Giáo án Kim - Kiều gặp gỡ

a) Kích hoạt trải nghiệm về cảm xúc khi gặp gỡ lần đầu; xác định vấn đề: cảm xúc của cuộc gặp gỡ có thể được bộc lộ qua những gì khi không nói thẳng.

GV nêu câu hỏi: “Khi lần đầu gặp một người khiến em chú ý, em thường để lộ cảm xúc bằng cách nào: lời nói, ánh mắt, cử chỉ hay một điều gì khác?” HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh. Từ đó, GV dẫn vào bài: “Trong Truyện Kiều, cuộc gặp của Kim Trọng và chị em Thúy Kiều không có lời tỏ tình, vậy tình ý được thể hiện qua đâu?”

Khoảng 3 đến 4 biểu hiện cảm xúc HS nêu được (ví dụ: ánh mắt, dáng đứng, cách chào hỏi, im lặng, ngập ngừng). Từ đó HS nhận ra: cảm xúc có thể hiện ra mà không cần nói thẳng; đó là vấn đề sẽ tìm hiểu trong bài.

a) Tóm lược được nội dung cuộc gặp gỡ trong cuộc du xuân; phân biệt dữ kiện được cung cấp với điều có thể suy ra; nhận ra cuộc gặp là khởi điểm của mối tình.

HS đọc phần tóm lược và diễn giải của bài học (Kim Trọng và chị em Thúy Kiều gặp nhau trong cuộc du xuân; người kể miêu tả vẻ ngoài, phong thái; cảnh xuân hòa với cảm giác bắt đầu của một mối tình; cảm xúc không nói thẳng). HS làm việc theo cặp đôi, điền Phiếu học tập số 1 theo bảng hai cột: cột dữ kiện được cung cấp và cột điều có thể suy ra, đồng thời ghi giới hạn suy luận. Câu hỏi GV đặt ra: “Văn bản đưa ra những dữ kiện nào? Từ đó, có thể suy ra điều gì về mối quan hệ giữa hai nhân vật? Điều gì chưa đủ căn cứ để khẳng định?”

Bảng hai cột hoàn chỉnh gồm: Dữ kiện – cuộc du xuân; Kim Trọng và chị em Thúy Kiều gặp nhau; người kể miêu tả vẻ ngoài và phong thái; cảnh xuân hòa với cảm giác bắt đầu của mối tình; cảm xúc được giữ kín theo quy tắc ứng xử. Điều suy ra – cuộc gặp là khởi điểm của quan hệ tình cảm; cảm xúc có thể đã nảy sinh nhưng chưa nói thẳng; ánh nhìn, tư thế, nhịp lưu luyến là dấu hiệu của tình ý. Giới hạn suy luận – chưa có lời tỏ tình trực tiếp trong đoạn tóm lược nên mọi nhận định về mức độ tình cảm chỉ là suy đoán, cần kiểm tra ở văn bản gốc.

a) Phân tích được hai lớp lời (kể sự việc và diễn tả điều chưa nói), vai trò của bút pháp ước lệ, động tác, ánh nhìn và thể lục bát trong việc thể hiện nội tâm nhân vật.

HS làm việc theo nhóm 4 người, tìm trong bản diễn giải các chi tiết: (1) câu kể sự việc gặp gỡ; (2) câu diễn tả điều chưa nói; (3) chi tiết ánh nhìn, tư thế, nhịp lưu luyến; (4) dấu hiệu của bút pháp ước lệ. Câu hỏi GV đặt ra: “Lời kể và lời trữ tình khác nhau thế nào trong đoạn này? Vì sao ánh nhìn và tư thế lại làm nhân vật có đời sống riêng? Thể lục bát góp phần gì khi chuyển từ kể sang trữ tình?” Nhóm ghi kết quả ra giấy khổ lớn theo sơ đồ hai lớp lời.

Sơ đồ hai lớp lời: Lớp 1 (kể sự việc) – người kể giới thiệu cuộc du xuân, vẻ ngoài, phong thái của các nhân vật; Lớp 2 (diễn tả điều chưa nói) – ánh nhìn, tư thế, nhịp lưu luyến gợi rung động kín đáo. Kết luận: bút pháp ước lệ gợi vẻ đẹp; động tác và ánh nhìn tạo đời sống riêng cho nhân vật; thể lục bát giúp câu kể chuyển mềm sang câu trữ tình; cảnh xuân làm nền và hòa với cảm giác bắt đầu của mối tình; cuộc gặp không chỉ là giới thiệu ngoại hình mà còn là dự cảm trong mạch truyện.

a) Củng cố kiến thức về thể loại, dấu hiệu tình ý, cấu trúc quan hệ giữa các thành phần trong bài; rèn kĩ năng đọc hiểu và lập luận ngắn.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp, sau đó đối chiếu đáp án trên bài tập tương tác NeoEdu. Đề gồm: Câu 1 (trắc nghiệm thể loại): Văn bản được học thuộc kiểu/thể loại nào? A. truyện truyền kì; B. nghị luận xã hội; C. văn bản thông tin; D. truyện thơ Nôm. Câu 2 (trả lời ngắn): Tình ý trong cuộc gặp được bộc lộ trực tiếp thành lời hay qua những dấu hiệu nào? Câu 3 (đúng – sai): a) Lời kể hòa với cảm xúc được gắn với sự kết hợp tự sự và trữ tình. b) Cảnh xuân hoàn toàn tách khỏi cảm giác bắt đầu của mối tình. Câu 4 (ghép nối): Ghép nội dung ở cột A với cột B.

Câu 1: D (truyện thơ Nôm, tác phẩm được học thuộc thể loại này). Câu 2: Tình ý được bộc lộ kín đáo, không nói thẳng, mà nhận ra qua ánh nhìn, tư thế và nhịp lưu luyến. Câu 3: a) Đúng (Lời kể hòa với cảm xúc thể hiện sự kết hợp tự sự và trữ tình); b) Sai (Cảnh xuân được hòa với cảm giác bắt đầu của mối tình, không tách rời). Câu 4: Cuộc du xuân – hoàn cảnh gặp gỡ; Ánh nhìn và tư thế – dấu hiệu tình ý chưa nói thẳng; Lời kể hòa với cảm xúc – sự kết hợp tự sự và trữ tình.

a) Giải thích được vai trò của cuộc gặp mùa xuân trong việc bộc lộ cảm xúc kín đáo; phân biệt câu tóm tắt với câu phân tích.

HS thực hiện ba nhiệm vụ: (1) Giải thích vai trò của quan hệ “cảm xúc nảy sinh nhưng được bộc lộ kín đáo qua cuộc gặp mùa xuân” trong 2 đến 4 câu. (2) Lí giải vì sao lời chưa nói vẫn có thể là chất liệu phân tích tình cảm. (3) Viết một câu phân tích khác với câu tóm tắt “Kim Trọng gặp chị em Thúy Kiều”. GV hỏi: “Câu phân tích khác câu tóm tắt ở điểm nào?”

(1) Cuộc gặp mùa xuân là hoàn cảnh tự nhiên để cảm xúc nảy sinh; cảnh xuân làm nền và hòa với cảm giác bắt đầu của mối tình; quy tắc ứng xử khiến cảm xúc được giữ kín, nên được thể hiện qua ánh nhìn và sự lưu luyến. (2) Ánh nhìn, thái độ, cách lưu luyến và lời người kể có thể cho thấy rung động mà nhân vật chưa nói trực tiếp. (3) Ví dụ câu phân tích: “Giữa khung cảnh xuân, ánh nhìn và nhịp lưu luyến của Kim Trọng cho thấy tình ý được giữ kín nhưng đã nảy sinh.” Câu này nêu cách chi tiết tạo ý nghĩa, khác với câu tóm tắt chỉ kể lại sự việc.

a) Viết được đoạn văn 100–150 chữ phân tích vẻ đẹp của tình yêu buổi đầu và tài diễn tả nội tâm qua ít nhất hai chi tiết trong bản diễn giải; liên hệ với cách bộc lộ tình cảm kín đáo trong đời sống hôm nay.

GV giao đề: “Viết đoạn văn 100–150 chữ làm rõ chủ đề vẻ đẹp của tình yêu buổi đầu và tài diễn tả nội tâm qua ít nhất hai chi tiết trong bản diễn giải. Phân tích cách tổ chức hình thức, không chỉ kể lại.” Trong lớp, HS viết nháp khoảng 5 phút, sau đó trao đổi với bạn cùng bàn 3 phút theo tiêu chí: có luận điểm rõ, có ít nhất hai chi tiết, có giải thích tác dụng. Phần còn lại của đoạn văn có thể hoàn thiện ở nhà.

Đoạn văn 100–150 chữ có câu chủ đề nêu vẻ đẹp của tình yêu buổi đầu; ít nhất hai chi tiết (ví dụ: ánh nhìn, tư thế, nhịp lưu luyến, cảnh xuân làm nền); câu phân tích giải thích vì sao các chi tiết này thể hiện nội tâm kín đáo; câu kết khái quát giá trị của cách diễn tả gián tiếp.