Giáo án Bài 14. Giải quyết vấn đề

Huy động kiến thức nền của học sinh về việc giải quyết một công việc có mục tiêu và điều kiện đi kèm; giúp học sinh nhận ra cần xác định mục tiêu và ràng buộc trước khi làm.

Học sinh đọc nhiệm vụ nguyên bản trên màn hình: chuyển 60 cuốn sách từ lớp đến thư viện bằng 2 thùng, mỗi thùng tối đa 15 cuốn, theo giả định tải an toàn đã được giáo viên duyệt. Học sinh trả lời nhanh: Mục tiêu là gì? Điều kiện nào phải tuân thủ?

Học sinh nêu được: Mục tiêu là chuyển đủ 60 cuốn sách đến thư viện. Ràng buộc gồm 2 thùng, mỗi thùng tối đa 15 cuốn và phải bảo đảm tải an toàn cho người mang. Từ đó nhận ra cần xác định rõ điều kiện trước khi lập kế hoạch.

Học sinh nêu được bốn giai đoạn của quy trình giải quyết vấn đề và giải thích được vai trò của tiêu chí rõ ràng khi so sánh các phương án.

Nhóm 4 học sinh làm việc theo kĩ thuật mảnh ghép với Phiếu học tập số 1. Mỗi nhóm nhận một bộ thẻ gồm bốn giai đoạn (xác định tình huống, mục tiêu và ràng buộc; đề xuất phương án; chọn và thực hiện; đánh giá điều chỉnh) và phải sắp xếp đúng thứ tự, đồng thời viết một câu giải thích cho mỗi giai đoạn trong tình huống chuyển sách. Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao phải đánh giá và điều chỉnh sau khi thực hiện?

Thứ tự đúng: 1. Xác định tình huống, mục tiêu và ràng buộc → 2. Đề xuất phương án → 3. Chọn và thực hiện → 4. Đánh giá điều chỉnh. Ghi nhớ: Giải quyết vấn đề gồm xác định tình huống, mục tiêu và ràng buộc; đề xuất phương án; chọn và thực hiện; đánh giá điều chỉnh. Tiêu chí phải rõ để so sánh các phương án, không chọn theo một con số bỏ qua yếu tố an toàn. Đánh giá có thể dẫn đến quay lại bước trước.

Học sinh giải thích được máy tính hỗ trợ một phần của vấn đề (tính toán, tổ chức dữ liệu) và phần giao tiếp, quyết định, đánh giá an toàn vẫn thuộc về con người.

Học sinh làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Dữ liệu mẫu: Mỗi lượt hai thùng chứa 30 cuốn; $60 : 30 = 2$ lượt. Không suy ra học sinh nào cũng được mang 15 cuốn; phải theo tải trọng người lớn cho phép, có thể dùng xe hoặc thêm lượt. Máy giúp tính, không thay đánh giá sức khỏe. Học sinh phải điền vào bảng hai cột: Việc máy tính làm được và Việc cần con người quyết định. Câu hỏi GV đặt ra: Máy tính có thể thay người đánh giá sức khỏe khi mang vác không? Vì sao?

Việc máy tính làm được: tính sức chứa mỗi lượt (2 × 15 = 30 hoặc 2 × 15 = 30 cuốn), tính số lượt tối thiểu ($60 : 30 = 2$ lượt), tổ chức và so sánh các phương án bằng số liệu. Việc cần con người quyết định: đánh giá sức khỏe người mang, chọn đường an toàn, phân công có giám sát, quyết định dùng xe hoặc thêm lượt. Kết luận: Máy tính hỗ trợ một phần vấn đề; phần giao tiếp và quyết định vẫn cần con người.

Học sinh củng cố kiến thức về các giai đoạn giải quyết vấn đề, vai trò của máy tính và con người, đồng thời tự kiểm tra kết quả.

Học sinh làm nhanh các bài tập sau (có thể làm trên trang NeoEdu nếu có thiết bị). Bài 1: Hai thùng 15 cuốn chứa tối đa mấy cuốn mỗi lượt? Bài 2: 60 cuốn chia 30 mỗi lượt cần mấy lượt? Bài 3: Đáp án số lượt bỏ qua sức khỏe người mang là đủ trong thực tế; đúng hay sai? Bài 4: Bước đầu nên làm gì? A. Xác định mục tiêu và ràng buộc; B. Thực hiện ngẫu nhiên; C. Chỉ chọn màu thùng; D. Bỏ dữ liệu. Bài 5: Sắp xếp các giai đoạn. Bài 6: Máy tính có thể hỗ trợ một phần của vấn đề; đúng hay sai?

Đáp án: Bài 1: 30 cuốn (2 × 15 = 30). Bài 2: 2 lượt ($60 : 30 = 2$). Bài 3: Sai, cần điều kiện an toàn và giám sát. Bài 4: Đáp án A, hiểu đúng vấn đề trước khi lựa chọn. Bài 5: Xác định vấn đề → Đề xuất và chọn phương án → Thực hiện → Đánh giá điều chỉnh (đánh giá có thể dẫn đến lặp lại bước trước). Bài 6: Đúng, tính toán và tổ chức dữ liệu không thay mọi việc.

Học sinh vận dụng quy trình bốn giai đoạn để trình bày phương án chuyển sách đủ để giáo viên kiểm tra, đồng thời kiểm tra điều kiện áp dụng khi thay đổi giới hạn.

Nhóm 4 học sinh viết phương án trên bảng nhóm theo đề: Chọn cách chuyển 60 cuốn sách từ lớp đến thư viện với 2 thùng, mỗi thùng tối đa 15 cuốn theo giả định tải an toàn đã được giáo viên duyệt. Trình bày sản phẩm hoặc quy trình đủ để người dạy kiểm tra. Thử thách: Nếu giới hạn mỗi thùng là 10 cuốn thì cần mấy lượt với hai thùng? Câu hỏi GV đặt ra: Phương án của nhóm đã kiểm tra được điều kiện an toàn chưa? Phần nào do máy tính tính, phần nào do người lớn đánh giá?

Phương án tham chiếu (chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn): Xác định 60 cuốn và sức chứa 30 mỗi lượt; tính tối thiểu 2 lượt theo giả định; chọn đường an toàn và phân công có giám sát; đánh giá không quá tải. Phần máy tính: tính sức chứa và số lượt. Phần người lớn: đánh giá tải trọng, đường đi và giám sát. Thử thách: Mỗi lượt 20 cuốn; $60 : 20 = 3$ lượt, tăng so với 2 lượt nhưng không vượt giới hạn 10 cuốn mỗi thùng.