Giáo án Chuyện người con gái Nam Xương

Huy động trải nghiệm đọc truyện, tạo tâm thế và xác định vấn đề trọng tâm của bài: vì sao một chi tiết nhỏ như cái bóng lại dẫn đến bi kịch lớn.

GV chiếu hình ảnh minh họa đơn giản về một chiếc bóng trên tường (không phải ảnh thật của tác phẩm) và đặt câu hỏi: “Khi nghe câu chuyện một đứa trẻ chỉ vào cái bóng và gọi là cha, em nghĩ đến điều gì? Vì sao cái bóng có thể trở thành điều đáng nghi ngờ?” HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh. GV dẫn vào bài: Bài học hôm nay tìm hiểu nguyên nhân của bi kịch để thấy ý nghĩa của phẩm giá người phụ nữ và hậu quả của sự nghi oan.

Mỗi HS viết được 1–2 câu trả lời nêu cảm nhận ban đầu, ví dụ: “Cái bóng là hình ảnh của tình thương, nhưng trong hoàn cảnh xa cách, người lớn dễ hiểu sai”. Từ đó HS xác định được vấn đề cần giải quyết: nguyên nhân của nỗi oan và ý nghĩa của phần kết.

Giúp HS nắm chắc cốt truyện qua tóm lược và diễn giải nguyên gốc; biết phân biệt dữ kiện được cung cấp với điều có thể suy ra, từ đó nhận biết thể loại truyện truyền kì và phần kì ảo.

HS làm việc theo nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (dữ kiện – điều suy ra). Nhóm đọc phần tóm lược trong SGK và trả lời các câu hỏi: (1) Vũ Nương làm gì để giữ gia đình khi Trương Sinh đi lính? (2) Vì sao đứa bé chỉ bóng và nói đó là cha? (3) Trương Sinh tin lời con dựa trên căn cứ nào? (4) Phần kì ảo (thủy cung, lễ giải oan) có làm đổi kết cục đời sống gia đình không? (5) Văn bản thuộc thể loại nào và vì sao? Nhóm lập bảng hai cột: dữ kiện được cung cấp và điều có thể suy ra, ghi rõ giới hạn suy luận.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, trong đó: Dữ kiện: Vũ Nương chăm mẹ già, nuôi con; đứa bé chỉ bóng và gọi là cha; Trương Sinh nghi oan sau lời con; phần kì ảo cứu Vũ Nương ở thủy cung và hiện về trong lễ giải oan. Điều suy ra: Vũ Nương là người giàu tình nghĩa và đảm đang; nỗi oan đến từ việc không ai cho nàng cơ hội giải thích; phần kì ảo thừa nhận phẩm giá nhưng không khôi phục được hạnh phúc. Thể loại: truyện truyền kì (có yếu tố kì ảo xen với hiện thực).

Giải thích được chuỗi nguyên nhân dẫn đến bi kịch và vai trò của chi tiết cái bóng như đầu mối vừa gây oan vừa giải oan; hiểu vì sao phần kết không phải là hạnh phúc trọn vẹn.

HS làm việc theo kĩ thuật mảnh ghép hoặc cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 (chuỗi nguyên nhân). Các câu hỏi: (1) Hãy sắp xếp các mắt xích: Trương Sinh đi lính – Vũ Nương nuôi con – đứa bé chỉ bóng – lời con – Trương Sinh nghi oan – Vũ Nương không được giải thích – cái chết – cái bóng được hiểu ra. (2) Nếu Trương Sinh cho Vũ Nương cơ hội giải thích thì điều gì có thể thay đổi? (3) Vì sao phần kì ảo chỉ thừa nhận phẩm giá mà không đưa Vũ Nương trở lại gia đình? (4) Nêu vai trò của cái bóng trong việc gây oan và giải oan.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh với chuỗi nguyên nhân: Chồng đi lính, vợ ở nhà chăm mẹ, nuôi con, đứa trẻ nhớ cha nên chỉ bóng, lời con bị tin làm chứng cớ, Trương Sinh nghi ghen và không cho giải thích, Vũ Nương tìm đến cái chết, cái bóng được đối chiếu và sự thật lộ ra. Ý kiến: Nếu được giải thích, bi kịch có thể tránh; sự nghi ngờ và quyền lực một chiều là gốc. Vai trò cái bóng: bắt nguồn từ tình thương và trở thành đầu mối của cả nỗi oan lẫn sự giải oan. Phần kết: Vũ Nương được thừa nhận nhưng sự chia lìa không thể xóa, nên công lí đến muộn không phục hồi được mọi mất mát.

Củng cố kiến thức về thể loại, cốt truyện, vai trò chi tiết và chủ đề; rèn kĩ năng đọc hiểu, phân biệt nhận định đúng sai có căn cứ.

HS làm bài tập trên trang bài học NeoEdu hoặc trên phiếu in (nếu lớp không có mạng). Các câu cần làm: (1) Văn bản thuộc thể loại nào? (2) Vũ Nương làm gì cho gia đình khi Trương Sinh đi lính? (3) Xét hai nhận định về nội dung và cách hiểu bản diễn giải (đọc kĩ, chọn nhận định có căn cứ). (4) Vì sao phần kết không thể là hạnh phúc trọn vẹn? (5) Giải thích vai trò của cái bóng trong 2–4 câu. (6) Ghép chi tiết với vai trò tương ứng (chi tiết gây oan, chi tiết giải oan, chi tiết thể hiện tình thương).

Đáp án gợi ý: (1) Truyện truyền kì. (2) Chăm sóc mẹ già và nuôi con nhỏ, giữ gia đình yên ổn. (3) Nhận định đúng là nhận định bám vào chuỗi nguyên nhân trong văn bản (sự nghi ngờ và không cho giải thích); nhận định sai là nhận định đổ lỗi hoàn toàn cho lời trẻ nhỏ hoặc coi bản diễn giải là toàn văn. (4) Vũ Nương được giải oan nhưng không trở lại gia đình; sự thừa nhận không xóa được cái chết và chia lìa. (5) Cái bóng bắt nguồn từ tình thương dành cho con, trở thành đầu mối gây oan khi bị hiểu nhầm và là bằng chứng giải oan khi đứa bé chỉ lại. (6) Chi tiết cái bóng khi đứa bé chỉ trên vách – vai trò giải oan; chi tiết Vũ Nương chỉ bóng mình để dỗ con – thể hiện tình thương; chi tiết lời con nói – vai trò gây oan.

Vận dụng kiến thức về chủ đề và chi tiết nghệ thuật để viết đoạn văn ngắn, trình bày cảm nhận có dẫn chứng; liên hệ với đời sống về sự nghi oan và thấu hiểu người khác.

HS viết đoạn văn 100–150 chữ làm rõ chủ đề “phẩm giá của người phụ nữ và hậu quả của sự nghi oan”, có câu chủ đề, ít nhất một dẫn chứng từ văn bản (chi tiết cái bóng hoặc lời Vũ Nương trước khi chết) và một câu liên hệ ngắn về ý nghĩa của việc lắng nghe trước khi kết luận. Đoạn văn hoàn thành trên lớp, có thể chỉnh sửa ở nhà.

Đoạn văn 100–150 chữ có đủ: câu chủ đề nêu phẩm giá Vũ Nương; dẫn chứng (ví dụ: Vũ Nương vẫn giữ tình nghĩa và sự trong sạch dù bị nghi oan, không có cơ hội giải thích); phân tích hậu quả của nỗi oan (cái chết và sự chia lìa); câu kết liên hệ về việc cần tìm hiểu trước khi kết luận về người khác.