Giáo án Thực hành tiếng Việt trang 70

Huy động hiểu biết nền của HS về chữ viết và tiếng nói; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài: chữ Nôm là gì, quan hệ với tiếng Việt và các tác phẩm như thế nào.

GV đọc hai câu thơ đầu của Truyện Kiều bằng chữ quốc ngữ: Trăm năm trong cõi người ta, Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. GV đặt câu hỏi: Tác phẩm này được sáng tác bằng chữ gì? Trước khi có chữ Nôm, người Việt có nói tiếng Việt không? Vì sao?

HS nêu được nhận định ban đầu: tiếng Việt đã tồn tại trước khi có chữ Nôm, chữ Nôm chỉ là cách ghi tiếng Việt; Truyện Kiều được sáng tác bằng chữ Nôm và ngày nay thường được phiên âm sang chữ quốc ngữ. Từ đó, HS xác định nhiệm vụ bài học: phân biệt ngôn ngữ, hệ chữ và tác phẩm.

Nêu được khái niệm chữ Nôm, chất liệu hình thành (chữ Hán và các cách tạo chữ phù hợp với âm, nghĩa tiếng Việt); nêu được một số tác phẩm tiêu biểu được sáng tác bằng chữ Nôm.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục Chữ Nôm trong sách giáo khoa hoặc trang NeoEdu, sau đó hoàn thành phần A của Phiếu học tập số 1: (1) Chữ Nôm được xây dựng trên chất liệu nào? (2) Chữ Nôm dùng để ghi ngôn ngữ nào? (3) Kể tên hai tác phẩm được nhắc đến được sáng tác bằng chữ Nôm. (4) Ngày nay các tác phẩm này thường được chuyển sang chữ gì?

Chữ Nôm là hệ chữ dùng để ghi tiếng Việt, dựa trên chất liệu chữ Hán và các cách tạo chữ thích hợp với âm, nghĩa tiếng Việt. Tác phẩm tiêu biểu: Truyện Kiều, Quốc âm thi tập. Ngày nay các tác phẩm này thường được phiên âm sang chữ quốc ngữ. Ghi nhớ: tiếng Việt tồn tại trước chữ Nôm, không nói chữ Nôm tạo ra tiếng nói.

Giải thích được sự khác nhau giữa ngôn ngữ, hệ chữ và tác phẩm; phân biệt được phiên âm với dịch qua ví dụ Truyện Kiều.

HS thực hiện phần B của Phiếu học tập số 1. Phần B gồm: (1) Điền vào cột tương ứng: tiếng Việt, chữ Nôm, chữ quốc ngữ, Truyện Kiều thuộc tầng ngôn ngữ, hệ chữ hay tác phẩm. (2) Đọc đề: Phân biệt phiên âm Truyện Kiều và dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh. Trả lời: phiên âm thay đổi điều gì, dịch thay đổi điều gì?

Bảng phân loại: Ngôn ngữ: tiếng Việt. Hệ chữ: chữ Nôm, chữ quốc ngữ. Tác phẩm: Truyện Kiều. Phân biệt: phiên âm đổi hệ chữ trong cùng tiếng Việt; dịch chuyển nội dung sang ngôn ngữ khác, cần lựa chọn diễn đạt. Phiên âm không đồng nghĩa với dịch.

Vận dụng kiến thức đã học để làm đúng các bài tập 1 đến 5 trong mục Bài tập; tự kiểm tra và sửa sai.

GV lần lượt chiếu các câu hỏi, HS giơ bảng con đáp án. Đề: (1) Chữ Nôm chủ yếu dùng để ghi: A. tiếng Việt; B. chỉ tiếng Hán; C. chỉ tiếng Latin; D. chỉ các kí hiệu ghi số. (2) Truyện Kiều bản chữ quốc ngữ hiện nay thường là: A. bản dịch từ một ngôn ngữ khác; B. bản phiên âm từ chữ Nôm; C. bản viết lại hoàn toàn bằng cốt truyện mới; D. bản sao giữ nguyên hình dạng mọi chữ Nôm. (3) Tiếng Việt chỉ xuất hiện sau chữ Nôm. Đúng hay sai? (4) Ghép đúng khái niệm: tiếng Việt, chữ Nôm, chữ quốc ngữ với các mô tả: ngôn ngữ; hệ chữ ghi tiếng Việt dựa trên chất liệu Hán; hệ chữ Latin hóa ghi tiếng Việt. (5) Tác phẩm Nguyễn Du sáng tác bằng chữ Nôm được nhắc ở bài là Truyện {{1}}.

Đáp án: (1) A. (2) B. (3) Sai, vì tiếng nói có trước hệ chữ. (4) Tiếng Việt là ngôn ngữ; chữ Nôm là hệ chữ ghi tiếng Việt dựa trên chất liệu Hán; chữ quốc ngữ là hệ chữ Latin hóa ghi tiếng Việt. (5) Kiều. HS tự chấm và ghi số câu đúng vào vở.

Vận dụng kiến thức về chữ Nôm, phiên âm và văn bản gốc để giải thích vì sao vẫn cần bảo tồn bản Nôm khi đã có phiên âm quốc ngữ; viết được đoạn văn ngắn có dẫn chứng và lí lẽ rõ ràng.

HS trả lời bài tập 6: Vì sao vẫn bảo tồn bản Nôm khi đã có phiên âm quốc ngữ? HS viết đoạn văn khoảng 5 đến 7 câu, nêu ý kiến, dẫn chứng hoặc thao tác cụ thể và lí giải có căn cứ. Thang chấm tham khảo: đáp ứng đúng yêu cầu 0,3; dẫn chứng hoặc thao tác cụ thể 0,3; lí giải có căn cứ 0,3; diễn đạt 0,1.

Đoạn văn mẫu: Bản Nôm là bản gốc của tác phẩm, là di sản văn tự và là chứng cứ để nghiên cứu văn bản. Phiên âm chỉ chuyển cách ghi, nhưng có thể tồn tại nhiều dị bản hoặc các lựa chọn khác nhau khi phiên âm, nên cần đối chiếu với bản Nôm để hiểu đúng. Vì vậy, dù đã có bản quốc ngữ, bản Nôm vẫn phải được bảo tồn. Chấp nhận cách hiểu khác nếu không trái dữ kiện và có lí lẽ chứng minh.