Giáo án Khu vực Mỹ La-tinh và châu Á từ năm 1945 đến năm 1991

Huy động kiến thức nền và tạo tò mò về ba mốc 1949, 1959, 1967 trong khu vực Mỹ La-tinh và châu Á.

GV ghi lên bảng ba mốc 1949, 1959, 1967 và hỏi: “Em đoán mỗi năm này gắn với sự kiện gì ở khu vực nào?”. HS suy đoán theo hiểu biết sẵn có, chưa cần đúng hẳn.

Danh sách dự đoán của HS theo từng mốc. Sau bài học, HS kiểm chứng: 1949 – Thành lập Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa; 1959 – Cách mạng Cu-ba thắng lợi; 1967 – Thành lập ASEAN.

HS trình bày được bối cảnh đấu tranh của các nước Mỹ La-tinh, nêu ý nghĩa Cách mạng Cu-ba 1959 và phân biệt độc lập nhà nước với lệ thuộc kinh tế, chính trị.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, đọc mục “Mỹ La-tinh và Cu-ba” trong hồ sơ học tập. Các câu hỏi:
(1) Các nước Mỹ La-tinh đấu tranh chống điều gì và đòi thay đổi gì?
(2) Cách mạng Cu-ba thắng lợi ngày 1-1-1959 dưới vai trò của ai? Cách mạng này tác động gì tới khu vực?
(3) Nhiều nước thay đổi chính trị nhưng gặp khó khăn gì?
(4) Vì sao không gọi toàn khu vực là các thuộc địa chưa độc lập về hình thức sau 1945? Hãy phân biệt độc lập nhà nước với lệ thuộc kinh tế, chính trị.

Kiến thức HS rút ra: Các nước Mỹ La-tinh đấu tranh chống độc tài, lệ thuộc và đòi cải cách xã hội. Cách mạng Cu-ba thắng lợi ngày 1-1-1959 dưới vai trò Phi-đen Cát-xtơ-rô, tác động tới phong trào khu vực. Nhiều nước thay đổi chính trị nhưng gặp nợ, lạm phát và bất ổn. Một quốc gia có tư cách nhà nước độc lập vẫn có thể lệ thuộc về kinh tế, chính trị nên không thể gọi cả khu vực là thuộc địa chưa độc lập.

HS trình bày được nét chính của Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và bán đảo Triều Tiên; giải thích được vì sao không dùng thành tựu một nước để mô tả toàn châu Á.

Nhóm mảnh ghép (4 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm 4 HS, nhóm chuyên gia tương ứng một nội dung trong Phiếu học tập số 2):

• Nhóm 1: Trung Quốc – thành lập nước Cộng hoà Nhân dân ngày 1-10-1949; từ 1978 tiến hành cải cách, mở cửa.
• Nhóm 2: Nhật Bản – phục hồi, tăng trưởng nhanh, trở thành trung tâm kinh tế; chịu khó khăn từ khủng hoảng năng lượng.
• Nhóm 3: Ấn Độ – giành độc lập năm 1947, xây dựng đất nước trong điều kiện phức tạp.
• Nhóm 4: Bán đảo Triều Tiên – bị chia cắt và trải qua chiến tranh.
  Sau khi nghiên cứu, HS quay về nhóm mảnh ghép để trình bày cho các bạn, rồi trả lời câu hỏi chung: Vì sao không dùng thành tựu của một nước để mô tả đồng nhất toàn châu Á?

Kiến thức HS rút ra: Đông Bắc Á và Nam Á có nhiều con đường và kết quả khác nhau: Trung Quốc thành lập nước Cộng hoà Nhân dân năm 1949 và cải cách, mở cửa từ 1978; Nhật Bản trở thành trung tâm kinh tế nhưng gặp khó khăn về năng lượng; Ấn Độ độc lập năm 1947; bán đảo Triều Tiên bị chia cắt và có chiến tranh. Không thể dùng thành tựu một nước để đại diện cho toàn châu Á.

HS nêu được thời điểm, năm thành viên sáng lập của ASEAN và các mốc liên quan; hệ thống hoá nội dung bằng sơ đồ tư duy.

HS làm việc nhóm 4, vẽ sơ đồ tư duy về ASEAN với các nhánh: (1) Bối cảnh – nhiều nước giành độc lập sau 1945 và tiếp tục xây dựng, bảo vệ đất nước; (2) Thành lập ngày 8-8-1967 với năm thành viên sáng lập; (3) Tuyên bố Ba-li 1976 xác định nguyên tắc hợp tác; (4) Bru-nây gia nhập 1984; (5) Việt Nam gia nhập năm 1995, thuộc giai đoạn sau, không thuộc danh sách sáng lập.

Sơ đồ tư duy nhóm với nội dung: ASEAN thành lập ngày 8-8-1967; năm thành viên ban đầu là In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po, Thái Lan; Tuyên bố Ba-li 1976 góp phần xác định nguyên tắc hợp tác; Bru-nây gia nhập 1984; Việt Nam gia nhập 1995 không thuộc nhóm sáng lập.

HS củng cố nhận diện thành viên sáng lập ASEAN, ghép đúng mốc 1949, 1959, 1967 và hoàn thành thông tin trong cặp.

HS làm bài tập 2, 3 và 5 trong hồ sơ học tập:

• Câu 2: Nước nào thuộc năm thành viên sáng lập ASEAN? A. Việt Nam; B. Lào; C. Thái Lan; D. Cam-pu-chia.
• Câu 3: Ghép mốc với nội dung đúng: 1949, 1959, 1967 với các nội dung đã cho.
• Câu 5: Chọn thông tin hoàn thành cặp: 1959 → {{1}}.

Đáp án: Câu 2: C (Thái Lan). Câu 3: 1949 – Thành lập Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa; 1959 – Cách mạng Cu-ba thắng lợi; 1967 – Thành lập ASEAN. Câu 5: 1959 → Cách mạng Cu-ba thắng lợi.

HS đánh giá được độ đúng của nhận định, lập bảng ba hàng theo các mốc và nêu ý nghĩa hoặc giới hạn của từng mốc.

HS làm bài tập 4 và 8 trong hồ sơ học tập:

• Câu 4: Đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S) cho các nhận định: a) Mọi nước Mỹ La-tinh lần đầu độc lập sau 1945; b) Cu-ba 1959 là một cuộc cách mạng chính trị-xã hội quan trọng; c) Việt Nam không thuộc năm thành viên sáng lập ASEAN 1967; d) Mọi nước châu Á có cùng mức phát triển và cùng con đường.
• Câu 8: Lập bảng ba hàng 1949, 1959, 1967 với cột nội dung đúng và ý nghĩa hoặc giới hạn.

Đáp án câu 4: a) S (nhiều nước Mỹ La-tinh đã độc lập trước 1945 nhưng còn lệ thuộc); b) Đ; c) Đ; d) S (các nước châu Á có điều kiện và kết quả khác nhau). Câu 8: 1949 – Thành lập Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, thay đổi lớn ở Đông Bắc Á và quan hệ quốc tế; 1959 – Cách mạng Cu-ba thắng lợi, tác động đấu tranh chống độc tài, lệ thuộc trong khu vực; 1967 – Thành lập ASEAN, tạo khuôn khổ hợp tác với năm thành viên sáng lập.

HS vận dụng kiến thức để kiểm tra một nhận định trong thực tế, viết kết luận có điều kiện và đề xuất cách kiểm tra nguồn.

GV đưa tình huống: Một bài đăng mạng khẳng định “Mọi nước Mỹ La-tinh đều lần đầu được độc lập sau năm 1945 nên chưa có độc lập thực sự.” HS làm việc nhóm 4, trả lời:
(1) Nhận định này đúng hay sai ở chỗ nào? Dựa vào căn cứ nào trong bài?
(2) Viết một kết luận có điều kiện về phân biệt độc lập nhà nước với tự chủ kinh tế khi tìm hiểu Mỹ La-tinh (2 đến 3 câu).
(3) Đề xuất ít nhất hai cách kiểm tra thông tin trước khi tin hoặc chia sẻ nhận định này.

Kết luận mẫu: Nhận định trên không đúng vì nhiều nước Mỹ La-tinh đã độc lập trước 1945 nhưng vẫn đấu tranh chống độc tài và lệ thuộc. Độc lập nhà nước khác với tự chủ kinh tế, chính trị; nếu chưa kiểm tra đủ nguồn thì chỉ nên kết luận trong phạm vi các ví dụ đã nêu, như Cu-ba 1959. Cách kiểm tra gợi ý: đối chiếu với sách giáo khoa và hồ sơ học tập bài 12; so sánh với nguồn đáng tin khác, ghi rõ trang hoặc chủ đề. Không khẳng định đã kiểm chứng nếu chưa thực hiện.