Giáo án Về đích: Ngày hội với sách Phát triển văn hóa đọc - Tiến hành một cuộc phỏng vấn về sách, văn hóa đọc, vấn đề gợi ra từ cuốn sách và những trải nghiệm đọc, viết trong dự án văn học - lịch sử tâm hồn

HS hiểu đúng yêu cầu của đề thực hành: thời lượng 3–5 phút, chủ đề một sự thay đổi cách hiểu sau khi đọc, xác định người nghe, phạm vi và thông điệp.

GV nêu câu hỏi khởi động: “Em đã bao giờ đổi cách nhìn về một nhân vật hoặc một câu chuyện sau khi đọc lại chưa? Điều gì khiến em đổi suy nghĩ?” Sau đó HS đọc đề: “Thực hiện phỏng vấn 3–5 phút về một sự thay đổi cách hiểu sau khi đọc”, trả lời ba câu hỏi: Ai là người nghe? Phạm vi nào (một tác phẩm, một nhân vật hay một chi tiết)? Thông điệp chính là gì?

HS xác định được ba ý: (1) Người tiếp nhận có thể là bạn học, GV hoặc công chúng phù hợp với sản phẩm; (2) Phạm vi là một tác phẩm đã đọc, một nhân vật hoặc một chi tiết có thay đổi cách hiểu; (3) Thông điệp là một thay đổi cách hiểu có dẫn chứng. HS ghi nhớ: ghi dữ kiện thật ở một bên, ý kiến hoặc sáng tạo ở bên kia, không dùng số liệu bịa.

HS hệ thống hoá được quy trình phỏng vấn gồm chuẩn bị, tiến hành và kết thúc; nắm được cách chọn chất liệu và kiểm tra sản phẩm theo tiêu chí.

HS hoạt động theo cặp đôi, hoàn thành Phần A của Phiếu học tập số 1 (sắp xếp các bước phỏng vấn). Sau đó đối chiếu với trang bài học số NeoEdu. Nhiệm vụ cụ thể: (1) Các bước khi bắt đầu phỏng vấn; (2) Cách đặt câu hỏi từ khái quát đến trải nghiệm cụ thể; (3) Cách xử lí khi người trả lời không theo ý người hỏi; (4) Quy trình chọn chất liệu: xác định trọng tâm → chọn hai hoặc ba ý có quan hệ → tìm dẫn chứng → tạo bản nháp → kiểm tra theo tiêu chí.

HS hoàn thành Phần A của Phiếu học tập số 1 với thứ tự đúng: xin đồng ý trước khi hỏi hoặc ghi âm → hỏi câu mở về sách hoặc văn hoá đọc → hỏi tiếp theo chi tiết vừa nghe → kiểm tra nguy cơ khái quát quá mức → tóm lại ý và xác nhận → cảm ơn và cho người trả lời xem lại trước khi chia sẻ. Kiến thức rút ra: người hỏi phải lắng nghe để hỏi tiếp, không ép trả lời hay bóp méo lời người khác.

HS đọc hiểu mẫu phỏng vấn, phân tích vai trò của từng loại câu hỏi và chi tiết trong câu trả lời; giải thích được hiệu quả của chi tiết bằng dẫn chứng.

HS làm việc theo nhóm bốn người (hai cặp), đọc mẫu phỏng vấn nguyên gốc trong Phiếu học tập số 1 (Phần B), phân vai người hỏi và người trả lời. Nhiệm vụ: (1) Ghi loại từng câu hỏi (câu mở, câu hỏi tiếp, câu kiểm tra khái quát, câu xác nhận) và tác dụng; (2) Gạch chân câu trả lời thể hiện trọng tâm, khoanh chi tiết hoặc hành động cụ thể; (3) Làm bài tập 6: chỉ ra một chi tiết có hiệu quả và giải thích; (4) Làm bài tập 1: chỉ rõ sản phẩm, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ của nhiệm vụ.

Đáp án dự kiến HS ghi vào Phiếu học tập số 1 (Phần B):

• Câu “Chi tiết nào khiến bạn đổi cách hiểu?”: câu hỏi tiếp, bám trải nghiệm cụ thể.
• Câu “Bạn có cho rằng im lặng luôn tốt không?”: câu kiểm tra nguy cơ khái quát quá mức.
• Câu “Vậy điều bạn học được là kiểm tra hoàn cảnh trước khi phán xét?”: câu xác nhận đã hiểu đúng ý.
• Chi tiết có hiệu quả: “Ban đầu mình chỉ nghĩ nhân vật im lặng vì yếu đuối. Sau khi đọc hoàn cảnh, mình thấy có cả lựa chọn bảo vệ người khác.” Hiệu quả: cặp đối lập “chỉ nghĩ” và “mình thấy có cả” cho thấy sự thay đổi cách hiểu, và cách hiểu mới dựa trên việc đọc hoàn cảnh trong văn bản.
• Bài tập 1 (đề: thực hiện phỏng vấn 3–5 phút về một sự thay đổi cách hiểu sau khi đọc): sản phẩm là một cuộc phỏng vấn nói; người tiếp nhận là bạn học hoặc GV; giới hạn: thời lượng 3–5 phút và không bịa số liệu.
  Kiến thức HS rút ra: nhận xét về một cách hiểu mới phải có chi tiết văn bản làm căn cứ và cần kiểm tra hoàn cảnh trước khi phán xét.

HS vận dụng quy trình để thực hiện phỏng vấn 3–5 phút về một sự thay đổi cách hiểu sau khi đọc; biết tự đánh giá và chỉnh sửa sản phẩm theo tiêu chí.

Các cặp đôi luân phiên đóng vai người hỏi và người trả lời, mỗi lượt 3–5 phút. Người hỏi xin đồng ý trước, đặt một câu hỏi mở, ít nhất một câu hỏi tiếp và kết thúc bằng tóm ý, xác nhận và cảm ơn. Người trả lời kể một lần đổi cách hiểu sau khi đọc (sách đã học hoặc sách đã đọc). Người hỏi ghi dữ kiện thật ở cột trái và ý kiến ở cột phải. Sau khi phỏng vấn, người trả lời xem lại bản ghi và góp ý, người quan sát đánh giá theo Phiếu học tập số 2. Phần hoàn thiện bản ghi là nhiệm vụ về nhà.

Mỗi HS có một bản ghi phỏng vấn ngắn, gồm: đề tài, hai cột “Dữ kiện thật” và “Ý kiến/Sáng tạo”, có ít nhất một câu hỏi tiếp bám câu trả lời và một câu xác nhận ý. Mỗi HS có Phiếu học tập số 2 có nhận xét theo bốn tiêu chí và một điểm cần sửa cụ thể (thêm dẫn chứng, thay câu mơ hồ hoặc sắp lại ý). Không dùng dẫn chứng bịa.