì và lời nói tạo thay đổi nào?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành. Kiến thức HS rút ra: Ban đầu lời của hai nhân vật là độc thoại, bộc lộ suy nghĩ riêng. Khi Rô-mê-ô lên tiếng, lời riêng chuyển thành đối đáp, nội tâm trở thành cuộc gặp có hành động và rủi ro. Giu-li-ét lo nguy cơ chàng bị người nhà phát hiện; Rô-mê-ô khẳng định tình yêu giúp mình vượt trở ngại. Khi phân tích lời kịch, HS cần hỏi: nhân vật muốn gì, cản trở là gì, và lời nói tạo thay đổi nào trong quan hệ.

HS khái quát ý nghĩa của đoạn trích: khát vọng tình yêu vượt thù hằn và định kiến, đồng thời hiểu tác phẩm gợi suy nghĩ về định kiến chứ không cổ vũ việc bất chấp an toàn.

GV tổ chức nhóm cả lớp. Mỗi nhóm nhận một câu hỏi thảo luận trên khăn trải bàn: (1) Khát vọng nào của hai nhân vật vượt lên trên thù hằn? (2) Điều gì trong đoạn trích cho thấy định kiến đã ràng buộc họ? (3) Tác phẩm có khuyên người trẻ bất chấp an toàn hay cắt đứt mọi hỗ trợ không? Vì sao? (4) Em rút ra điều gì về cách nhìn nhận con người trước định kiến?

Khăn trải bàn ghi ý kiến nhóm có dẫn chứng. Kiến thức HS rút ra: Đoạn trích thể hiện khát vọng tình yêu vượt thù hằn và định kiến; hai người muốn được nhìn như con người. Tác phẩm giúp suy nghĩ về định kiến, không phải chỉ dẫn người trẻ bất chấp an toàn hay cắt đứt mọi hỗ trợ. Cách hiểu về ý nghĩa phải có bằng chứng từ lời kịch, không gán cho văn bản điều không được thể hiện.

Củng cố kiến thức về xung đột, hình thức đối thoại và cách phân tích lời kịch thông qua các câu hỏi bám sát đoạn trích.

HS làm bài tập 1–4 (cá nhân 5 phút, sau đó đối chiếu trong cặp 3 phút). Bài tập 1: Vì sao tranh luận về tên họ lại là xung đột có ý nghĩa? Bài tập 2: Vì sao lời độc thoại ở đầu đoạn trích cho thấy Giu-li-ét chưa biết Rô-mê-ô đang lắng nghe? Bài tập 3: Khi Rô-mê-ô lên tiếng, điều gì thay đổi trong cách thể hiện nội tâm của hai nhân vật? Bài tập 4: Nêu ba câu hỏi cần đặt ra khi phân tích một lời kịch. GV có thể sử dụng các bài tập tương tác trên NeoEdu để HS tự kiểm tra.

Đáp án tham khảo. Bài tập 1: Tên họ đại diện cho sự thù địch áp lên cá nhân; hai người muốn được nhìn như con người chứ không chỉ là thành viên một phe, nên tranh luận về tên họ là xung đột về cách nhìn nhận con người. Bài tập 2: Lời của Giu-li-ét mang tính độc thoại, bộc lộ suy nghĩ như đang nói một mình, nên nàng không biết có người nghe. Bài tập 3: Lời riêng chuyển thành đối đáp, nội tâm trở thành cuộc gặp có hành động và rủi ro. Bài tập 4: Nhân vật đang muốn gì? Cản trở là gì? Lời nói tạo thay đổi nào trong quan hệ?

HS vận dụng kiến thức về xung đột và ý nghĩa của đoạn trích để suy nghĩ về định kiến trong cuộc sống và trình bày bằng đoạn văn ngắn.

HS viết một đoạn văn khoảng 8–10 câu trả lời câu hỏi: "Từ đoạn trích, em rút ra điều gì về cách đối diện với định kiến trong cuộc sống hôm nay?" Đoạn văn cần nêu ít nhất một chi tiết trong lời kịch làm dẫn chứng và tránh suy diễn vượt quá văn bản. Phần chưa kịp hoàn thành trên lớp sẽ là bài tập về nhà.

Đoạn văn ngắn có câu chủ đề nêu được ý kiến riêng, có ít nhất một dẫn chứng từ đoạn trích (ví dụ: lời Giu-li-ét đặt câu hỏi về sức ràng buộc của cái tên hoặc lời Rô-mê-ô khẳng định tình yêu giúp mình vượt trở ngại), và kết đoạn rút ra bài học về thái độ đối với định kiến.