Giáo án Bài 10a · LUA-CHON-A. Sử dụng hàm COUNTIF

Gợi nhu cầu đếm số ô thỏa một điều kiện trên bảng tính và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV trình chiếu bảng mẫu gồm 5 dòng: cột B ghi nhãn khoản chi (Học, Ăn, Học, Khác, Học), cột C ghi số tiền (20 000, 15 000, 30 000, 10 000, 25 000 đồng). GV đặt câu hỏi: “Có bao nhiêu khoản ghi nhãn Học? Có bao nhiêu khoản từ 20 000 đồng trở lên? Nếu bảng có 500 dòng thì làm thế nào để đếm nhanh và chính xác?”

HS nhận ra việc đếm thủ công dễ sai khi dữ liệu lớn; xác định được nhiệm vụ: dùng một hàm để đếm số ô thỏa điều kiện. Kết quả đúng của bài toán mẫu: 3 khoản Học và 3 khoản từ 20 000 đồng trở lên.

Nêu được cấu trúc COUNTIF(vùng, điều_kiện); giải thích cách viết văn bản và điều kiện so sánh; phân biệt đếm với cộng.

HS đọc mục “Hiểu cách hoạt động” trên trang bài học NeoEdu hoặc sách giáo khoa. GV hướng dẫn HS trả lời ba câu hỏi: (1) Hai đối số của COUNTIF là gì? (2) Vì sao “Học” và “>=20000” phải có dấu nháy? (3) COUNTIF có cộng tiền các dòng thỏa điều kiện không? Vùng đếm cần chứa gì và không chứa gì?

HS rút ra kiến thức: COUNTIF(vùng, điều_kiện) đếm số ô trong vùng thỏa điều kiện; văn bản và điều kiện so sánh đặt trong dấu nháy kép; COUNTIF chỉ đếm số ô, không cộng giá trị; vùng chỉ chứa dữ liệu, không gồm dòng tổng.

Vận dụng được COUNTIF để đếm nhãn và đếm theo ngưỡng số tiền; nêu được cách cố định vùng khi sao chép công thức.

HS làm theo cặp: nhập bảng mẫu B2:B6 và C2:C6 vào bảng tính. Nhập công thức đếm nhãn Học, sau đó đếm khoản từ 20 000 đồng trở lên. Đối chiếu từng dòng với bảng mẫu. GV hỏi: “Khi kéo công thức xuống hoặc sang ô khác, vùng có bị lệch không? Cần viết địa chỉ vùng thế nào để cố định?”

Mô hình hoàn chỉnh: =COUNTIF(B2:B6,"Học") cho kết quả 3; =COUNTIF(C2:C6,">=20000") cho kết quả 3. Ba khoản được đếm là 20 000, 30 000, 25 000, không phải tổng 75 000. Khi sao chép cần cố định vùng bằng dấu đô la trước chữ cột và số hàng, ví dụ $B$2:$B$6.

Vận dụng COUNTIF để đếm đúng số ô theo điều kiện; giải thích được khác biệt giữa dấu lớn hơn và lớn hơn hoặc bằng.

HS làm Phiếu học tập số 1 theo cặp, dựa trên bảng mẫu B2:B6 (Học, Ăn, Học, Khác, Học) và C2:C6 (20 000, 15 000, 30 000, 10 000, 25 000 đồng). Các câu 2 đến 7 và câu 9 được làm trên phiếu; câu 8 dùng cho phần vận dụng.

Đáp án: (2) Số nhãn Học là 3, ở dòng 2, 4, 6. (3) Số khoản từ 20 000 trở lên là 3: 20 000, 30 000, 25 000. (4) Đáp án A: ">=20000" vì chuỗi điều kiện cần dấu nháy. (5) Sai: COUNTIF đếm số ô, không cộng tiền. (6) Đúng: dấu lớn hơn không gồm bằng, nên khoản 20 000 không được đếm. (7) B2:B6 là vùng nhãn; "Học" là điều kiện văn bản; C2:C6 là vùng tiền. (9) COUNTIF(C2:C6,">20000") cho kết quả 2 (30 000 và 25 000); dấu ">=" đếm thêm 20 000 nên cho kết quả 3.

Vận dụng COUNTIF vào bảng chi tiêu thực tế; kiểm tra điều kiện áp dụng và giải thích kết quả.

GV đưa tình huống: bảng chi tiêu tuần của một bạn có cột nhãn khoản chi (Học, Ăn, Khác…) và cột số tiền. Yêu cầu HS viết công thức đếm số khoản nhãn Học và số khoản từ 20 000 đồng trở lên, sau đó viết một đoạn ngắn giải thích kết quả. Với nhiệm vụ về nhà, HS lập bảng chi tiêu của chính mình gồm ít nhất 6 dòng.

Sản phẩm mẫu: =COUNTIF(B2:B6,"Học") và =COUNTIF(C2:C6,">=20000") với kết quả đối chiếu được từng dòng; đoạn giải thích nêu rõ hàm đếm số khoản, không cộng tiền, và vùng không gồm dòng tổng. Phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn đều được chấp nhận.