Giáo án Việt Nam trong năm đầu sau Cách mạng tháng Tám năm 1945

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về hoàn cảnh đất nước sau Cách mạng tháng Tám và dẫn dắt vào vấn đề cần giải quyết của bài học.

GV trình chiếu ba từ khoá: “đói – dốt – thiếu tiền”, đặt câu hỏi: “Nếu là người đứng đầu chính quyền mới năm 1945, em sẽ thấy ba vấn đề này ảnh hưởng đến nhau như thế nào? Vấn đề nào cần giải quyết trước?” HS suy nghĩ cá nhân trong 2 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh.

Nhiệm vụ học tập được xác định: HS nêu được ít nhất hai mối liên hệ giữa ba vấn đề (ví dụ: thiếu lương thực làm sức dân yếu; thiếu tiền thì bộ máy khó hoạt động) và đặt câu hỏi “Làm thế nào để vượt qua các khó khăn này?” làm mục tiêu tìm hiểu bài học.

Nêu được các khó khăn của chính quyền mới sau Cách mạng tháng Tám và giải thích được mối quan hệ giữa chúng; nhận thức được thuận lợi là sự ủng hộ của nhân dân và quyết tâm giữ độc lập.

HS làm việc nhóm 4 người theo Phiếu học tập số 1, đọc mục “Tình thế chính quyền mới” trong hồ sơ bài học và trả lời các câu hỏi:

• Nêu bốn khó khăn lớn của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà khi mới ra đời.
• Nêu thuận lợi cơ bản của chính quyền mới.
• Hoàn thành sơ đồ: thiếu lương thực → ảnh hưởng gì? thiếu tài chính → ảnh hưởng gì? ngoại xâm → đe doạ điều gì?
  Nhóm ghi kết quả lên giấy khổ lớn.

Sơ đồ quan hệ các khó khăn trên giấy khổ lớn gồm:

• Khó khăn: nạn đói, mù chữ, tài chính khó khăn, lực lượng nước ngoài vào giải giáp Nhật, nguy cơ Pháp xâm lược trở lại.
• Thuận lợi: sự ủng hộ của nhân dân, quyết tâm giữ độc lập.
• Mối quan hệ: thiếu lương thực làm ảnh hưởng sức dân; thiếu tài chính cản trở bộ máy; ngoại xâm đe doạ sự tồn tại của nhà nước.
• Kết luận HS rút ra: các khó khăn đan xen, giải quyết khó khăn này ảnh hưởng đến khó khăn khác.

Trình bày được các biện pháp chủ yếu của chính quyền mới và phân biệt biện pháp trước mắt với biện pháp lâu dài; nêu được ý nghĩa của Bình dân học vụ, Tổng tuyển cử 6-1-1946 và Hiến pháp 1946.

HS hoạt động theo kĩ thuật trạm, mỗi nhóm 4 HS quay vòng qua 3 trạm trong 18 phút, mỗi trạm 6 phút, ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2:

• Trạm 1 (Lương thực): cứu trợ, tiết kiệm, tăng gia sản xuất. Biện pháp nào trước mắt, biện pháp nào lâu dài?
• Trạm 2 (Giáo dục và tài chính): Bình dân học vụ từ tháng 9-1945; gây quỹ, vận động đóng góp.
• Trạm 3 (Chính trị và thể chế): Tổng tuyển cử 6-1-1946 bầu Quốc hội, củng cố tính hợp pháp; Hiến pháp 1946 xây dựng nền tảng thể chế.
  Cuối mỗi trạm, nhóm ghi một câu trả lời cho câu hỏi: “Biện pháp này giải quyết khó khăn nào?”

Bảng biện pháp hoàn chỉnh trong Phiếu học tập số 2:

• Chống đói: cứu trợ, tiết kiệm, tăng gia sản xuất. Trước mắt: cứu trợ, tiết kiệm (có lương thực kịp thời). Lâu dài: tăng gia sản xuất, khôi phục canh tác, lưu thông.
• Chống mù chữ: Bình dân học vụ từ tháng 9-1945; nâng cao dân trí.
• Tài chính: gây quỹ, vận động đóng góp để bảo đảm hoạt động của bộ máy.
• Chính trị – thể chế: Tổng tuyển cử 6-1-1946 bầu Quốc hội, củng cố tính hợp pháp; Hiến pháp 1946 xây dựng nền tảng thể chế.
• Kết luận: các biện pháp kết hợp trước mắt và lâu dài; không biện pháp nào tự giải quyết mọi khó khăn.

Nêu được sách lược ngoại giao của Chính phủ (Hiệp định Sơ bộ 6-3-1946, Tạm ước 14-9-1946) và giải thích được mục tiêu cũng như giới hạn của nhượng bộ, không đồng nghĩa chấp nhận mất độc lập.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 3, đọc mục “Bảo vệ độc lập bằng sách lược linh hoạt” và trả lời:

• Nhân dân Nam Bộ kháng chiến từ tháng 9-1945 trong bối cảnh nào?
• Vì sao Chính phủ chọn hoà hoãn có nguyên tắc? (tránh cùng lúc nhiều kẻ thù, tranh thủ thời gian chuẩn bị)
• Nêu mục tiêu và giới hạn của Hiệp định Sơ bộ 6-3-1946 và Tạm ước 14-9-1946.

Phiếu học tập số 3 hoàn thành gồm:

• Bối cảnh: nhân dân Nam Bộ kháng chiến chống Pháp trở lại từ tháng 9-1945.
• Mục tiêu hoà hoãn: tránh cùng lúc đối đầu nhiều kẻ thù; tranh thủ thời gian chuẩn bị; giữ chính quyền, bảo toàn lực lượng.
• Giới hạn: Hiệp định Sơ bộ 6-3-1946 và Tạm ước 14-9-1946 là bước đi trong hoàn cảnh cụ thể, không đồng nghĩa chấp nhận mất độc lập.

Củng cố mốc thời gian, nội dung các biện pháp và sách lược; rèn kĩ năng phân biệt nhận định đúng, sai và chọn thông tin phù hợp.

HS làm bốn bài tập trên học liệu số NeoEdu hoặc trên giấy:

1. Biện pháp nào trực tiếp bầu cơ quan đại diện dân cử toàn quốc năm 1946? A. Tổng tuyển cử ngày 6-1-1946; B. Phát động tăng gia sản xuất chống đói; C. Mở các lớp Bình dân học vụ từ 1945; D. Vận động đóng góp tài chính cho chính quyền.
2. Ghép mốc với nội dung: 9-1945; 6-1-1946; 6-3-1946 với các nội dung: Kí Hiệp định Sơ bộ; Phát động Bình dân học vụ; Tổng tuyển cử bầu Quốc hội.
3. Đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S): a) Cứu trợ chống đói cần đi cùng tăng gia sản xuất. b) Chỉ xoá mù chữ là đủ giải quyết mọi khó khăn tài chính, ngoại xâm. c) Tổng tuyển cử 1946 củng cố cơ sở chính quyền. d) Hoà hoãn có nguyên tắc nhằm tranh thủ thời gian bảo vệ độc lập.
4. Chọn thông tin hoàn thành cặp: 6-1-1946 → {{1}} (A. Tổng tuyển cử bầu Quốc hội; B. Phát động Bình dân học vụ; C. Kí Hiệp định Sơ bộ).

Đáp án:

• Câu 1: A. Tổng tuyển cử ngày 6-1-1946, vì đây là hình thức bầu cơ quan đại diện dân cử toàn quốc (Quốc hội).
• Câu 2: 9-1945 → Phát động Bình dân học vụ; 6-1-1946 → Tổng tuyển cử bầu Quốc hội; 6-3-1946 → Kí Hiệp định Sơ bộ.
• Câu 3: a) Đ; b) S (xoá mù chữ chỉ là một mặt, cần phối hợp nhiều biện pháp); c) Đ; d) Đ.
• Câu 4: 6-1-1946 → Tổng tuyển cử bầu Quốc hội.
  HS tự chấm và rút ra: không biện pháp đơn lẻ nào giải quyết mọi khó khăn.

Vận dụng kiến thức để viết kết luận có điều kiện cho vấn đề kết hợp biện pháp trước mắt và lâu dài trong chống đói, đồng thời đề xuất cách kiểm tra thông tin mà không khẳng định điều chưa khảo sát.

GV nêu vấn đề: “Phân tích cách kết hợp biện pháp trước mắt và lâu dài để chống đói sau Cách mạng tháng Tám.” HS viết ngắn (5 đến 7 câu) gồm: một kết luận có điều kiện; hai căn cứ lấy từ hồ sơ (cứu trợ, tiết kiệm và tăng gia sản xuất); một giới hạn khi sử dụng thông tin; một đề xuất nguồn hoặc cách kiểm tra tiếp (đối chiếu với sách lịch sử khác, tài liệu lưu trữ địa phương).

Đoạn kết luận mẫu: “Cứu trợ và tiết kiệm giúp người đang thiếu ăn có lương thực kịp thời nhưng không tự tạo nguồn cung bền vững. Tăng gia sản xuất và khôi phục canh tác góp phần giải quyết lâu dài. Vì vậy, nếu các biện pháp được kết hợp đồng bộ thì mới có thể từng bước khắc phục nạn đói. Giới hạn: hồ sơ chỉ nêu biện pháp, chưa cho số liệu cụ thể về mức độ thành công. Đề xuất: đối chiếu thêm với tài liệu lịch sử địa phương để kiểm tra phạm vi và kết quả thực tế.”