Giáo án Việt Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thống nhất đất nước giai đoạn 1954 – 1965

Huy động kiến thức nền về cục diện sau năm 1954 và xác định nhiệm vụ học tập của bài; tạo tò mò về các mốc 1960, 1963, 1964–1965.

GV chiếu dòng thời gian gồm mốc 1954, 1960, 1961, 1963, 1964–1965 với ô trống nội dung. HS dự đoán sự kiện tương ứng theo gợi ý ngắn: 'Miền Nam và miền Bắc lúc này khác nhau thế nào?', 'Năm 1960 có sự kiện gì mở đầu cho cục diện mới ở miền Nam?'. HS ghi dự đoán vào vở, chưa cần đúng hết.

Mỗi HS ghi được ít nhất hai dự đoán và xác định được câu hỏi trọng tâm của bài: vì sao hai miền có hai nhiệm vụ khác nhau nhưng cùng hướng đến độc lập, thống nhất; vì sao phong trào Đồng khởi và các thắng lợi quân sự quan trọng để chống Chiến tranh đặc biệt.

Nêu được chế độ chính trị và nhiệm vụ của hai miền sau Giơ-ne-vơ; giải thích được vì sao hai nhiệm vụ liên hệ, cùng hướng đến độc lập, thống nhất.

HS làm việc theo cặp đôi, khai thác lược đồ hai miền và mục 'Hai miền và hai nhiệm vụ' trong hồ sơ học tập để hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. Câu hỏi: (1) Sau Giơ-ne-vơ, Việt Nam tạm thời chia hai miền với chế độ chính trị như thế nào? (2) Miền Bắc và miền Nam có nhiệm vụ gì? (3) Vì sao không xem hai miền là hai quốc gia riêng?

Phiếu học tập số 1 phần A hoàn chỉnh. Kết luận cần có: Việt Nam tạm thời chia hai miền với chế độ chính trị khác nhau theo giới tuyến quân sự tạm thời; miền Bắc khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm hậu phương; miền Nam đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn, thực hiện giải phóng dân tộc; hai nhiệm vụ liên hệ, cùng hướng đến độc lập, thống nhất; hai miền không phải hai quốc gia riêng.

Trình bày được bối cảnh, nội dung phong trào Đồng khởi và Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam; giải thích được chuyển biến từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.

HS làm việc theo nhóm 4, mỗi nhóm nhận một lược đồ miền Nam và Phiếu học tập số 1 phần B. Nhóm đọc mục 'Đồng khởi và chuyển biến lực lượng', xác định: (1) Chính sách đàn áp của chính quyền miền Nam tác động thế nào đến đấu tranh? (2) Đồng khởi diễn ra từ năm nào, tiêu biểu ở đâu và kết hợp những lực lượng nào? (3) Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời khi nào? (4) Chuyển biến nào trong cách mạng miền Nam?

Phiếu học tập số 1 phần B hoàn chỉnh. Kết luận cần có: chính sách đàn áp làm đấu tranh gặp khó khăn; từ 1959–1960, Đồng khởi phát triển, tiêu biểu Bến Tre tháng 1-1960, kết hợp lực lượng chính trị với vũ trang, làm chính quyền cơ sở đối phương tan rã ở nhiều nơi; Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam thành lập ngày 20-12-1960; cách mạng miền Nam chuyển từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.

Trình bày được Chiến tranh đặc biệt, vai trò ấp chiến lược và các thắng lợi Ấp Bắc (1963), Bình Giã (1964–1965); giải thích được vì sao cần kết hợp đấu tranh chính trị với quân sự.

HS làm việc theo nhóm 4, lập sơ đồ tư duy về Chiến tranh đặc biệt theo các nhánh: Thời gian, Lực lượng chủ yếu, Biện pháp (ấp chiến lược), Đấu tranh của ta (chính trị, quân sự), Kết quả. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: (1) Từ 1961, Mỹ triển khai Chiến tranh đặc biệt dựa vào lực lượng nào? (2) Ấp chiến lược có vai trò gì? (3) Ấp Bắc (1963) và Bình Giã (cuối 1964–đầu 1965) cho thấy điều gì? (4) Vì sao phải kết hợp đấu tranh chính trị và quân sự?

Sơ đồ tư duy và Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Kết luận cần có: Chiến tranh đặc biệt từ 1961 dựa chủ yếu vào quân đội Sài Gòn, có cố vấn, vũ khí và viện trợ Mỹ; ấp chiến lược là biện pháp quan trọng để kiểm soát dân; Ấp Bắc (1963) và Bình Giã (cuối 1964–đầu 1965) góp phần làm chiến lược thất bại; miền Bắc phát triển kinh tế, văn hoá và chi viện cho miền Nam, sai lầm trong cải cách ruộng đất đã được sửa chữa; phải kết hợp chính trị với quân sự vì đối phương kiểm soát dân bằng cả quân sự lẫn bộ máy chính quyền.

Nhận diện đúng lực lượng, mốc thời gian và đánh giá được các nhận định về sự kiện Chiến tranh đặc biệt, Đồng khởi.

HS làm bài tập trắc nghiệm và nhận định trên bảng tương tác NeoEdu hoặc phiếu in. Gồm: (1) Lực lượng chủ yếu của Chiến tranh đặc biệt là gì? A. Quân đội Sài Gòn với cố vấn, vũ khí và viện trợ Mỹ; B. Quân viễn chinh Mỹ trực tiếp làm lực lượng chiến đấu chủ yếu; C. Quân đội Pháp trực tiếp điều hành toàn bộ chiến trường; D. Quân quốc tế giải giáp Nhật theo phân công năm 1945. (2) Ghép mốc với nội dung: 1960; 1963; 1964–1965 với Đồng khởi và thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam, Chiến thắng Ấp Bắc, Chiến thắng Bình Giã. (3) Đánh giá các nhận định: a) Chiến tranh đặc biệt chỉ dùng quân viễn chinh Mỹ làm lực lượng chủ yếu; b) Ấp chiến lược nhằm kiểm soát dân nông thôn; c) Đồng khởi kết hợp chính trị và vũ trang; d) Miền Bắc là hậu phương đồng thời xây dựng kinh tế, văn hoá. (4) Chọn thông tin hoàn thành cặp: 1963 → Chiến thắng Ấp Bắc.

Đáp án: (1) A – Quân đội Sài Gòn với cố vấn, vũ khí và viện trợ Mỹ. (2) 1960 – Đồng khởi và thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam; 1963 – Chiến thắng Ấp Bắc; 1964–1965 – Chiến thắng Bình Giã. (3) a) S; b) Đ; c) Đ; d) Đ. Lực lượng chủ yếu là quân đội Sài Gòn có cố vấn, vũ khí, viện trợ Mỹ; chống chiến lược phải tác động cả quân sự và hệ thống kiểm soát dân. (4) 1963 → Chiến thắng Ấp Bắc.

Giải thích được vì sao cần kết hợp đấu tranh chính trị và quân sự; lập bảng tổng hợp các mốc quan trọng và ý nghĩa của từng mốc.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi. Bài 1: Giải thích vì sao cần kết hợp đấu tranh chính trị và quân sự để chống Chiến tranh đặc biệt (3–4 câu). Bài 2: Lập bảng ba hàng theo các mục 1960, 1963, 1964–1965; mỗi hàng ghi nội dung đúng và ý nghĩa hoặc giới hạn trong bài.

Bài 1 (mẫu đáp án): Đối phương không chỉ dùng quân sự mà còn kiểm soát dân qua ấp chiến lược và bộ máy chính quyền. Đấu tranh chính trị huy động quần chúng, phản đối đàn áp và phá hệ thống kiểm soát; đấu tranh quân sự làm giảm khả năng tác chiến và bảo vệ phong trào. Thắng lợi Ấp Bắc và Bình Giã cho thấy khả năng đánh bại lực lượng và chiến thuật đối phương; sự phối hợp mới tác động toàn bộ chiến lược, không chỉ một trận thắng riêng lẻ. Chấm thang 10: nêu đối phương kiểm soát dân (2 điểm), đấu tranh chính trị (3 điểm), quân sự với ví dụ Ấp Bắc hoặc Bình Giã (3 điểm), giải thích phối hợp (2 điểm). Bài 2 (mẫu): 1960 – Đồng khởi và thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam – chuyển sang thế tiến công, tập hợp lực lượng; 1963 – Chiến thắng Ấp Bắc – cho thấy khả năng đánh bại chiến thuật đối phương; 1964–1965 – Chiến thắng Bình Giã – góp phần làm Chiến tranh đặc biệt thất bại.

Vận dụng kiến thức để viết kết luận có điều kiện và đề xuất cách đối chiếu nguồn; nhận biết giới hạn khi sử dụng thông tin lịch sử.

Nhiệm vụ: Viết kết luận có điều kiện cho vấn đề 'Giải thích vì sao cần kết hợp đấu tranh chính trị và quân sự để chống Chiến tranh đặc biệt', sau đó đề xuất nguồn hoặc cách kiểm tra tiếp. Không nhận đã khảo sát nếu chưa thực hiện. Gợi ý: Kết luận cần có điều kiện (ví dụ: 'Trong phạm vi tư liệu của bài, có thể kết luận...'), nêu căn cứ và đề xuất đối chiếu với sách, tài liệu uy tín, đúng chủ đề và thời gian.

Đoạn kết luận khoảng 4–5 câu, có điều kiện, dựa trên căn cứ: đối phương kiểm soát dân bằng ấp chiến lược; đấu tranh chính trị huy động và phá kiểm soát; quân sự giảm sức tác chiến (ví dụ Ấp Bắc, Bình Giã). Kèm 1–2 đề xuất kiểm tra: đối chiếu với đoạn sách về Chiến tranh đặc biệt, kiểm tra phạm vi thời gian 1961–1965 và chỉ kết luận về phối hợp, không khái quát thành một trận thắng riêng lẻ là đủ.