Giáo án Thực hành tiếng Việt trang 93

Giúp HS nhận ra lời dẫn trực tiếp qua dấu hiệu ngoặc kép và người nói; huy động kiến thức nền về lời nói của nhân vật trong văn bản.

GV trình chiếu câu: Lan nói: “Ngày mai, tôi sẽ trả sách.” HS trả lời ba câu hỏi: (1) Phần nào là lời của Lan? (2) Lời ấy có được giữ nguyên không? (3) Nếu kể lại vào ngày hôm sau, em sẽ thấy điều gì thay đổi?

HS xác định được: phần trong ngoặc kép “Ngày mai, tôi sẽ trả sách.” là nguyên văn lời Lan; lời được giữ nguyên, nêu rõ người nói là Lan. Khi kể lại vào hôm sau, từ “ngày mai” và “tôi” có thể phải thay đổi; HS nêu được hướng đi của bài học.

HS nêu được đặc điểm của hai cách dẫn; phân biệt được dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp qua hình thức (ngoặc kép, từ nối rằng/là) và nội dung.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc SGK trang 93 và phần ví dụ, hoàn thành Phiếu học tập số 1: (a) Ghi đặc điểm của dẫn trực tiếp; (b) Ghi đặc điểm của dẫn gián tiếp; (c) Xác định từ nối được dùng trong dẫn gián tiếp (“rằng”); (d) Nhận xét: trong dẫn gián tiếp, có cần ngoặc kép không và vì sao?

Kiến thức HS rút ra: Dẫn trực tiếp giữ nguyên lời hoặc ý nghĩ, đặt trong ngoặc kép và nêu người nói. Dẫn gián tiếp thuật lại nội dung bằng lời người kể, thường dùng “rằng” hoặc “là”, không đặt ngoặc kép quanh lời đã sửa vì đó không còn là nguyên văn.

HS giải thích được vì sao phải đổi đại từ, thời gian, địa điểm theo người kể và thời điểm kể; biết lựa chọn cách đổi phù hợp với ngữ cảnh.

Nhóm 4 HS thực hiện kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi HS nhận một ô nhiệm vụ: (1) Đổi đại từ “tôi” khi người kể không phải người nói; (2) Đổi “ngày mai” khi kể vào hôm sau; (3) Chuyển “chiều nay” khi kể trong cùng ngày; (4) Trả lời: Vì sao không thay máy móc mọi “mai” thành “hôm sau”? Nhóm thống nhất đáp án ở giữa khăn.

Đáp án nhóm thống nhất: (1) “tôi” → “bạn ấy” (người kể không phải Lan). (2) “Ngày mai” → “hôm đó” hoặc “hôm sau” nếu kể vào ngày hôm sau. (3) Cùng ngày thì có thể giữ “chiều nay”. (4) Ngày mai tính từ thời điểm nói; thời điểm kể thay đổi nên mốc thời gian có thể khác. Giữ đúng sự việc quan trọng hơn thay từ theo công thức.

HS vận dụng kiến thức để nhận diện, chọn đáp án đúng và chuyển đổi cách dẫn qua các bài tập trong SGK có đáp án.

HS làm bài tập 1, 2, 3, 4, 5, 6 (Phiếu học tập số 2). Bài 1–3, 5: làm cá nhân rồi đổi chéo kiểm tra cặp. Bài 4: ghép thao tác với hình thức đúng. Bài 6: cặp đôi viết cách dẫn gián tiếp cho câu của Minh.
Đề các bài:

1. Lan nói: “Tôi đã đọc sách.” là dẫn: A. trực tiếp; B. gián tiếp; C. lời trần thuật không dẫn phát ngôn; D. lời tóm tắt nội dung nhiều nguồn.
2. Lan nói: “Tôi đã đọc sách.” Người kể không phải Lan. Cách dẫn gián tiếp nào giữ đúng nội dung? A. Lan nói rằng tôi đã đọc sách. B. Lan nói rằng bạn ấy đã đọc sách. C. Lan nói rằng bạn ấy sẽ đọc sách. D. Lan nói rằng bạn ấy chưa đọc sách.
3. Lời dẫn gián tiếp luôn cần ngoặc kép như nguyên văn. Đúng hay sai?
4. Ghép: Trực tiếp / Gián tiếp / Đổi đại từ với các vế: giữ lời và đánh dấu; thuật lại đúng nội dung; phù hợp vai người nói hoặc người kể.
5. Trong “Mai nói rằng bạn ấy sẽ đến”, từ nối thường dùng là ……
6. Chuyển sang gián tiếp trong cùng ngày: Minh nói: “Tôi sẽ đến thư viện chiều nay.”

Đáp án: 1–A (giữ lời trong ngoặc kép, nêu người nói). 2–B (thuật nội dung, đổi “tôi” thành “bạn ấy”). 3–Sai (đã thuật lại thì không giả làm nguyên văn). 4–Trực tiếp: giữ lời và đánh dấu; Gián tiếp: thuật lại đúng nội dung; Đổi đại từ: phù hợp vai người nói hoặc người kể, không làm sai nội dung. 5–“rằng” (giới thiệu nội dung thuật lại). 6–“Minh nói rằng bạn ấy sẽ đến thư viện chiều nay.” (cùng ngày nên giữ “chiều nay”).

HS vận dụng cách dẫn trực tiếp và gián tiếp để viết lại cùng một thông tin trong tình huống giao tiếp của lớp học; rèn ý thức trung thực khi thuật lại lời người khác.

HS tự tạo một lời thoại ngắn (1 câu) của một bạn trong lớp, ghi rõ đây là lời thoại do em tạo; sau đó viết lại bằng dẫn gián tiếp (tình huống kể cùng ngày hoặc kể hôm sau). Ví dụ: Hoa nói: “Tôi cần kiểm tra nguồn trước khi nộp bài.” Sau đó chuyển sang gián tiếp.

Sản phẩm mẫu: Lời tạo mới: Hoa nói: “Tôi cần kiểm tra nguồn trước khi nộp bài.” Gián tiếp (cùng ngày): Hoa nói rằng bạn ấy cần kiểm tra nguồn trước khi nộp bài. Yêu cầu sản phẩm: có đủ ngoặc kép ở bản trực tiếp, có “rằng” ở bản gián tiếp, đại từ và thời gian đã được điều chỉnh đúng.