Giáo án Nông nghiệp

Huy động vốn hiểu biết ban đầu của HS về điều kiện sản xuất nông nghiệp; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV nêu tình huống: hai địa phương cùng trồng lúa, cùng khí hậu nhiệt đới nhưng năng suất và thu nhập khác nhau. HS trả lời nhanh câu hỏi: Theo em, yếu tố nào ngoài khí hậu có thể làm kết quả khác nhau? Và khí hậu đóng vai trò gì trong sản xuất?

HS nêu được ít nhất hai yếu tố ngoài khí hậu (ví dụ: giống, nước tưới, kĩ thuật, vốn, thị trường) và nhận ra khí hậu là nền tảng nhưng không quyết định mọi kết quả. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu tác động của khí hậu, phân bố sản xuất và cách đọc hiệu quả sản xuất.

Phân tích được vai trò của nhiệt ẩm, sự phân hoá khí hậu và các rủi ro thiên tai đối với nông nghiệp; nhận biết khí hậu không quyết định mọi kết quả.

HS làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn), đọc mục “Phân tích nhân tố khí hậu” trong sách và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nhiệt ẩm dồi dào tạo điều kiện nào cho nông nghiệp? (2) Phân hoá theo mùa, vĩ độ, độ cao giúp đa dạng sản phẩm như thế nào? (3) Bão, hạn, rét, dịch bệnh và biến động nước gây rủi ro gì? (4) Vì sao cây cận nhiệt, ôn đới ở nơi cao chỉ có lợi thế khi tổ chức sản xuất phù hợp? Tiếp đó, nhóm bàn luận: nêu một yếu tố ngoài khí hậu có thể làm giảm hoặc tăng kết quả sản xuất.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Kết luận của nhóm: (a) Nhiệt ẩm dồi dào tạo nền nông nghiệp nhiệt đới, khả năng tăng vụ và đa dạng cây, con. (b) Phân hoá theo mùa, vĩ độ, độ cao giúp đa dạng sản phẩm. (c) Bão, hạn, rét, dịch bệnh và biến động nước gây rủi ro. (d) Giống, đất, nước, kĩ thuật, lao động, vốn và thị trường tác động đồng thời; cây cận nhiệt, ôn đới ở nơi cao chỉ có lợi thế khi tổ chức sản xuất phù hợp.

Xác định được vị trí các vùng tập trung lúa, cà phê, chè và đặc điểm phát triển chăn nuôi; giải thích được vì sao một cây không chỉ trồng ở duy nhất một vùng.

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát lược đồ phân bố và đọc mục “Phát triển và phân bố” trong sách, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ 1: xác định trên lược đồ vị trí lúa (Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng), cà phê (Cao nguyên Nam Trung Bộ), chè (Trung du và miền núi phía Bắc). Nhiệm vụ 2: nêu xu hướng chăn nuôi (từ nhỏ lẻ sang trang trại; chú ý giống, thức ăn, thú y, chế biến); so sánh trâu, bò (gắn đồng cỏ) với lợn, gia cầm (phân bố rộng). Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao cà phê tập trung ở cao nguyên mà không phải ở mọi nơi? Vì sao nói không hiểu một cây chỉ trồng ở duy nhất một vùng là chưa đúng?

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh với các nội dung: Lúa – Hai đồng bằng châu thổ lớn (Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng); Cà phê – Cao nguyên Nam Trung Bộ; Chè – Trung du và miền núi phía Bắc. Chăn nuôi chuyển dần sang trang trại, chú ý giống, thức ăn, thú y và chế biến; trâu, bò gắn đồng cỏ, nguồn thức ăn; lợn và gia cầm phân bố rộng. Kết luận: các vùng trên là nơi tập trung, chuyên canh nhưng không phải độc quyền.

Nhận biết các tiêu chí đánh giá hiệu quả sản xuất ngoài sản lượng; tính đúng phần chênh và giải thích vì sao chưa phải lãi ròng.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục “Đọc hiệu quả sản xuất” và giải bài toán giả định: một hộ thu 120 triệu đồng, chi 90 triệu đồng trong một vụ. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Ngoài sản lượng, cần xét thêm những tiêu chí nào? (2) Tính phần chênh trước các khoản chưa tính. (3) Vì sao chưa thể gọi 30 triệu đồng là lãi ròng? Gợi ý các khoản chưa tính: công lao động gia đình, khấu hao.

Các tiêu chí: đầu ra, chi phí, lao động, thời gian, rủi ro. Phép tính: $120 - 90 = 30$ triệu đồng/vụ. Giải thích: 30 triệu đồng là phần chênh trước các khoản chưa tính (công gia đình, khấu hao), nên chưa phải lãi ròng nếu thiếu các khoản này. Kết luận: muốn so sánh hiệu quả phải tính đủ các yếu tố, không chỉ dựa vào sản lượng hay một con số chênh lệch.

Củng cố kiến thức về nhân tố khí hậu, phân bố cây trồng, vật nuôi và cách đọc hiệu quả sản xuất; rèn kĩ năng đối chiếu nhận định với nội dung bài.

HS làm Phiếu học tập số 3 cá nhân trong 7 phút, sau đó đối chiếu đáp án với bạn cùng bàn. Phiếu gồm: (1) Câu trắc nghiệm: Nhân tố nào giải thích khả năng đa dạng mùa vụ nhưng cũng có rủi ro thiên tai? A. Mạng tiêu thụ và hệ thống phân phối trong đô thị; B. Khí hậu nhiệt đới phân hoá; C. Nguồn vốn và lãi suất của các cơ sở sản xuất; D. Trình độ cơ giới hoá trong khâu thu hoạch. (2) Ghép: Lúa; Cà phê; Chè với các nội dung Hai đồng bằng châu thổ lớn; Cao nguyên Nam Trung Bộ; Trung du và miền núi phía Bắc. (3) Đúng/sai: a) Phân hoá khí hậu giúp đa dạng cây, mùa vụ; b) Cà phê chỉ có thể trồng tại một vùng duy nhất; c) Thị trường và kĩ thuật cùng ảnh hưởng hiệu quả; d) Thu 120, chi 90 triệu chắc chắn là lãi ròng 30 triệu dù còn khoản chưa tính. (4) Tính: Với thu 120 và chi 90 triệu đồng/vụ, phần chênh trước các khoản chưa tính là bao nhiêu triệu đồng? Có thể dùng học liệu số NeoEdu để chiếu bài tập tương tác.

Đáp án: (1) B. Khí hậu nhiệt đới phân hoá: nhiệt ẩm dồi dào tạo khả năng tăng vụ, phân hoá theo mùa, vĩ độ, độ cao giúp đa dạng sản phẩm, nhưng bão, hạn, rét, dịch bệnh gây rủi ro. (2) Lúa – Hai đồng bằng châu thổ lớn; Cà phê – Cao nguyên Nam Trung Bộ; Chè – Trung du và miền núi phía Bắc. (3) a) Đúng; b) Sai, vì cà phê, lúa, chè tập trung ở các vùng nhưng không độc quyền một vùng; c) Đúng; d) Sai, vì 30 triệu đồng mới là phần chênh đã ghi, còn cần đủ các khoản chi phí chưa tính. (4) $120 - 90 = 30$ triệu đồng/vụ; chưa phải lãi ròng nếu thiếu khoản chưa tính.

Vận dụng chuỗi điều kiện – cơ hội – rủi ro – giải pháp để phân tích tác động của khí hậu tới nông nghiệp; rèn kĩ năng nêu giới hạn của kết luận.

HS làm việc cá nhân hoặc cặp đôi, viết một đoạn văn 6 đến 8 câu theo chuỗi điều kiện – cơ hội – rủi ro – giải pháp cho đề: Phân tích tác động khí hậu tới nông nghiệp. GV yêu cầu: (1) nêu nhiệt ẩm và phân hoá tạo cơ hội; (2) nêu bão, hạn, rét, dịch bệnh, mùa nước gây rủi ro; (3) đề xuất giải pháp như chọn giống, lịch thời vụ, quản lí nước, bảo quản, dự báo và kết hợp thị trường; (4) nêu giới hạn: khí hậu không là yếu tố duy nhất. Bài tập về nhà: đối chiếu đoạn văn với sách và một nguồn đáng tin khác.

Đoạn văn mẫu: Nhiệt ẩm cao giúp cây trồng phát triển và tăng vụ; phân hoá khí hậu tạo sản phẩm khác nhau theo vùng và độ cao. Tuy nhiên, phân mùa, bão, hạn, rét có thể làm giảm năng suất, gây thiếu nước và dịch bệnh. Cần chọn giống, lịch thời vụ, quản lí nước, bảo quản và dự báo phù hợp, kết hợp thị trường đầu ra. Khí hậu là nhân tố quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả; không thể lấy thời tiết một ngày để kết luận về biến đổi khí hậu. HS có thể dùng ví dụ và cách diễn đạt khác nếu đúng logic.