Giáo án Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược giai đoạn 1951 – 1954

Huy động kiến thức nền, xác định vấn đề và nhiệm vụ học tập của bài: kháng chiến không chỉ là trận đánh mà còn là sức mạnh toàn diện của hậu phương và ngoại giao.

HS quan sát dòng thời gian gồm các mốc 1951, 3-1951, 1952, 13-3-1954, 7-5-1954, 7-1954. GV đặt câu hỏi: (1) Em biết sự kiện nào trong các mốc này? (2) Theo em, chỉ có trận đánh mới quyết định thắng lợi kháng chiến không? Vì sao? HS ghi nhanh vào vở dự đoán của mình về nội dung cần tìm hiểu trong hai tiết học.

• Danh sách các mốc HS nhận biết được và dự đoán ban đầu về nội dung bài học.
• Nhận định ban đầu: thắng lợi của kháng chiến có sự đóng góp của hậu phương, sản xuất, văn hoá và ngoại giao, không chỉ có chiến trường.
• Câu hỏi định hướng cho bài: Hậu phương đóng góp gì? Điện Biên Phủ thắng lợi như thế nào? Hiệp định Giơ-ne-vơ có ý nghĩa và giới hạn gì?

HS trình bày được những nội dung củng cố lãnh đạo và phát triển các mặt của kháng chiến (mặt trận, sản xuất, giáo dục, văn hoá, hậu cần), giải thích được vai trò của hậu phương đối với chiến trường.

Kỹ thuật mảnh ghép. Nhóm chuyên gia gồm 4 nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu một chủ đề: (A) Đại hội II của Đảng 1951 và tổ chức lãnh đạo; (B) Mặt trận Liên Việt 3-1951 và tập hợp lực lượng; (C) Đại hội thi đua toàn quốc 1952, sản xuất, tiết kiệm, công nghiệp quốc phòng, viện trợ quốc tế; (D) Giáo dục, đào tạo cán bộ, văn học nghệ thuật phản ánh kháng chiến. Nhiệm vụ: đọc hồ sơ, điền Phiếu học tập số 1, trả lời câu hỏi: Nội dung chủ yếu của chủ đề là gì và nó hỗ trợ chiến trường như thế nào?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành (bảng bốn dòng theo chủ đề), gồm: nội dung đúng, ví dụ trong hồ sơ, và cách hậu phương hỗ trợ chiến trường. Kết luận chung: kháng chiến phát triển toàn diện; huy động phải gắn với bảo đảm đời sống và sức dân; không chỉ kể trận đánh mà còn có đóng góp kinh tế, văn hoá, ngoại giao.

HS trình bày được kế hoạch Na-va, các hướng tiến công của quân đội ta, ba đợt chiến dịch Điện Biên Phủ và giải thích được vì sao chiến thắng đạt được nhờ phương châm phù hợp, hậu cần nhân dân và phối hợp chiến trường.

Kỹ thuật trạm. Có 3 trạm, mỗi trạm đọc hồ sơ và hoàn thành một phần của Phiếu học tập số 2. Trạm 1: Kế hoạch Na-va của Pháp - Mỹ và việc quân đội ta tiến công các hướng quan trọng buộc địch phân tán lực lượng; Điện Biên Phủ trở thành tập đoàn cứ điểm lớn. Trạm 2: Ba đợt chiến dịch từ 13-3 đến 7-5-1954 (đánh cứ điểm phía bắc; tiến công các cao điểm phía đông và siết vây; tổng công kích chiếm sở chỉ huy). Trạm 3: Nguyên nhân thắng lợi: thay đổi phương châm phù hợp, hậu cần nhân dân, phối hợp chiến trường. Câu hỏi: Vì sao Pháp không giữ được tập đoàn cứ điểm? Nhận định nào trong hồ sơ được chứng minh bằng dữ liệu cụ thể?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, gồm: sơ đồ ba đợt chiến dịch (thời gian, nhiệm vụ, kết quả), kế hoạch Na-va và tác động của tiến công Đông - Xuân (buộc địch phân tán lực lượng), kết luận: Điện Biên Phủ thắng lợi là kết quả của lãnh đạo, chiến đấu, hậu cần nhân dân, hậu phương và phối hợp, không chỉ một biện pháp quân sự.

HS nêu được nội dung cơ bản của Hiệp định Giơ-ne-vơ tháng 7-1954, giải thích được ý nghĩa của chiến thắng quân sự đối với đàm phán và nhận biết giới hạn của kết quả năm 1954.

Thảo luận cặp đôi kết hợp hỏi đáp. Câu hỏi: (1) Hiệp định Giơ-ne-vơ quy định những điều gì? (2) Vì sao vĩ tuyến 17 là giới tuyến quân sự tạm thời chứ không phải biên giới quốc gia lâu dài? (3) Kết quả 1954 đã giải quyết được gì và còn nhiệm vụ gì chưa hoàn thành?

• Nội dung cơ bản: các bên tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ các nước Đông Dương; đình chỉ chiến sự; tập kết lực lượng.
• Vĩ tuyến 17 là giới tuyến quân sự tạm thời, không phải biên giới quốc gia lâu dài.
• Ý nghĩa: chiến thắng quân sự tạo cơ sở cho ngoại giao, chấm dứt chiến tranh xâm lược của Pháp.
• Giới hạn: nhiệm vụ thống nhất Việt Nam chưa hoàn tất năm 1954.

Củng cố kiến thức về mốc thời gian, khái niệm và ý nghĩa; rèn kĩ năng nhận diện đúng sai các nhận định về sự kiện và suy luận.

HS làm bốn bài tập: (1) Trắc nghiệm: vĩ tuyến 17 trong Hiệp định Giơ-ne-vơ là gì? A. Biên giới lâu dài giữa hai quốc gia độc lập; B. Ranh giới phân chia dân tộc và văn hoá cố định; C. Giới tuyến quân sự tạm thời; D. Mốc xoá nghĩa vụ thống nhất đất nước. (2) Ghép mốc với nội dung: 1951; 7-5-1954; 7-1954. (3) Đúng/Sai: a) Tiến công Đông-Xuân buộc lực lượng đối phương phân tán; b) Vĩ tuyến 17 là biên giới quốc gia vĩnh viễn; c) Ngoại giao 1954 không liên quan thắng lợi chiến trường; d) Điện Biên Phủ gắn hậu cần và phối hợp nhiều chiến trường. (4) Hoàn thành: 7-5-1954 → {{1}}. HS có thể làm trên bài tập tương tác NeoEdu.

Đáp án:

• Câu 1: C (Giới tuyến quân sự tạm thời).
• Câu 2: 1951 – Đại hội II của Đảng; 7-5-1954 – Chiến thắng Điện Biên Phủ; 7-1954 – Hiệp định Giơ-ne-vơ.
• Câu 3: a) Đúng; b) Sai (giới tuyến tạm thời, không chia hai quốc gia lâu dài); c) Sai (thắng lợi quân sự tăng vị thế đàm phán); d) Đúng.
• Câu 4: Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Vận dụng kiến thức để phân tích quan hệ giữa thắng lợi Điện Biên Phủ và đấu tranh ngoại giao năm 1954, viết kết luận có điều kiện và đề xuất cách kiểm tra nguồn.

Đề: Phân tích quan hệ giữa thắng lợi Điện Biên Phủ và đấu tranh ngoại giao năm 1954. Nhóm 2–3 HS viết đoạn ngắn (khoảng 120–150 chữ) gồm: kết luận có điều kiện; hai căn cứ từ hồ sơ; một giới hạn; đề xuất nguồn hoặc cách kiểm tra tiếp (đối chiếu sách, tài liệu lịch sử đáng tin cậy, đối chiếu theo chủ đề và trang). Không ghi là đã khảo sát nguồn nếu chưa thực hiện. Có thể giao hoàn thiện về nhà.

Đoạn kết luận của nhóm, gồm các ý chính: Điện Biên Phủ làm thất bại kế hoạch Na-va, tác động mạnh tương quan lực lượng và ý chí chiến tranh của Pháp; thắng lợi tăng vị thế của Việt Nam trên bàn đàm phán Giơ-ne-vơ; ngoại giao chuyển thắng lợi chiến trường thành cam kết đình chỉ chiến sự và tôn trọng quyền dân tộc cơ bản; kết quả có giới hạn: giới tuyến tạm thời và thống nhất chưa hoàn tất. Đề xuất kiểm tra: đối chiếu hồ sơ với một tài liệu lịch sử đáng tin cậy về Hiệp định Giơ-ne-vơ.