Giáo án Thực hành đọc: Ngọc nữ về tay chân chủ

Huy động kiến thức nền và kinh nghiệm sống để HS xác định vấn đề: người tài thật sự khác người khoe tài ở điểm nào.

GV đặt câu hỏi: “Nếu được giao chọn một người giỏi để đảm đương công việc chung, em dựa vào điều gì?” và “Khoe tài và làm được việc có ích khác nhau thế nào?”. HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ nhanh với bạn bên cạnh.

Dự kiến HS nêu được: người tài cần có năng lực thực sự, có trách nhiệm với việc chung, không chỉ biểu diễn để gây chú ý. Từ đó HS hiểu nhiệm vụ của tiết học là tìm xem nhân vật trong truyện được chọn vì điều gì.

Nêu được nội dung tóm lược; xác định ai có quyền, ai nói gì, việc đó giúp ai; giải thích được sự chuyển tiêu chuẩn chọn rể từ gây kinh ngạc sang thực lực và trách nhiệm.

HS đọc bản tóm lược và diễn giải văn bản “Ngọc nữ về tay chân chủ”, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi. Nhiệm vụ gồm: (1) Điền bảng ba cột “Ai có quyền – Ai nói gì – Việc đó giúp ai”. (2) Trả lời: Tiêu chuẩn chọn rể thay đổi thế nào từ đầu đến cuối câu chuyện? (3) Giải thích: Vì sao câu chuyện nhấn mạnh trách nhiệm của người có quyền lựa chọn?

Kết quả dự kiến của Phiếu học tập số 1:

• Ai có quyền: Ngọc Hoàng, người mở cuộc kén rể cho Ngọc Tỷ và quyết định chọn rể.
• Ai nói gì: Sơn thần và Thủy thần biến hóa núi non, nước lớn để khoe quyền năng; người đến sau điềm tĩnh, nói rằng làm chủ một miền núi hay một vùng nước chưa đủ, điều đáng xét là khả năng tạo sự yên ổn và dùng sức mạnh có ích.
• Việc đó giúp ai: Lời khoe của Sơn thần, Thủy thần chỉ nhằm gây chú ý, không đem lại lợi ích rõ ràng; lời của người đến sau gợi ý sức mạnh có ích cho sự yên ổn chung, giúp Ngọc Hoàng nhìn ra người có thực lực và trách nhiệm.
• Tiêu chuẩn: chuyển từ gây kinh ngạc (phép thuật, biến hóa) sang thực lực và trách nhiệm.
• Ghi nhớ: Câu chuyện đặt trách nhiệm đánh giá người tài lên người có quyền lựa chọn.
  Giới hạn suy luận cần ghi rõ: các nhận định về “lợi ích” là suy ra từ văn bản tóm lược, không phải chi tiết nguyên văn.

Vận dụng được cách tóm lược, phân biệt tóm tắt với phân tích; giải thích được vì sao yếu tố kì ảo vẫn phản ánh chuyện đời bằng dẫn chứng phù hợp.

Bài 1 (cá nhân, 4 phút): Viết bản tóm lược đoạn văn trong 3 đến 4 câu, không chép nguyên văn.
Bài 2 (cặp đôi, 6 phút): Đúng hay sai? Ghi rõ lý do bằng một chi tiết trong văn bản:
(a) Sơn thần và Thủy thần được Ngọc Hoàng chọn làm rể.
(b) Người đến sau chứng minh mình giỏi bằng cách biến hóa núi non mạnh hơn hai vị thần.
(c) Ngọc Hoàng nhận ra sự khác biệt giữa lời khoe và năng lực thực.
Bài 3 (cặp đôi, 5 phút): Vì sao không gian thần tiên vẫn có thể phản ánh chuyện đời? Trả lời bằng 3 đến 4 câu, có dẫn chứng từ văn bản.
HS có thể kiểm tra đáp án trên trang bài tập tương tác NeoEdu nếu còn thời gian.

Đáp án mẫu:
Bài 1: Tóm lược mẫu: Ngọc Hoàng mở kén rể cho Ngọc Tỷ. Sơn thần và Thủy thần lần lượt khoe phép biến hóa để gây ấn tượng. Người đến sau điềm tĩnh, nhấn mạnh năng lực tạo yên ổn và dùng sức mạnh có ích, nên được chọn làm rể.
Bài 2: (a) Sai: Ngọc Hoàng chọn người đến sau, hai vị thần chỉ mất vẻ đắc ý. (b) Sai: Người đến sau không tranh hơn bằng một màn phép thuật. (c) Đúng: Ngọc Hoàng nhận ra sự khác biệt giữa khoe quyền năng và thực lực có ích.
Bài 3: Nhân vật thần có cách khoe khoang, chọn lựa và quản lí giống các vấn đề xã hội; yếu tố kì ảo là hình thức gián tiếp để phê phán thói phô trương, nên vẫn phản ánh chuyện đời. Ví dụ dẫn chứng: lời khoe của Sơn thần, Thủy thần đối lập với thái độ điềm tĩnh của người đến sau.

Liên hệ được bài học với tình huống thực tế về trách nhiệm của người có quyền lựa chọn và sự khác biệt giữa thể hiện năng lực với gây chú ý.

GV nêu tình huống: Lớp cần chọn một bạn làm lớp trưởng hoặc một đội tình nguyện cho hoạt động chung. Có hai ứng viên: một bạn giỏi thuyết trình nhưng ít tham gia việc chung; một bạn ít nói nhưng luôn hoàn thành việc được giao. HS thảo luận nhóm 3, sau đó viết một đoạn văn 5 đến 7 câu bàn về tiêu chí chọn người, có dẫn chiếu tới cách Ngọc Hoàng chọn rể. Phần viết hoàn thiện ở nhà.

Dự kiến sản phẩm: Đoạn văn 5 đến 7 câu, có câu chủ đề nêu quan điểm (ví dụ: “Người có quyền chọn lựa cần nhìn vào thực lực và trách nhiệm, không chỉ vào sự khoe khoang.”), có ít nhất một dẫn chứng từ văn bản và một ví dụ thực tế, kết thúc bằng câu nêu bài học rút ra.